Кіріспе
Түйсік пен қабылдаудағы белгінің экологиялық жарамдылығы
In the behavioral sciences, ecological validity is often used to refer to the judgment of whether a given study's variables and conclusions (often collected in lab) are sufficiently relevant to its population (e. g. the "real world" context). Psychological studies are usually conducted in laboratories though the goal of these studies is to understand human behavior in the real world. Ideally, an experiment would have generalizable results that predict behavior outside of the lab, thus having more ecological validity. Ecological validity can be considered a commentary on the relative strength of a study's implication(s) for policy, society, culture, etc. This term was originally coined by Egon Brunswik and held a specific meaning. He regarded ecological validity as the utility of a perceptual cue to predict a property (basically how informative the cue is). For example, high school grades have moderate ecological validity for predicting college grades. Hammond argued that the now common use of the term to refer to generality of research results to the "real world" is inappropriate because it robs the original usage of its meaning. Due to the evolving and broad definition of ecological validity, problematic usage of this term in modern scientific studies occurs because it is often not clearly defined. In fact, in many cases just being specific about what behavior/context you are testing makes addressing ecological validity unnecessary.
Мінез-құлық ғылымдарында экологиялық жарамдылық көбінесе берілген зерттеудің айнымалылары мен қорытындыларының (көбінесе зертханада жиналған) оның популяциясына (мысалы, "нақты әлем" контексі) жеткілікті дәрежеде қатыстылығын бағалау үшін қолданылады. Психологиялық зерттеулер әдетте зертханаларда жүргізіледі, бірақ мұндай зерттеулердің мақсаты – адам мінез-құлқын нақты әлемде түсіну. Идеалды жағдайда, эксперимент зертханадан тыс мінез-құлқын болжауға мүмкіндік беретін, жалпыланатын нәтижелерге ие болар еді, осылайша экологиялық жарамдылығы артады. Экологиялық жарамдылықты зерттеудің саясат, қоғам, мәдениет және т.б. салаларына тигізетін әсерінің салыстырмалы күші ретінде қарастыруға болады. Бұл термин алғаш рет Эгон Брунсвикпен қолданылған және нақты мағынаға ие болған. Ол экологиялық жарамдылықты қасиетті болжау үшін қабылдау белгісінің пайдалылығы деп түсіндірді (яғни белгінің қаншалықты ақпаратты екендігі). Мысалы, жоғары мектептегі бағалар колледж бағаларын болжау үшін орташа экологиялық жарамдылыққа ие. Хаммонд зерттеу нәтижелерінің "нақты әлемге" қатысты жалпылануын білдіру үшін осы терминнің қазіргі қолданылуы орынсыз екенін айтты, себебі ол бастапқы мағынасын жоғалтады. Экологиялық жарамдылықтың кеңейіп, дамуына байланысты, қазіргі ғылыми зерттеулерде осы терминнің дұрыс қолданылмауы жиі кездеседі, себебі оның анықтамасы көбінесе нақты берілмейді. Шындығында, көп жағдайларда қандай мінез-құлықты/контексті сынап жатқаныңызды нақты көрсету экологиялық жарамдылықты қарастыру қажеттігін жояды.
In the behavioral sciences, ecological validity is often used to refer to the judgment of whether a given study's variables and conclusions (often collected in lab) are sufficiently relevant to its population (e. g. the "real world" context). Psychological studies are usually conducted in laboratories though the goal of these studies is to understand human behavior in the real world. Ideally, an experiment would have generalizable results that predict behavior outside of the lab, thus having more ecological validity. Ecological validity can be considered a commentary on the relative strength of a study's implication(s) for policy, society, culture, etc. This term was originally coined by Egon Brunswik and held a specific meaning. He regarded ecological validity as the utility of a perceptual cue to predict a property (basically how informative the cue is). For example, high school grades have moderate ecological validity for predicting college grades. Hammond argued that the now common use of the term to refer to generality of research results to the "real world" is inappropriate because it robs the original usage of its meaning. Due to the evolving and broad definition of ecological validity, problematic usage of this term in modern scientific studies occurs because it is often not clearly defined. In fact, in many cases just being specific about what behavior/context you are testing makes addressing ecological validity unnecessary.
