Кіріспе
Септуагинтаның Езра кітабы осы кітаптың және "Ездрас" деп аталатын басқа кітаптардың нөмірлеуіндегі қайшылықтар. 1 Ездрас, сондай-ақ Ездрас А, грек Ездрас, грек Езра немесе 3 Ездрас – ежелгі грек Септуагинта нұсқасы, Киелі кітаптың Езра кітабының ерте шіркеуде және көптеген қазіргі христиандар арасында әртүрлі дәрежеде қолданылуы. 1 Ездрас, Езра-Нехемияның стандартты еврей нұсқасына ұқсас, бірақ Нехемияның өміріне қатысты бөлімдер алынып тасталған немесе Езраға қайта жатқызылған, сондай-ақ кейбір қосымша материалдар бар. Септуагинта аудармасының бір бөлігі ретінде ол Шығыс шіркеулерінде канондық деп есептеледі, ал Батыс шіркеулерінде апокрифтік саналады; оны жеке бөлімде ұсынуы немесе мүлдем жоюы мүмкін. 1 Ездрас Оригеннің "Гексапласында" кездеседі. Грек Септуагинтасы, Ежелгі латын Киелі кітабы және оған байланысты Киелі кітап аудармаларында Ездрас Аʹ (ағылшынша атауы: 1 Ездрас) және Ездрас Бʹ (Езра-Нехемия) бөлек кітаптар ретінде келтіріледі. 1 Ездрасқа сілтеме жасағанда шатасу мүмкіндігі жоғары. Атау, ең алдымен, түпнұсқа грек "Эздрас А" аудармаларына қатысты. Септуагинта оны Ездрас А деп, Vetus Latina – 1 Ездрас деп, ал Вулгата – 3 Ездрас деп атайды. Иероним оны апокрифтік деп санаған. 8-шы ғасырдан бастап, еврей тілінен аударған Вулгата кітабы кейде екі кітапқа бөлінді, олар 1 Ездрас (Езра) және 2 Ездрас (Нехемия) деп аталды. 13-шы ғасырдың Вулгата басылымдарында және кейіннен Климент Вулгатасы мен Англикандық діни мақалаларында '1 Ездрас' атауы Езра кітабына қолданылды, ал Нехемия кітабы '2 Ездрас' деп аталды. Септуагинта нұсқасының Ездрас А кітабы Климент Вулгатасында 3 Ездрас деп аталады. Езра есімімен байланысты қосымша туынды – "Езраның аяны" – Климент Вулгатасы мен Діни мақалаларда "4 Ездрас" деп белгіленеді, бірақ "Король Джеймс" нұсқасында және көптеген қазіргі ағылшын тіліндегі Киелі кітаптарда "2 Ездрас" деп аталады. 3 Ездрас Шығыс православие және Эфиопия православие Тевахедо шіркеуі тарапынан канондық деп мойындала береді, ал 4 Ездрас Шығыс шіркеулеріндегі әртүрлі ағымдар арасында канондық мәртебесі әртүрлі. Ерте христиандық жазбалардағы 'Езра кітабынан' (ешқандай нақтыламасыз) алынған цитаталардың басым көпшілігі 1 Ездрас кітабынан алынған, ал 'Езра' бөлімдерінен (Септуагинтаның 'Ездрас Б') ешқандай цитата жоқ. Көптеген ерте цитаталар 1 Ездрас бөлімінен алынған, онда 'Үш сақшының әңгімесі' бар, оны Христологиялық болжам ретінде түсіндіреді. Бұл бөлім 1 Ездрас кітабының негізгі бөлігін құрайды, оған Езраның 5-ші кітабы қосылып, тұтқыннан оралғандардың Иерусалимдегі тойламасы төңірегінде әдеби хиазм құрайды. Бұл хиазмалық ядро 1 Ездрасты толыққанды әдеби бірлікке айналдырады, оның Нехемия кітабынан тәуелсіз тұруына мүмкіндік береді. Шындығында, кейбір ғалымдар, мысалы, У.Ф. Албрайт және Эдвин М. Ямаучи, Нехемияның Езрадан бұрын Иерусалимге келгенін айтады.
