Клод Фейет Брэгдон: Америкалық сәулетші және оның шығармашылығы

Кіріспе

Американдық сәулетші Клод Файетт Брэгдон (1 тамыз 1866 – 1946) – американдық сәулетші, жазушы және сахна суретшісі, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Нью-Йорк штатындағы Рочестер қаласында, содан кейін Нью-Йорк қаласында қызмет еткен. Рочестердегі Нью-Йорк орталық теміржолының вокзалын (1909–13) және Сауда палатасын (1915–17) жобалаған, сондай-ақ көптеген басқа мемлекеттік ғимараттар мен жеке тұрғын үйлердің авторы Брэгдон Луис Салливан және Франк Ллойд Райтпен байланысты прогрессивті бағыттағы сәулетші ретінде ұлттық құрметке ие болды. Прерия мектебінің өкілдерімен және басқа да аймақтық қозғалыстармен бірге бұл сәулетшілер индустриалды технологияларды және құрылыс түрлерін пайдалана отырып, ғимараттарды жоспарлау, жобалау және әшекейлеудің жаңа тәсілдерін жасады, сонымен бірге қалалық бұқаралық қоғамның өсуімен қауіп төндірілген демократиялық дәстүрлерді нығайтты. Көптеген эсселерінде және кітаптарында Брэгдон тек табиғатқа негізделген «органикалық сәулет» қана индустриалды капиталистік қоғамда демократиялық қауымдастықты дамытуға қабілетті екенін айтты.

