Кіріспе
Анадолиядағы аймақ, бұқалар туысы. Битиния (/b//ɪ/'θ//ɪ//n//i//ə/; ) – Мармара, Босфор және Қара теңіздеріне жапсарлас Кіші Азияның солтүстік-батысындағы ежелгі аймақ, патшалық және Рим провинциясы. Ол оңтүстік-батыста Мизиямен, солтүстік-шығыста Понт жағалауы бойында Пафлагониямен, ал оңтүстік-шығыста Кіші Азияның ішкі аймақтарына қарай Фригиямен шектеседі. Эллиндік Битиния б.з.д. 4 ғасырдан бастап тәуелсіз патшалық болды. Оның астанасы Никомедия б.з.д. 264 жылы Битинияның Никоменд I-і тарапынан ежелгі Астакус орнында қайта салынды. Битиния 74 ж.б.д. Рим Республикасына қалдырылды және Понт аймағымен бірігіп, Битиния және Понт провинциясын құрады. 7 ғасырда Византияның Опсикион әскери-әкімшілік бөлігіне қосылды. 13 ғасырда Сәлжұқ империясымен шекаралас аймаққа айналды және 1325-1333 жылдар аралығында Осман түріктері тарапынан басып алынды.
the genus of snails
Bithynia (/b//ᵻ/'/θ//ɪ//n//i//ə/; ) was an ancient region, kingdom and Roman province in the northwest of Asia Minor (present day Turkey), adjoining the Sea of Marmara, the Bosporus, and the Black Sea. It bordered Mysia to the southwest, Paphlagonia to the northeast along the Pontic coast, and Phrygia to the southeast towards the interior of Asia Minor. Hellenistic Bithynia was an independent kingdom from the 4th century BC. Its capital Nicomedia was rebuilt on the site of ancient Astacus in 264 BC by Nicomedes I of Bithynia. Bithynia was bequeathed to the Roman Republic in 74 BC, and became united with the Pontus region as the province of Bithynia and Pontus. In the 7th century it was incorporated into the Byzantine Opsikion theme. It became a border region to the Seljuk Empire in the 13th century, and was eventually conquered by the Ottoman Turks between 1325 and 1333.
Сипаттама
Бірнеше ірі қалалар Пропонтистің (қазір Мармара теңізі деп аталады) құнарлы жағалауында орналасқан: Никомедия, Халкидон, Циус және Апамея. Битинияда Никея қаласы да болды, ол Никейлік кредоның туған жері ретінде белгілі. Страбонның мәліметінше, Битиния шығысында Сангарий өзенімен (қазіргі Сакарья өзені) шектелген, бірақ жиі қолданылатын бөлініс оны Парфенийге дейін созып, Пафлагониядан бөліп, Мариандиндер қоныстанған аймақты қамтиды. Батыс және оңтүстік-батысында Риндак өзені Мизиядан бөліп тұрады, ал оңтүстігінде Фригия және Ғалатиямен шектеседі. Аймақ таулар мен орманды, бірақ құнарлы аңғарлар мен жағалау аймақтарына ие. Ең маңызды тау тізбегі – (сондай аталған) «Мисиялық» Олимп (8000 фут (2438 м)), ол Бурсадан биіктеп тұрып, Стамбулға дейін (113 км) анық көрінеді. Оның шыңдары жылдың көп бөлігінде қармен жабылады. Бұл тізбек Сакарьядан Пафлагонияға дейін 160 км-ден астам созылады. Бұл екі жота да Түркияның Анатолия таулы үстіртінің шекарасын құрайтын таулардың бір бөлігі болып табылады. Босфор жағалауына дейін батысқа қарай кең жатқан, дөңгелек және орманды аймақ – түрік тіліндегі Ағаш Денизи, яки «Ағаштар теңізі» – ешқандай тау тізбегімен кесілмейді. Батыс жағалауы екі терең шығанақпен тілінген: ең солтүстікке орналасқан Измит шығанағы (көне Астак шығанағы) Ізмұтқа (көне Никомедия) дейін ішке еніп, Қара теңізден шамамен 40 км қашықтықта орналасқан; және Мудания немесе Гемлик шығанағы (Циус шығанағы), шамамен 40 км ұзындығы бар. Оның шетінде, Изник көліне құятын аңғардың аузында Гемлик (көне Циус) кішкентай қаласы орналасқан, ал сол көлде Никея орналасқан. Басты өзендер: провинцияны оңтүстіктен солтүстікке дейін кесіп өтетін Сангарий; Мизиядан бөліп тұратын Риндак; және Аладағ тауынан шамамен 80 км қашықтықта бастау алып, қазіргі Болу (көне Битиний Клаудиополис) арқылы ағып, Еуксин теңізіне құятын Билай (Филий), Гераклея Понтиканың (қазіргі Карадениз Эрегли) солтүстік-шығысынан шамамен 64 км қашықтықтағы ежелгі Тиум қираған жерлеріне жақын жерде, 160 км-ден астам ағысқа ие. Парфений (қазіргі Бартын), провинцияның шығыс шекарасы, одан әлдеқайда кішірек өзен. Қара теңізге қарай созылған аңғарларда барлық түрлі жеміс ағаштары, мысалы, апельсин ағаштары өте көп, ал Сангарий аңғары мен Бурса және Изник (Никея) маңындағы жазықтар құнарлы және жақсы өңделген. Жеміс ағаштарынан өндірілетін жібекке Бурса қаласының ұзақ жылдардан бергі даңқы бар, және ол сол жерде ірі көлемде өндіріледі.