the conflicting numbering of this book and other books called "Esdras"
1 Esdras , also Esdras A, Greek Esdras, Greek Ezra, or 3 Esdras, is the ancient Greek Septuagint version of the biblical Book of Ezra in use within the early church, and among many modern Christians with varying degrees of canonicity. 1 Esdras is substantially similar to the standard Hebrew version of Ezra–Nehemiah, with the passages specific to the career of Nehemiah removed or re attributed to Ezra, and some additional material. As part of the Septuagint translation, it is now regarded as canonical in the churches of the East, but apocryphal in the West; either presented in a separate section, or excluded altogether. 1 Esdras is found in Origen's Hexapla. The Greek Septuagint, the Old Latin bible and related bible versions include both Esdras Αʹ (English title: 1 Esdras) and Esdras Βʹ (Ezra–Nehemiah) as separate books. There is scope for considerable confusion with references to 1 Esdras. The name refers primarily to translations of the original Greek 'Esdras A'. The Septuagint calls it Esdras A and the Vetus Latina calls it 1 Esdras, while the Vulgate calls it 3 Esdras. It was considered apocryphal by Jerome. The Vulgate book of Ezra, translated from the Hebrew was, from the 8th century onwards, occasionally split into two books, which were then denoted 1 Esdras (Ezra) and 2 Esdras (Nehemiah) respectively. Vulgate Bible editions of the 13th century, and in what later became the usage of the Clementine Vulgate and the Anglican Articles of Religion, '1 Esdras' is applied to the Book of Ezra; while the Book of Nehemiah corresponds to '2 Esdras'. Septuagint version Esdras A is called in the Clementine Vulgate 3 Esdras. The 'Apocalypse of Ezra', an additional work associated with the name Ezra, is denoted '4 Esdras' in the Clementine Vulgate and the Articles of Religion, but called '2 Esdras' in the King James Version and in most modern English bibles. 3 Esdras continues to be accepted as canonical by Eastern Orthodoxy and the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church, with 4 Esdras varying in canonicity between particular denominations within the Eastern churches. Overwhelmingly, citations in early Christian writings claimed from the scriptural 'Book of Ezra' (without any qualification) are taken from 1 Esdras, and never from the 'Ezra' sections of Ezra–Nehemiah (Septuagint 'Esdras B'), the majority of early citations being taken from the 1 Esdras section containing the 'Tale of the Three Guardsmen', which is interpreted as Christological prophecy. This section forms the core of 1 Esdras with Ezra 5, which together are arranged in a literary chiasm around the celebration in Jerusalem at the exiles' return. This chiastic core forms 1 Esdras into a complete literary unit, allowing it to stand independently from the book of Nehemiah. Indeed, some scholars, such as W. F. Albright and Edwin M. Yamauchi, believe that Nehemiah came back to Jerusalem before Ezra.
Автор және сын
