Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хао Ванг (20 мамыр 1921 – 13 мамыр 1995) – қытай-американдық логик, философ, математик және Курт Гёдель туралы пікір білдіруші.
Hao Wang (; 20 May 1921 – 13 May 1995) was a Chinese American logician, philosopher, mathematician, and commentator on Kurt Gödel.
Өмірбаян
Қытай Республикасының (қазіргі Қытай Халық Республикасының) Шандун провинциясының Цзинань қаласында туған Ван алғашқы білімін Қытайда алған. 1943 жылы Ұлттық Оңтүстік-Батыс Біріккен Университетінен математикадан бакалавр, ал 1945 жылы Цинхуа университетінен философиядан магистр дәрежесін алды, онда оның ұстаздары Фэн Юлан мен Цзинь Юэлин болды. Содан кейін ол аспирантураны оқу үшін АҚШ-қа кетті. Гарвард университетінде В.В. Куиннің жетекшілігімен логиканы оқыды және 1948 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Сол жылы Гарвардта көмекші профессор болып тағайындалды. 1950-жылдардың басында Ван Цюрихте Пол Бернейспен оқыды. 1956 жылы Оксфорд университетінде математика философиясы бойынша оқытушы болып тағайындалды. 1959 жылы Ван IBM 704 компьютерінде 9 минут ішінде Уайтхед пен Расселдің "Principia Mathematica" еңбегіндегі бірнеше жүз математикалық логика теоремаларын автоматты түрде дәлелдейтін бағдарлама жазды. 1961 жылы Гарвардта математикалық логика және қолданбалы математика профессоры болып тағайындалды. 1967 жылдан 1991 жылға дейін Нью-Йорктегі Рокфеллер университетіндегі логикалық зерттеулер тобын басқарды, онда ол логика профессоры болды. 1972 жылы Ван Чи Кунг Джен басқаратын қытай-американ ғалымдарының тобына қосылды, бұл Қытай Халық Республикасына АҚШ-тан жасалған алғашқы ресми сапар болды. Ванның маңызды еңбектерінің бірі – Ван плиткасы. Ол кез келген Тьюринг машинасының Ван плиткалары жиынтығына айналдырылатынын көрсетті. Домино мәселесі – жазықтықты мозаикалау үшін Ван плиткалары жиынтығын пайдаланатын алгоритмді табу. Апериодикалық мозаиканың алғашқы мысалы – 1966 жылы оның шәкірті Роберт Бергер тапқан Ван плиткалары жиынтығы, оның мұндай жиынтығының жоқтығын Ван бұрын болжаған болатын. Ван есептеу күрделілігі теориясына да зор ықпал етті. Ол сонымен қатар Людвиг Витгенштейннің математика философиясының терең түсіндірмесін жасады, оны «антропологизм» деп атады. Кейін ол осы көзқарасты математика негіздеріне дейін кеңейтті. Ол Курт Гёдельдің философиялық идеяларын талдап, осы тақырыпта бірнеше кітап жазды, осы арқылы қазіргі ғалымдарға Гёдельдің кейінгі философиялық ойларын түсінуге көмектесті. Ван өзінің «маңызды фактілізм» философиясын абстрактілі теориялық тұжырымдамалар мен күнделікті тілдің қарапайым тілін қамтитын орталық тұғыр ретінде қарастырды. 1983 жылы оған Халықаралық жасанды интеллект конференциясының демеушілігімен Автоматтандырылған теоремаларды дәлелдеу саласындағы алғашқы Milestone жүлдесі табыс етілді. 1995 жылдың 13 мамырында Ван 74 жасқа толуға бір апта қалғанда Нью-Йорк ауруханасында қайтыс болды. Оның әйелі Ханне Тиерни Ванның өліміне лимфома себеп болғанын хабарлады. Тиерниден басқа, Ванның қызы мен екі ұлы бар. Математикалық логикаға шолу. Пекин: Science Press; Амстердам: North Holland, 1962. [Ван 1962а]. Математикадан философияға. Лондон: Routledge & Kegan Paul, 1974. [Ван 1974а]. Математикалық логика бойынша халыққа арналған лекциялар. Нью-Йорк: Van Nostrand, 1981. [Ван 1981а]. Dover қайта басылымы, 2014. Аналитикалық философиядан тыс: білгенімізге әділдік жасау. Кембридж, Массачусетс: MIT Press, 1985. [Ван 1985а]. Курт Гёдель туралы ойлар. Кембридж, Массачусетс: MIT Press, 1987. [Ван 1987а]. Есептеу, логика, философия. Мақалалар жинағы. Бейжің: Science Press; Дордрехт: Kluwer Academic, 1990. [Ван 1990а]. Логикалық саяхат: Гёдельден философияға дейін. Кембридж, Массачусетс: MIT Press, 1996. [Ван 1996а].