Өмірбаян

Брэгдон Огайо штатының Оберлин қаласында дүниеге келген. Ол Уотертаун, Осуэго, Дансвилл және Нью-Йорк штатының Рочестер қалаларында өсті, онда оның әкесі газет редакторы болып жұмыс істеді. Рочестерде, Нью-Йорк қаласында және Буффалода сәулетшілермен жұмыс істегеннен кейін Брэгдон Рочестерде тәжірибесін бастады. Оның маңызды ғимараттарына қаланың Нью-Йорк орталық теміржол станциясы, Рочестердің бірінші универсалистік шіркеуі, Бевиер ескерткіш ғимараты, Шинглсайд және Рочестер итальяндық пресвитериан шіркеуі жатады. Осуэгода ол Осуэго яхт-клубын жобалады. 1914 жылы Романта Т. Миллер үйіне қосымша жоба жасады. Брэгдонның ерте жұмыстары «Сұлу қала» қозғалысымен байланысты Ренессанс архитектурасының қайта жаңғыруын көрсеткенімен, ол көп ұзамай Харви Эллис, Густав Стикли және басқа да өнер және қолөнер шеберлерімен жұмыс істеп, өнер және қолөнер қозғалысының жетекші қатысушысы болды. 1900 жыл шамасында Брэгдон Луис Салливанның идеяларын қабылдады және өзінің жұмысын табиғатқа негізделген прогрессивті архитектураға, яғни орталық батыстың идеалына қарай қайта бағыттады. Дегенмен, оның органикалық архитектурасы Салливанның немесе Брэгдонның замандасы Франк Ллойд Райттің әлеуметтік және мәдени құндылықтарынан өзгеше болды. Салливан мен Райт үшін ғимарат өзінің жеке ерекшеліктерін білдіргенде ғана органикалық болатын, ал Брэгдон жекелеуді консенсусқа келген демократиялық мәдениеттің қалыптасуына кедергі деп есептеді. Сондықтан ол архитекторлардың ғимараттарды бір-бірімен және олардың қалалық ортасымен үйлестіру үшін тұрақты геометрия мен музыкалық пропорцияны қолдануын жақтады. 1900 жылдан бастап Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сәулет практикасын жапқанға дейін Брэгдон осы принциптерді өзінің ғимараттарына қолданды және 1920 жылдарға дейін оларды Нью-Йорктегі сахна дизайнері ретінде екінші мансабында жасаған графикалық дизайндарда және театрлық декорацияларда қолдана берді. Брэгдон өзінің сиямен салған суреттерінің шеберлігі, тұрғын үйлер мен қоғамдық ғимараттардың көптеген табысты жобалары және оның тапқыр геометриялық өрнектері үшін жоғары бағаланды. Оның сәулет модернизміне де, прогрессивті реформаға да ең маңызды үлесі 1915 жылы «проективті орнамент» деп аталатын жаңа орнамент тілін жасауы болды. Проективті орнамент – бұл сәулет, сәндік өнер және графикалық дизайн салаларында қолдануға бейімделетін геометриялық үлгілерді жасау жүйесі. Брэгдон орнаменттерді табиғаттан алынған математикалық үлгілерге негіздеп, тарихи және ұлттық стильдердің алуан түрлерін алмастыру үшін әмбебап форма тілін жасады, бұл дизайнерлер мен клиенттерге тап, мәдениет, жыныс, ұлт және дін арасындағы айырмашылықтарды көрсете алатын сөздіктер берді. Оның үлгілер жиынтығын кез келген дизайн мәселесіне бейімдеуге болатынын көрсету арқылы Брэгдон сәулет, өнер және дизайнды ғана емес, сонымен қатар оның бөлінген қоғамын да біріктіруді мақсат етті. Брэгдонның орнаменті Рочестер сауда палатасында (1915–17) және журналдардың, плакаттардың және кітаптардың дизайнында пайда болды. Ол бүкіл аймаққа тарады, оны Брэгдонның 1915 жылдан 1918 жылға дейін Рочестерде, Буффалода, Сиракузда және Нью-Йоркте қоғамдық музыка реформаторларымен бірге ұйымдастырған ән мен жарық фестивальдерінің сериясында қолданған. Бұл түнгі қоғамдық хор фестивальдері ондаған мың қатысушыларды тартқан әшекей шамдар мен декорацияларды үлкен қоғамдық іс-шараларға енгізді. Азаматтық сәулет пен баспадағы рөлі арқылы проективті орнамент осы ерекше салаларды геометриялық үлгімен визуалды біріктірілген бірыңғай қоғамдық кеңістікке біріктіре бастады. 1917 жылы фотосурет магнаты Джордж Истменмен (Истмен Кодак компаниясының иесі) Рочестер сауда палатасы ғимаратының дизайны туралы туындаған даудан кейін Брэгдонның сәулет практикасы төмендеді. Ол өзінің гиперкуб жобасын ғимарат құрылысына енгізді. 1923 жылы Нью-Йоркке көшіп келіп, сахна дизайнері болды және 1946 жылы қайтыс болғанға дейін Нью-Йоркте тұрды. 1925 жылы Альфред Стиглицпен танысып, Париж мен Берлинде оқып жүрген он сегіз жасар американдық Маргарет Лефранкпен танысқаннан кейін, Брэгдон оны Стиглицке өз өнерін көрсетуге алып барды. Брэгдон мен Лефранк өмірінің соңына дейін достас болып қалды, ал оның ықпалы оның білімін толықтырды. Сәулет теориясы туралы «Көрікті қажеттілік» (1910), «Сәулет және демократия» (1918) және «Бұзылған фонтан» (1932) атты кітаптарында ол классикалық қайта өрлеудің «ұйымдастырылған» сәулетінен гөрі «органикалық» готикалық стильді (ол табиғат заңдылығын көрсететін нәрсе деп есептеген) жақтады. Ол рухани тақырыптардағы кітаптардың авторы ретінде де басқа мансапқа ие болды, соның ішінде шығыс діндері. Осы кітаптарға «Ескі шамдар жаңаға» (1925), «Дельфилік әйел» (1925), «Мәңгілік полюстер» (1931), «Төрт өлшемді көріністер» (1930) және «Йоғаға кіріспе» (1933) кіреді. Оның өмірбаяндық кітабы «Бірнеше өмір» (1938) оның реинкарнацияға сенуін және оның әртүрлі мансап жолдарын көрсетеді. 1920 жылы ол П.Д. Оуспенскийдің «Tertium Organum» кітабын аударуға және жариялауға көмектесті, сонымен қатар кітаптың ағылшын тіліне аудармасына кіріспе жазды. Брэгдонның жұмысы 1930 жылдары Американ сәулетшілері мен клиенттері Халықаралық стильдегі модернизмді қабылдағанда сұраныстан шықты. Бірақ ол, әсіресе Бакминстер Фуллер, оның кейбір идеялары мен жобаларын бейімдеген жас сәулетшілердің жұмысында жаңадан пайдаланылды, геометриялық үлгілерді сәулеттік және әлеуметтік интеграцияны ілгерілетудің жаңа жолдарын тапты.

Bragdon was born in Oberlin, Ohio. He was raised in Watertown, Oswego, Dansville and Rochester, New York, where his father worked as a newspaper editor. After working for architects in Rochester, New York City, and Buffalo, Bragdon went into practice in Rochester. His major buildings include the city's New York Central Railroad Station, the Rochester First Universalist Church, Bevier Memorial Building, Shingleside, and the Rochester Italian Presbyterian Church, among many others. At Oswego he designed the Oswego Yacht Club. He designed an addition to the Romanta T. Miller House in 1914. While Bragdon's early work reflected the revival of Renaissance architecture associated with the City Beautiful, he soon became a leading participant in the arts and crafts movement, working with Harvey Ellis, Gustav Stickley, and other arts and crafts artists. Around 1900, Bragdon embraced the ideas of Louis Sullivan and began to reorient his work toward the midwestern ideal of a progressive architecture based on nature. However, his version of organic architecture reflected different social and cultural values than those of Sullivan or Bragdon's contemporary Frank Lloyd Wright. Whereas for Sullivan and Wright a building was most organic when it expressed the individual character of its creator, Bragdon saw individualism as a hindrance to the formation of a consensual democratic culture. Accordingly, he promoted regular geometry and musical proportion as ways for architects to harmonize buildings with one another and with their urban context. From 1900 until he closed his architectural practice during World War I, Bragdon applied these principles to his buildings, and he continued to use them through the 1920s in both graphic designs and the theatrical sets he created during a second career as a New York stage designer. Bragdon was well regarded for his ink rendering talent, his many very successful designs for both residential and institutional buildings, and his inventive geometric ornament. His most important contribution to both architectural modernism and progressive reform came in 1915 with his creation of a new ornamental vocabulary he called “projective ornament.” Projective ornament was a system for generating geometric patterns that could be adapted for use in architecture, the fine and decorative arts, and graphic design. Basing ornament on mathematical patterns abstracted from nature, Bragdon created a universal form language to replace the variety of historical and national styles, which provided designers and clients with a vocabulary for articulating differences of class, culture, gender, nationality, and religion. By showing how his repertory of patterns could be adapted to any kind of design problem, Bragdon aimed to integrate not only architecture, art, and design, but also his divided society. Bragdon's ornament appeared in the Rochester Chamber of Commerce (1915–17), as well as in the design of magazines, posters, and books. It spread throughout the region through its use in a series of Festivals of Song and Light that Bragdon staged with community music reformers from 1915 to 1918 in Rochester, Buffalo, Syracuse, and New York. These nocturnal community chorus festivals incorporated ornamental lamps and decorations into massive public events that drew tens of thousands of spectator participants. Through its role in both civic architecture and print media, projective ornament began to integrate these distinct realms into a single public sphere visually unified by geometric pattern. In 1917, after a dispute with photography magnate George Eastman (of Eastman Kodak fame) over the design of the Rochester Chamber of Commerce Building, Bragdon's architectural practice waned. He incorporated his own design of the hypercube in the structure of the building. He moved to New York City in 1923 and became a stage designer, and remained in New York until his death in 1946. In 1925, knowing Alfred Stieglitz and having been introduced to Margaret Lefranc (Frankel), an eighteen year old American studying in Paris and Berlin, Bragdon took her to Stieglitz to show her art. Bragdon and Lefranc remained friends for the remainder of his life while his influences rounded out her education. In his books on architectural theory, The Beautiful Necessity (1910), Architecture and Democracy (1918), and The Frozen Fountain (1932), he advocated a theosophical approach to building design, urging an "organic" Gothic style (which he thought of as reflective of the natural order) over the "arranged" Beaux Arts architecture of the classical revival. He had yet another overlapping career as an author of books on spiritual topics, including Eastern religions. These books include Old Lamps for New (1925), Delphic Woman (1925), The Eternal Poles (1931), Four Dimensional Vistas (1930), and An Introduction to Yoga (1933). His autobiography More Lives Than One (1938) alludes to both his belief in reincarnation and his varied career paths. In 1920, he helped translate and publish P. D. Ouspensky's Tertium Organum, for which he also wrote an introduction to the English translation. Bragdon’s work fell out of favor in the 1930s as American architects and clients embraced International Style modernism. But it left an ongoing legacy as younger architects—in particular Buckminster Fuller, who adapted some of Bragdon’s ideas and designs—found new ways of using geometric pattern to promote architectural and social integration.