Кітаптың мақсаты Сионға оралуды қайта баяндап, сарай қызметкерлері арасындағы дау-дамайға толы "Үш күзетшінің әңгімесі" деп аталатын оқиғаға ден қоюға бағытталған сияқты. Еңбектегі түрлі қайшылықтарға байланысты, көптеген ғалымдар оның бірнеше авторлардың қаламынан туғанын жақтайды. Дегенмен, кейбір зерттеушілер бұл жұмыстың түпнұсқасы немесе кемінде, ең сенімді нұсқасы болуы мүмкін деп санайды. Көпшілік ғалымдар оның бастапқы тілі арамей және еврей тілдері болғанын, ал азағында грек тілінде де жазылған болуы мүмкін екенін айтады. Мәтін Даниял кітабы мен II Маққабилер кітабындағы сөздікпен ұқсастықтарды көрсетеді, ал авторлардың Төменгі Египет немесе Палестинадан шыққандығы және олардың Селевкидтер кезеңінде жазғандығы болжанады. Егер бұл теория дұрыс болса, көптеген ғалымдар кітап арамей жылнамасын пайдаланған болуы мүмкін деп есептейді. Иосиф Флавий 1 Ездрды Киелі кітап ретінде қарастырады, бірақ Ездр мен Нехемияның канондық мәтінін көбінесе елемейді. Кейбір зерттеушілер бұл шығарманың б.з.д. II ғасырында жазылғандығын жоққа шығармайды. Көптеген протестант және католик ғалымдары Ездр мен Нехемияда келтірілмеген бөлімдердің тарихи құндылығын мойындамайды. Алайда, Киелі кітаптың басқа кітаптарынан келтірілген цитаталар осы мәтіндерге Септуагинтке қарағанда ертерек нұсқаны ұсынады, бұл оның ғалымдар үшін маңыздылығын арттырады. Қазіргі грек мәтіндерінде кітап сөйлемнің ортасында тоқтатылған, сондықтан бұл тарау ерте латын аудармасынан қайта құрастырылуға тиіс болды. Дегенмен, түпнұсқа жұмыстың Нехемия 8:13–18-де сипатталған Шатырлар мерекесіне дейін жалғасқандығы күдікті. Семит әдебиетінде кең таралған хиастикалық құрылымдармен таныс емес оқырмандар үшін мәтінмен байланысты қосымша қиындықтар туындайды. Егер мәтін батыс стиліндегі, тек сызықтық баяндау ретінде қарастырылса, онда Артаксеркс Дарийден бұрын, ал Дарий Кирден бұрын айтылған болар еді. (Дегенмен, кейбір оқырмандар оқиғалардың ретінің шатасуы Ездр мен Нехемияның канондық мәтінінде де кездеседі деп санайды.) Семит хиазмы Иосифтің "Иудейлердің ескіліктерінде", 11-кітаптың 2-тарауында түзетілген, онда Артаксеркске Камбиз есімі берілген. Кейбір ғалымдар, соның ішінде Джозеф Бленкинсопп 1988 жылғы Ездр-Нехемияға арналған түсіндірмесінде, кітаптың б.з.д. II ғасырдың соңы/I ғасырдың басындағы Ездр мен Ездр β-ның қайта қаралуы екенін айтады, ал Л. Л. Граббе сияқты басқалар оның еврей тіліндегі Ездр-Нехемиядан тәуелсіз екенін санайды.
Христиандық канонда қолданылуы
Бұл кітап ерте христиан авторлары кеңінен цитаталаған, және ол Оригеннің "Hexapla" еңбегінде орын алған. Иеронимнің айтуынша, 3 Езра кітабы апокриф саналған. Батыс христиандығында Иеронимнің "Вулгата" нұсқасының үстемдігі бірте-бірте орнағандықтан, 1 Езра таралымы тоқтатылды. 13 ғасырдан бастап, Парижде шығарылған "Вулгата" кітаптарында сауда сұранысына байланысты 1 Езраның латын мәтіні қайтадан енгізілді. Климент VIII оны "Вулгатаға" 2 Езра және Манасаның дұғасымен бірге қосымша ретінде қосты, "олар толығымен жоғалмасын" үшін. Алайда, кітаптың қолданылуы Шығыс шіркеуінде жалғасты, және ол Шығыс православие канонының бір бөлігі болып қалады. Латын "Вулгатасында" 1 Езра 3 Езра деп аталады, бұл грек тіліндегі "Септуагинтаның" 1 Езра немесе Езра А деп аталатын аудармасы. Римдік ритуалдық литургияда 1 Езра 1962 жылғы Ерекше Миссалда Папа сайлауға арналған антта бір рет келтірілген: "Non participentur sancta, donec exsurgat póntifex in ostensiónem et veritátem" ("Киелі заттарға қатыспасын, дін қызметкері ақиқатты көрсеткенше"). (3 Езра 5, 40). "Библияның жаңа Кембридж тарихы" 1 Езраның соңында "Трент сотымен апокриф деп жарияланғанын" жазады. "Жаңа католик энциклопедиясы" былай дейді: "Трент соты оны [1 Езраны] [католик] канонынан түпкілікті түрде алып тастады".
Номенклатура
Киелі кітаптың әртүрлі нұсқаларында "1 Ездрас" деп әдетте аталатын кітаптың нөмірі әртүрлі болады. Септуагинтаның көптеген басылымдарында кітап грек тілінде "Ἔσδρας Αʹ" деп аталады және "Езра-Нехемия" кітабынан бұрын орналасқан, ол грек тілінде "Ἔσδρας Βʹ" деп аталады.