Born in Jinan, Shandong, in the Republic of China (today in the People's Republic of China), Wang received his early education in China. He obtained a BSc degree in mathematics from the National Southwestern Associated University in 1943 and an M. A. in philosophy from Tsinghua University in 1945, where his teachers included Feng Youlan and Jin Yuelin, after which he moved to the United States for further graduate studies. He studied logic under W. V. Quine at Harvard University, culminating in a Ph. D. in 1948. He was appointed to an assistant professorship at Harvard the same year. During the early 1950s, Wang studied with Paul Bernays in Zürich. In 1956, he was appointed Reader in the Philosophy of Mathematics at the University of Oxford. In 1959, Wang wrote on an IBM 704 computer a program that in only 9 minutes mechanically proved several hundred mathematical logic theorems in Whitehead and Russell's Principia Mathematica. In 1961, he was appointed Gordon McKay Professor of Mathematical Logic and Applied Mathematics at Harvard. From 1967 until 1991, he headed the logic research group at Rockefeller University in New York City, where he was professor of logic. In 1972, Wang joined in a group of Chinese American scientists led by Chih Kung Jen as the first such delegation from the U. S. to the People's Republic of China. One of Wang's most important contributions was the Wang tile. He showed that any Turing machine can be turned into a set of Wang tiles. The domino problem is to find an algorithm that uses a set of Wang tiles to tile the plane. The first noted example of aperiodic tiling is a set of Wang tiles, whose nonexistence Wang had once conjectured, discovered by his student Robert Berger in 1966. Wang also had a significant influence on theory of computational complexity. A philosopher in his own right, Wang also developed a penetrating interpretation of Ludwig Wittgenstein's later philosophy of mathematics, which he called "anthropologism." Later he broadened this reading in the foundations of mathematics. He chronicled Kurt Gödel's philosophical ideas and authored several books on the subject, thereby providing contemporary scholars many insights elucidating Gödel's later philosophical thought. He saw his own philosophy of "substantial factualism" as a middle ground that includes both abstract theoretical formulations and the ordinary language of everyday discourse. In 1983 he was presented with the first Milestone Prize for Automated Theorem Proving, sponsored by the International Joint Conference on Artificial Intelligence. On May 13, 1995, Wang died at New York Hospital one week from his 74th birthday. According to his wife Hanne Tierney, Wang's cause of death was from lymphoma. In addition to Tierney, Wang was survived by a daughter and two sons. A Survey of Mathematical Logic. Peking: Science Press; Amsterdam: North Holland, 1962. [Wang 1962a]. From Mathematics to Philosophy. London: Routledge & Kegan Paul, 1974. [Wang 1974a]. Popular Lectures on Mathematical Logic. New York: Van Nostrand, 1981. [Wang 1981a]. Dover reprint 2014. Beyond Analytic Philosophy: Doing Justice to What We Know. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 1985. [Wang 1985a]. Reflections on Kurt Gödel. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 1987. [Wang 1987a]. Computation, Logic, Philosophy. A Collection of Essays. Beijing: Science Press; Dordrecht: Kluwer Academic, 1990. [Wang 1990a]. A Logical Journey: From Gödel to Philosophy. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 1996. [Wang 1996a]. .