Кіріспе

Лузитаниялық құдай Рунесоцезиус – оның аты Эвора аймағындағы жазуда кездеседі, бұл қазіргі Португалиядағы римдік Эбора, Лузитанияда кельттер қоныстанған аймақ. Ол көбінесе Лузитания құдайы деп есептеледі.

Ашу және түсіндіру

XIX ғасырдың соңында Эвора маңында португал археологтары римдік арнауды тауып зерттеді. Жазу латын тілінде "SANCTRVNESOCESIOSACRVGLIC QVINTCINV BALS" деп жазылған. Француздық Société des Antiquaires-ке ұсынылған мақалада бұл Sancto Runeso Cesio Sacrum G. Licinius Quinctinus Balsensis деп түсіндірілді: Бальса қаласынан Гай Лициний Квинктиннің бұрын белгісіз Рунесус Цезиус құдайына арнауы. Атау кельт тілінде деп жорылған, "Cesius" – gaesius сөзінің басқаша жазылуы, демек *runa және *gaiso түбірінен шыққан, яғни "найзаның (немесе сүңгінің) құпиясы" деген мағынаны білдіреді. J M Blazquez Martinez бұл жазуды Рунсоцезиус деген бір сөз ретінде қарастыруды ұсынды, себебі "eso" буыны Лузитаниялық есімдерде жиі кездеседі.

Маңыздылығы

Бласкес Мартинес сонымен қатар, солтүстік Лузитания және Галлекия аймақтарында көптеген құдайлар тіркелгенін, ал оңтүстікте, Тежус өзенінен тыс жерде, тек Эндовеликус, Атаэгина және Рунесоцезиус аттары ғана кездесетінін байқады. Кейбір зерттеушілер бұл үшеуіне ерекше мән берілгендігін көрсетеді. Осы аймақтағы кельттер мен басқа халықтардың мәдени ерекшеліктері және олардың лузитандық, кельттік немесе тартессиялық/турдетандық тайпаларына жатуы күрделі мәселе болып қала береді. Аталған атаудың өзі және оның мағынасы әлі де түрлі интерпретацияларға ұшырауда. C. Лициний Квинктиннің Балсадағы үйі оңтүстікке қарай, Лузитанияның римдік провинциясының құрамында болғанымен, лузитандық жазулары мен лузитандық-галлиялық құдайлардың атынан тыс, Иберия түбегінің тартессиялық немесе турдетандық тілінде сөйлейтін аймағында орналасқан. Сондықтан Рунесоцезиус лузитандықтар, келтиберлер немесе турдетандықтар үшін, немесе олардың барлығы үшін де маңызды тұлға болуы мүмкін.