Кіріспе

Вилла Бадоер – Италияның солтүстігіндегі Венето аймағындағы Фратта Полезин қаласында орналасқан вилла. Ол 1556 жылы итальяндық Ренессанс архитекторы Андреа Палладио Венециялық ақсүйек Франческо Бадоер үшін жобалаған және 1557 мен 1563 жылдар аралығында кеме жүретін канал арқылы өтетін көпірді күзеткен ортағасырлық қамалдың орнында салынған. Палладио вилланың қасбетінде толыққанды дамыған ғибадатхана фронтонын алғаш рет қолданған орын осы. Вилла Бадоер 1996 жылдан бері ЮНЕСКО-ның «Виченца қаласы және Венето аймағындағы Палладиан виллалары» деген аталымменгі дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Ғимарат жұртшылыққа ашық, ал оның бір қанатында 2009 жылы ашылған Фратта Полезин ұлттық археологиялық мұражайы орналасқан. Палладио осы екі мағынаны тиімді синтез етіп біріктіре алды, салтанатты үйді екі баршессамен (шаруашылық қанаттармен) жартылай шеңбер пішінде байланыстырып, олар тұрақтар мен басқа да шаруашылық құрылыстарын жасырады.

Палладионың жобасы

Палладионың Вилла Бадоерге қатысты сақталған суреттері жоқ, сондай-ақ сәулетші өзінің «I quattro libri dell'architettura» (1570) кітабында жариялағандарынан басқа құрылыс есептері де табылған жоқ. Ортағасырлық қамалдың негіздерін пайдалану нәтижесінде вилланың негізгі үйі биік жертөледе орналасқан және Джулиано да Сангаллоның Поджио а Каянодағы Вилла Медичиі мен Джованни Мария Фальконеттоның Лувильянодағы Вилла деи Вескови сияқты бұрынғы үлгілерді еске салады. Ескі негіздерге құрылыс салу ақшаны үнемдеп, ғимаратқа сәл көтеріңкі орналасқандық берді. Бұл амал вилланың кіреберісіне кететін бірнеше сатыдан тұратын әсем баспалдақ құрылысын қажет етті, негізгі баспалдақ аулаға түсіп, екі бүйірлік баспалдақ баршестің екі шетімен жалғасады. Осылайша, кешен антикалық, террасалы ғибадатхана кешенін еске салады. Тартымды қисық сызықты баршестер – Палладио жобалаған көптеген нысандардың (мысалы, Брентадағы Вилла Мочениго, Чиконьядағы Вилла Тьене немесе Меледодағы Вилла Триссино) арасында іске асырылған жалғыз нысан. Олардың пішіні, Палладио жазғандай, келушілерді құшақтап алуға дайын қолдар сияқты. Бұл үшін Римдегі Август ғибадатханасының экседры қолданылған болуы мүмкін. Бұлар бастапқыда шаруашылық жұмыстары үшін пайдаланылды, өйткені бұл Вилла Эмо және Палладионың көптеген виллалары сияқты жұмыс істейтін вилла еді. Палладионың аяқталған туындыларының арасында ерекшелігі – мұндағы қанаттар виллаға жанаспайды және одан сәл алға шығады. Вазари оларды әдемі, тіпті таңғажайып деп санады. Баршестерде Палладио тоскан ордерін қолданды, ол олардың тұтынушылық функциясына сай келеді және көлік құралдарының өтуіне кедеріс келтірмейтін кең аралықтарды жасауға мүмкіндік берді. Ал вилланың лоджиясы тұрғын үй, әулеттік мәртебесін көрсету үшін әдемі ион ордерін көрсетеді. Кешеннің визуалды ортасы Ион бағаналарымен сүйенген үлкен үшбұрышты фронтонның басым осінде орналасқан, онда отбасының гербы бейнеленген. Сондықтан вилланың қабырғалары мен артқы жағы әсемдемеден мүлдем айырылған және қарапайым тұтынушылық сипатқа ие. Бұл Палладионың толыққанды дамыған ғибадатханалық фронтонын вилланың қасбетінде алғаш рет қолданылған уақыты болды. Сонымен қатар, еңселі үйдің құрылысы Палладионың әдеттегі тік ось бойынша ұйымдастырылуын көрсетеді: жертөледе шаруашылық бөлмелер, ақсүйектердің тұрағы – пиано нобиледе және шатырда астық сақтауға арналған қойма орналасқан. 1570 жылғы «Quattro Libri» кітабындағы Палладионың ағаш кескіндерінде бейнеленген Вилла Бадоердің жоспары мен биіктігі сол жерде салынған нысаннан біршама өзгеше. Кітапта көрсетілген артқы қасбет пен портик ешқашан салынбаған, бірақ олардың құрылысы тоқтатылып, қайта басталмағаны немесе құрылыс барысында қысқартылғаны белгісіз. Пуппи болжағандай, «артқы қасбеттен салтанатты элементтерді алып тастауды тапсырыс беруші шешкен болуы керек, ол оларды ашық даламен және сол жақтағы өзінің шағын меншігімен салыстырғанда қажетсіз деп санаған».

Ішкі көркемдік және безендіру

Пианино нобиле бастапқы фрескалық әшекейлеуін сақтап тұр. Барлық бөлмелер жалпақ төбелермен жабылған, ал қабырғаларда белгілі бір "Джало Фиорентино" жасаған аллегориялық бейнелердің күрделі үйлесімдері бейнеленген, олардың мағынасы толыққанды ашылмаған күйде қалады. Палладио осы фрескаларды белгілі бір "Джало Фиорентиноның" "grottesche di bellissima inventione" деп сипаттаған, оның кім екені әлі анықталған жоқ. Миланезидің Жакопо Джаллоны, кейбір қолжазбаларды безендірген флоренциялық суретші деп тануы, Лионелло Пуппинің Джакопо Джаллоның 1545 жылы, вилла салынбас бұрын он үш жылдай бұрын қайтыс болғанын архивтік құжаттар арқылы анықтауымен күшін жойды; Пуппи оның орнына Сан-Стефанодағы Палаццо Лорданның сыртқы фрескаларында Джузеппе Сальвиатиге көмектескен "Джало Фиорентино" деген фреска суретшісін ұсынды. Жақында Пьер Франческо ди Жакопо Фоски есімі айтылды. Витольд Рыбчинский сияқты сәулет сыншылары интерьердің, әсем безендірілген экстерьермен салыстырғанда, салыстырмалы түрде кішкентай және әсерлі емес деп есептейді.

Қорғау

Ғимарат 1960 жылдары қоғамға берілді (алғашқыда Вилле-Венете институтына, кейін Ровиго провинциясына) және толыққанды қайта жаңартылды. 1996 жылы ЮНЕСКО Вилла Бадоерді «Виченца қаласы және Венето аймағындағы Палладиан виллалары» Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді.