Кіріспе

Әділ, ашық және адал болу ниеті. Адамдардың қарым-қатынасында адалдық (bona fidēs) – қарым-қатынастың нәтижесіне қарамастан, әділ, ашық және адал болудың шынайы ниеті. Кейбір латын тіркестері ғасырлар бойы бастапқы мағынасын жоғалтқан, бірақ бұл bona fides-ке қатысты емес. Ол әлі де кеңінен қолданылады және қазіргі ағылшын тіліндегі «good faith» деген аудармасымен толыққандай алмастырылуы мүмкін. Бұл құқық және бизнес салаларындағы маңызды ұғым. Оған қарсы тұжырымдар – жаман ниет, mala fides (екіжүзділік) және опасыздық (алдау).

Заң

Заңда, bona fides – бұл бір ұсыныстың немесе пікірдің шындығы немесе жалғандығы, сондай-ақ бір әрекеттің дұрыстығы немесе бұрыстығы туралы адалдық пен нық сенімнің психикалық және моральдық жағдайы. Құқықтық тұрғыдан алғанда, bona fides әділеттілік мәселелерінде ерекше маңызды. Адалдық ұғымы Магна Хартаның бастапқы нұсқасында да жарияланған. Шарт құқығында, жақсы ниет туралы аңтаулы міндеттеме – шарт жасасқан тараптар бір-бірімен адал және әділ қарым-қатынас жасайды деген жалпы болжам, осылайша екінші тараптың немесе тараптардың шарттан күтілетін пайданы алу құқығын жоймайды. Сақтандыру құқығында, сақтандырушының аңтаулы міндеттемені бұзуы сақтандырудағы жаман ниет деп аталатын заңдық жауапкершілікке алып келуі мүмкін. АҚШ-тың көптеген юрисдикциялары жақсы ниет пен әділ қарым-қатынас туралы аңтаулы міндеттемелерді бұзуды шарт бұзудың бір түрі ретінде қарастырады. Тіл білімі тұрғысынан алғанда, АҚШ-та америкалық ағылшын тілінде bona fides сөзі адамның кім екенін растайтын құжаттар, кәсіби тәжірибесі және анықтамаларымен синонимді, бірақ ол нағыз кәсіби біліктілікпен бірдей емес. Соңғы кезде басқа да ортақ құқық жүйесі бар елдер жақсы ниетті жалпы принцип ретінде қабылдауға көшті. Ұлыбританиядағы Yam Seng Pte Ltd v International Trade Corp Ltd ісінде Жоғарғы сот осы басымдыққа бейімділігін білдірді. Канададағы Жоғарғы сот Бхасинге қарсы Гринью ісінде жақсы ниеттің жалпы ұйымдастырушы принцип екенін жариялады.

Жұмыспен қамту біліктілігі

Нақты кәсіби біліктілік (жұмыс берушінің адал ниеті) – жұмыс берушілерге қызметкерлерді жұмысқа алу және сақтап қалу туралы шешімдер қабылдағанда ескере алатын қасиеттер мен белгілер. Жұмыс берушінің адал ниеті жылдық бағдарламаны қарау кезінде құзырлы органдар тарапынан бағалау құралы ретінде қолданылады, бұл Вашингтон штатының сапарларды азайту заңының мақсаттарына жұмыс берушінің қаншалықты ұмтылғанын анықтауға көмектеседі. АҚШ-тың федералды және штаттық үкіметтері, бекітілген іс-қимыл (және басқа да заңдар) бойынша мемлекеттік тапсырыстарды беру кезінде мүгедектер, ұлттық азшылықтар, әйелдер және ветерандар кәсіпорындарын іздеуге міндетті. Адал ниетті күш-жігер туралы заң штаттар арасында және тіпті штат ішінде де үкіметтің тапсырыс беру бөліміне байланысты өзгереді. Көптеген жағдайларда адал ниетті күш-жігерді көрсету үшін мемлекеттік аккредиттеуден өткен басылымдарда, әдетте сауда және тақырыптық басылымдарда жарнама жасау қажет. Канада сияқты басқа елдерде де ұқсас бағдарламалар бар.

Викиде

Қоғамдық викилер редакторларының ниеттерінің адал болуына тәуелді. Википедияның «Жақсы ниетпен қарау» (көбінесе АЖН деп қысқартылады) қағидасы 2005 жылдан бері ресми нұсқаулық ретінде қабылданып келген. Ол «Википедия әдепкодексинің бірінші қағидасы» деп сипатталған. Википедияға үлес қосуға пайдаланушылардың себептерін зерттеген бір зерттеуде «қатысушылардың жеке және өзара іс-қимылға бағытталған себептері болғанымен, өзара іс-қимыл (игіліктік) себептері басым» екені анықталды.