Кіріспе

Каталондық модернизм (modernismo catalán)
Модернизм – испан тілінде сөйлейтін әлемде XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында пайда болған әдеби қозғалыс. Оның ең көрнекті өкілі – Рубен Дарио, ол модернизмінің әкесі ретінде танымал. Модернизм термині негізінен поэзиядағы әдеби қозғалысқа қатысты. Бұл әдеби қозғалыс 1888 жылы Рубен Дарионың «Азул» (Azul) атты туындысы жарық көргеннен кейін басталды және модернизміне жаңа мағына берді. Қозғалыс 1920 жылы, Рубен Дарио қайтыс болғаннан кейін төрт жыл өткен соң тоқтап қалды. «Испан-американдық әдебиетінің қырлары» (Aspectos de la Literatura Hispanoamericana) атты еңбегінде автор (1963) былай деп жазады:

Модернизм сөздердің мағынасына және поэзияның мәдениетке тигізетін әсеріне ықпал етеді. Модернизмнің ең қарапайым түрі – әдеби туындылардың тілі мен ырғағындағы сұлулықты және жетістіктерді табу. Басқа да белгілі өкілдері: Леопольдо Лугонес, Мануэль Гутьеррес Нахера, Хосе Асунсьон Сильва, Хулио Эррера и Рейссиг, Джулиан дель Касал, Мануэль Гонсалес Прада, Аврора Касерес, Делмира Агустини, Мануэль Диас Родригес және Хосе Марти. Бұл – романтизм, символизм және әсіресе парнасизм сияқты үш еуропалық ағымның қайта жаңғыртуы және үйлесімі. Ішкі құштарлықтар, көріністер, үйлесімдер мен ырғақтар бай және жоғары стильденген сөздік музыкада көрініс табады. Бұл қозғалыс бүкіл испан әлемінде (Филиппин ғалымдары да оның ықпалында болды) үлкен әсерге ие болды, сондай-ақ Испаниядағы 98-ші буын арасында уақытша сәнге айналды, олар оның эстетикалық көрінісіне түрлі реакциялар білдірді.

Хосе Марти

Хосе Джулиан Марти и Перес 1853 жылдың 28 қаңтарында Кубаның Гавана қаласында дүниеге келді, 1895 жылдың 19 мамырында қайтыс болды. Ол ақын, эссеші және Испаниядан Кубаның тәуелсіздігі үшін шейіт болған қаһарман. Оның еркін Куба көруге деген артық құлшынысы оны Испаниядан тәуелсіздік үшін күрескен Кубаның символына айналдырды. Марти Кубаның тәуелсіздігі үшін қозғалысты ұйымдастырып, біріктірді және осы мақсат үшін шайқасқанда қаза тапты. Марти өзінің жазу қабілетін де тәуелсіздік үшін күреске пайдаланды. 15 жасқа келгенде ол бірнеше өлеңін жариялады, ал 16 жасында "La Patria Libre" газетін құрды. Бұл 1868 жылы болған революциялық көтеріліс кезінде оның патриоттарға деген ықыласынан туды. Ол алты айға қатаң еңбекке сотталды. Марти Латын Америкасын мазалаған мәселелерге назар аудару үшін өзінің талантын пайдалана берді. Ол модернизмнің негізін қалаушылардың бірі саналады.

Энрике Гонсалес Мартинес

Энрике Гонсалес Мартинес 1871 жылдың 13 сәуірінде Мексиканың Халиско штатындағы Гвадалахара қаласында дүниеге келген. 1952 жылдың 19 ақпанында Мексиканың Мехико қаласында қайтыс болды. Мартинес – соңғы ұлы модернизм ақындарының бірі саналады. Кейбір зерттеушілер оны алғашқы постмодернизм ақыны деп есептесе де, ол өзінің шығармаларында модернизм ерекшеліктерін толығымен тастаған жоқ. Латын Америка әдебиетінде алғаш рет оның туындылары арқылы әдебиетте жергілікті мәселелерге көбірек назар аударылды. Ол дәрігер, профессор және Чилиде (1920-1922), Аргентинада (1922-24), Испанияда және Португалияда (1924-1931) дипломат қызметін атқарды. Оның "Tuércele el cuello al cisne" ("Аққудың мойнын бұраңыз") атты өлеңі көбінесе оның антимодернизм манифесті ретінде қарастырылады. Бірақ бұл рас емес. Энрике Гонсалес Мартинес өмірінің соңына дейін модернизм ақыны болып қала берді. "Tuércele el cuello al cisne" – модернизм қозғалысын жоққа шығару емес, оны тұтас қозғалыс емес, оның беткі риторикалық тәсілдері мен бос әрекеттеріне қарсылық ретінде қарастыру керек.