Кіріспе

Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкер. Аэдон (Ἀηδών) грек мифологиясында Эфес қаласының тұрғыны Пандарейдің қызы болған. Гомердің сөзіне сүйенсек, ол Зетусқа үйленген және Итилустың анасы болған. Аэдон екі әңгімеде кездеседі – бірі Фивада, екіншісі Кіші Азияның батыс бөлігінде. Екеуінде де бала өлтіру оқиғасы бар және осыдан үнемі қайғыға батқан түнқұстың пайда болуы түсіндіріледі.

Этимология

Әйелдік зат есім ἀηδών "құбылыс" деп аударылады, сондай-ақ "әнші" деген қосымша мағынаға ие. Ол "ән салу, жырлау, мақтау" мағынасын білдіретін ἀείδω етістігімен ортақ түбірге ие. Бұл етістік өз кезегінде Proto Hellenic *awéidō-дан туындаған, ал ол Proto Indo European *h₂weyd тамырынан шыққан болуы мүмкін.

Отбасы

Аэдон Пандарейдің және оның аты аталмаған әйелінің қызы, сондықтан Келидон, Клеодора (немесе Клеотера), Меропа және аты аталмаған бауырдың қарындасы болды. Аэдон Теба патшасы Зетусқа үйленіп, одан жалғыз ұлы Итилусты дүниеге келтірді, немесе Лидиядағы Колофон қаласының ағаш шебері Политекнге үйленіп, одан жалғыз ұлы Итисті дүниеге келтірді.

Теба

Аэдон Теба патшасы Зетустың әйелі болды, және ол "есінен шығып" кеткен кезде өз ұлы Итилусті қазаға ұшыратты. Басқаша айтқанда, Аэдон қараңғыда кімнің кім екенін ажырата алмады. Ол жалғыз ұлын қатты жоқтады, сол себепті Амфион мен Зетустың әкесі Зевс оны түнгі құланға айналдырды, себебі Зетус Итилдің өлтірілуінен кейін оны іздеп аңшылыққа шықты. Гомердің бір түсіндірмешісі Аэдонның Ниобеге қарсы жасаған әрекеті барысында ұлын өлтіргенін б.з.б. V ғасырда өмір сүрген тарихшы Ферекидке жатқызып айтты. Тағы бір нұсқада Аэдон Солтүстік жел құдайы Бореастың ұлдарының бірі Зетеске үйленген (мүмкін, Зетус пен Зетес есімдері шатасқан болуы мүмкін, себебі Зетес оқиғамен байланысты емес). Аэдон Зетес хамадриада нимфасына ғашық болғанын күдіктенді, сондай-ақ олардың ұлы Аэтилус/Актилус әкесіне аферан жасауға көмектесіп, оны жасырып отырғанын күдіктенді. Ашуға мініп, Аэдон ұлын өлтірді. Афродита анасына аянып, оны баласын жоқтап жылайтын түнгі құланға айналдырды. Пенелопаның Аэдонның оқиғасын айтуының себебі, ол өзінің ұлы Телемахты қорғауға деген ниетін тікелей білдірмей, жанама түрде көрсетеді. Телемах өзінің жалғыз баласы болғандықтан, көптеген ер адамдардан бәсекелестікке тап болуы керек, ал енді есейгенде, Итилустың анасының бұйрықтарын елемегендей, қауіпке қарамастан тәуелсіз әрекет етеді.

Кіші Азия

Антонин Либералисте сақталған кейінгі дәстүрге сәйкес, Аэдон – Пандарейдің қызы және Колофондық суретші Политехннің әйелі. Олар бір-бірін Гера мен Зевске қарағанда артық жақсы көретінімізді мақтанышпен айтты. Гера олардың арасын бұзу үшін Эристі жіберді. Политехн сол кезде орындық жасап, ал Аэдон кесте тігіп отырды. Егер біреуі жұмысты бірінші аяқтаса, екіншісінен әйел құлды сыйлық ретінде алуға келісті. Политехнос Аэдонның (Гераның көмегімен) жеңіске жеткеніне қатты ашуланды. Ол Аэдонның әкесіне барып, әйелінің қарындасы Келидонды көруге құштар екенін айтып, оны өзімен бірге алып кетті. Жолда ол оны зорлап, құл киімін кигізіп, үнсіздік сақтауға бұйрық берді де, уәде етілген сыйлық ретінде әйеліне тапсырды. Біраз уақыттан кейін Келидонис ешкім байқамайды деп ойлап, өз тағдырына ағынан тоғысып, зарлады, бірақ Аэдон естіп қалды. Екі әйел Политехнге кек қайтару үшін бірігіп сөз байласты. Олар Политехннің ұлы Итисті өлтіріп, оны әкесіне тамақ ретінде ұсынды. Содан кейін Аэдон Келидонмен бірге әкесіне қашып келді. Политехн әйелінің ізімен келгенде, оны байлап, балмен жағып, жәндіктерге жем етті. Аэдон күйеуінің азаптарына ашынып, туыстары осы әлсіздігі үшін өлтіруге бекінгенде, Зевс Политехнны тоқылдаққа, Аэдонның бауырласын – шыбыққа, әкесін – теңіз бүркітіне, анасын – балықшыл құсқа, Келидонды – қарлығашқа, ал Аэдонды – түнгі құрғаққа айналдырды. Бұл миф тек этимологиялық түсіндірулерден туған сияқты, және ол Филомела мен Прокне туралы миф сияқты бір топқа жатады.