Темір дәуірі
Битинияға Тракиялық битиний тайпасының есімі берілген, оны Геродот (VII.75) тини тайпасымен бірге атаған. Балқаннан Кіші Азияға «трако-фригиялық» көші-қон қола дәуірінің күйреуінен кейін немесе ерте темір дәуірінде болған. Тини мен битиний тайпалары Азияның іргелес аймақтарына бірдей уақытта қоныстанған сияқты, онда олар мисиандарды, каукон тайпаларын және басқа да ұсақ тайпаларды ығыстырған немесе бағындырған, ал мариандин тайпасы солтүстік-шығыста өздерін сақтап қалған. Геродот тини мен битиний тайпаларының жанында қоныстанғанын айтады. Олардың бастапқы тілінен ешқандай із қалмаған, бірақ Геродот оларды тракиялық тайпалармен туыс деп сипаттаған. Кейін гректер жағалауда Киус (қазіргі Ґемилик) қаласын, Босфордың кіреберісінде Халкидонды (қазіргі Кадыкёй), Византияға (қазіргі Стамбул) шамалы қарама-қарсы және Эвксин теңізінде (қазіргі Қара теңіз) Гераклея Понтиканы (қазіргі Карадениз Ереғли) Босфордан шығысқа қарай 120 миль (193 км) қашықтықта орнатып, колониялар құрды. Битиниялықтар патша Крезбен бірге Лидия монархиясына қосылды, олармен бірге Парсының билігіне қарады (б.з.д. 546 ж.), және Фригия сатрапиясына енді, ол Геллеспонт пен Босфорға дейінгі барлық аймақтарды қамтыды.
Битиния патшалығы
Александрдың жаулап алуынан бұрын-ақ битиниялықтар тәуелсіздіктерін жариялаған сияқты, және оны Бас және Зипоит есімді екі жергілікті билеуші сәтті сақтап қалды. Соңғысы б.з.д. 297 жылы патша (базилей) атағын қабылдады. Оның ұлы және мұрагері Никомед I Никомедия қаласын құрды, ол тез арада зор өркендеуге жетті. Оның ұзақ билігінде (шамамен б.з.д. 278 – шамамен б.з.д. 255 ж.), сондай-ақ оның ізбасарлары, Прусий I, Прусий II және Никомед II (б.з.д. 149-91 жж.) билігінде, Битиния патшалары Кіші Азия монархиялары арасында айқын бедел мен ықпалға ие болды. Бірақ соңғы патша, IV Никомед, Понттың VI Митридатқа қарсы билігін сақтап тұра алмады. Рим Сенаты оны таққа қайта отырғызғаннан кейін, ол өсиеті арқылы өз патшалығын Рим Республикасына (б.з.д. 74 ж.) қалдырды. Осы патшалардың монеталарында олардың патшалық портреттері бейнеленген, олар өте шебер эллиндік стильде ойылған.
Рим провинциясы
Римдік провинция болғандықтан, Битинияның шекарасы жиі өзгеріп тұратын. Осы кезеңде Битиния Рим империясының Понт провинциясымен әкімшілік мақсаттарда біріктірілуі жиі кездесетін. Бұл жағдай император Траян тұсында, Плиний Кіші біріктірілген провинциялардың (109/110–111/112 жылдары) губернаторы болып тағайындалған кезде болды, және осы оқиға тарихшыларға сол кездегі Рим провинциялық басқаруы туралы құнды мәліметтер ұсынды.
Византия провинциясы
Византия империясы тұсында Битиния тағы екі провинцияға бөлінді, оларды Сангарий өзені екіге айырды. Өзеннің батысындағы аймақ ғана Битиния деген атпен сақталды. Битиния өте маңызды болды, себебі оның жолдары мен солтүстіктегі Дунай және оңтүстік-шығыстағы Евфрат шекаралары арасындағы стратегиялық орны бар еді. Шығыс провинцияларымен байланысты қамтамасыз ету үшін шамамен 562 жылы Сангарий өзені арқылы монументалды көпір салынды. Әскерлер жиі Никомедияда қыстады. Осы кезеңде Битиниядағы ең ірі қалалар – Никомед негіздеген Никомедия және Никея болды. Екі қала арасында қайсысы астана мәртебесіне ие болуы үшін ұзаққа созылған бәсекелестік болды.