Экологиялық жарамдылықты дүниенің реализмімен және сыртқы жарамдылықпен салыстыру
"Экологиялық жарамдылық" термині қазіргі кезде осы терминнің бастауы мен техникалық мағынасымен таныс емес зерттеушілер тарапынан кеңінен қолданылады, көбінесе ол қарапайым реализмге теңестіріледі. Қарапайым реализм – тәжірибелік жағдайдың адамдардың зертханадан тыс жерде кездесетін жағдайларға қаншалықты ұқсас екенін көрсетеді. Мысалы, сотқа қатысушылардың (қазылар алқасының) зерттеулері адамдар сот процесінде қазылар алқасының құрамында болғанда қалай әрекет ететінін зерттеуге бағытталған, бірақ көптеген зерттеулерде тек сот процесінің жазбаша транскрипттері немесе тұжырымдары сынып немесе кеңсе жағдайында ұсынылады. Мұндай тәжірибелер нақты сот залының көрінісі мен сезіміне, процедурасына ұқсамайды, сондықтан олар қарапайым реализмге ие емес. Көбірек танылған мәселе – сыртқы жарамдылық: егер осындай сотқа қатысушылардың зерттеу нәтижелері осы стимул материалдары, жағдайлар және басқа да ерекшеліктер өзгерген соттарда қайталанса және жалпыланса, онда өлшеу процесі сыртқы жарамды деп есептелуі мүмкін. Сыртқы жарамдылық – зерттеу нәтижелерін басқа жағдайларға жалпылау мүмкіндігін білдіреді. Экологиялық жарамдылық, яғни зерттеу нәтижелерін нақты әлемге жалпылау мүмкіндігі – сыртқы жарамдылықтың кіші түрі. Бұл терминдердің айырмашылығын көрсететін тағы бір мысал – тұтқын шампанзелерде бастапқыда тек адамға тән қасиет саналатын – нұсқау көрсетуді зерттеген тәжірибе. Бұл зерттеудің сыртқы жарамдылығы жоғары болды, себебі тұтқын шампанзелердің тамаққа қарай ишара жасауы тексерілгенде, нәтижелер әртүрлі тәжірибелерде және жағдайларда қайталанды. Дегенмен, бұл зерттеудің экологиялық жарамдылығы мен қарапайым реализмі күмәнді болды, өйткені зерттеушілер жануарлардың табиғи ортасын бұза отырып, танымдық зерттеулер жүргізуге тырысты. Себебі, тәжірибелік жағдайлар нұсқау көрсетуге ыңғайлы (яғни, адамдардың нұсқау көрсетуін қадағалау) шампанзелер зертханадан тыс жерде ешқашан бастан өткізбейді, сондықтан бұл зерттеуде қарапайым реализм жоқ. Сонымен қатар, нұсқау көрсету жабайы шампанзелерде пайда болмайды; сондықтан тұтқын шампанзелерді табиғи ортадан алып шығудың қажеті жоқ, себебі табиғи іріктеу арқылы бейімделмеген қасиетті зерттеудің мәні жоқ (экологиялық жарамдылығы жоқ). Алайда, бұл пікірге қарсы аргумент ретінде тұтқын шампанзелердің экологиялық жағдайы тек қана тірі болу арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл қасиеттің дамуына тұтқындық жағдай себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, егер бұл қасиетті тұтқын шампанзелерге үйретуге болады, онда жабайы шампанзелер де белгілі бір жағдайларда нұсқау көрсетуді үйренуі мүмкін. Осылайша, экологиялық жарамдылық – шалқалыған шкала. Адамдар табиғи әлемді настолько өзгертті, жануарлардың адамның араласуына жауап ретінде бейімделген мінез-құлық қасиеттері (мысалы, нұсқау көрсету) техникалық тұрғыдан экологиялық жарамдылықты сақтай алады. Осыны ескере отырып, бұл терминнің анықтамасын кеңейтуге тырысудың орнына, тікелей адамның араласуынан пайда болған қасиеттерді анықтау үшін жаңа термин енгізу қажет.