Кіріспе

Ямайкалық растафари уағыздаушысы (1898–1981) футболшы және крикетші Леонард Персиваль Хауэлл (16 маусым 1898 – 23 қаңтар 1981), сондай-ақ Гонг немесе Г. Г. Мараг (Гангун Гуру үшін) деп те белгілі, ямайкалық діни тұлға болды. Оның өмірбаясын жазған Хелен Лидің айтуынша, Хауэлл англикан отбасында дүниеге келген. Ол растафари қозғалысының алғашқы уағыздаушыларының бірі (Джозеф Хибберт және Арчибальд Данклимен бірге) және көптеген адамдар оны "Бірінші раста" деп атайды. 16 маусым 1898 жылы Май Кроул Риверде туған Хауэлл жасөспірім кезінде Ямайкадан кетіп, Панама мен Нью-Йорк сияқты көптеген жерлерге саяхаттап, 1932 жылы қайтып келді. 1933 жылы ол Африка диаспорасы үшін символикалық белгі деп санайтын нәрсе – Рас Тафари Маконненнің Эфиопия императоры Хайле Селассие I-ге тәж киюі туралы уағыздай бастады. Оның уағыздауында Хайле Селассие "жерге қайта оралған Мессия" екені айтылды және ол "Уәде етілген кілт" атты кітап жариялады. Бұл оның тұтқындалуына, мемлекеттік қасаздықпен айыпталуына және екі жылға түрмеге жабылуына әкелді, бірақ растафари қозғалысы өрістеді. Келесі жылдары Хауэлл Ямайкадағы барлық билік органдарымен – плантаторлармен, кәсіподақтармен, орнаған шіркеулермен, полициямен және отаршылдық билікпен қақтығысқа түсті. Хауэллді, көбінесе, растафари қозғалысының отаршылдыққа қарсы үндеуі, сондай-ақ оның қара нәсілдік сәйкестік идеясын насихаттаған уағыздары қауіпті деп есептеді. Жергілікті билік элитасы Хауэллдің қара нәсілділерді қарсы тұруға шақыруынан алаңдады. Отаршылдық билік Хауэллдің өсіп келе жатқан қозғалысын ерте тоқтатып, қолдауды жоюға үміттенеді. Оның ізбасарларының саны арта келе, Хауэллдің қара нәсілділердің ақ нәсілділердің қысымын жеңуіне сенімі және оның қозғалысы, қара нәсілді азат ету және панафриканизм туралы күшті хабарларының арқасында бүкіл әлемде алаңдаушылық тудырды. Ол Сент-Кэтрин аймағындағы Пинакл деп аталатын қалашық немесе коммуна құрды, ол растафарилер үшін танымал орынға айналды. Бұл қозғалыс өркендеді және бүгінде растафари діні бүкіл әлемде бар. Көптеген растафарилерден айырмашылығы, Хауэлл ешқашан дрейдлоки кимеген. Леонард Хауэлл 1981 жылғы 23 қаңтарда Ямайканың Кингстонында қайтыс болды. Ол бірнеше ай бұрын шабуылға ұшырап, 83 жасында Пиннаклдан алыс емес Сент-Кэтриндегі Тредегар паркінде қатты соққыға ұшырап, жүзіне жарақат алған. Леонард П. Хауэлл растафари негізін салғаны үшін көп қиындықтарға тап болғанымен, оның антиколониализмдегі нағыз батыр және көшбасшы ретіндегі беделі Ямайка мен Кариб бассейнінде және соңында бүкіл әлемде тамыр жайды. Қызығы, оны үнемі қуғынға салған үкімет 2022 жылы Л. П. Хауэллге немесе "Гонгқа" Есімдер орденін табыс етті.

Ерте өмір

Хауэлл 1898 жылғы 16 маусымда Ямайканың жоғарғы Кларендон аймағындағы Буль-Хед таулы округіндегі Май Кроул ауылында дүниеге келді. Ол он баланың ағасы болды. Оның әкесі Чарльз Теофилус Хауэлл шаруа және тігінші болып жұмыс істеді. Анасы Клементина Беннет ауыл шаруашылығы жұмысында еңбек етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хауэлл теңізші болып жұмыс істеді және Панамаға жіберілген ямайкалық топтың құрамында қызмет етті. 1918 жылы Панамада уақытша қоныстанғаннан кейін, ол Нью-Йорк пен Панама арасында бірнеше рет саяхаттады. Нью-Йоркте ол Маркус Гарвидің «Жалпынегрілік жақсарту қауымдастығының» (UNIA) мүшесі болды. Бұл Харлемде қара нәсілді адам ретінде өзінің кім екенін білгенде және революциялық UNIA жетекшісі Гарвимен жеке кездескенде болды. АҚШ үкіметінің қара күш пен колониализмге қарсы идеяларын қатерлі деп санауына байланысты, UNIA-мен байланысы үшін ол елден шығарылды. Отанына оралған соң, ол отбасын тастап, Растафари туралы жаңалықты таратуға кірісті. Бұл шешім Хауэлл мен оның отбасы арасындағы жанжалға байланысты болды, себебі ол Эфиопияның Хайле Селасси I-нің құдайлық мәртебесіне сенгені үшін отбасымен келіспеген болуы мүмкін.

Жеке өмір

Хауэлл Тетен Бентке үйленді, оның Пинаклдегі қабірі ұстаздалғаны айтылады. Хауэллдің үлкен ұлы Монти Хауэлл деп аталды. Тетен Бент туралы (ол Оңтүстік Сент-Элизабеттің Бенттер, Эллиотттар, Пархменттер, Пауэллдер, Эбанкстер және басқа да көптеген отбасыларының ұрпағы), олардың некесі немесе Леонард Хауэллдің басқа балалары туралы мәліметтер өте сирек.

Растафарилердің евангелизм

Хауэлл Хайле Селассиенің құдайлығын алғаш рет 1933 жылдың қаңтарында жариялаған. Эфиопия императорының Құдайдың жанында екенін жариялаған бұл алғашқы ашық құдайландыру Кингстондағы "Құтқарылу алаңында" болды, бірақ жаңа мүмін табуда сәттілікке жетпеді.

Негізгі құндылықтар, басшылық және әлеуметтік желі

Қауымда Хауэлл өзінің ритуалдық, мистикалық тұлғасын зайырлы тұлғасынан ажырату үшін Гангугуру Мараг немесе Г. Г. Мараг деп аталуды жөн көрді. Хауэллдің ритуалдық аты үш хинди сөзінің – гьян (білім), гун (ерлік немесе талант) және гуру (ұстаз) – үйлесімінен құралған деп саналады. Хинди тілінде Мараг сөзі «үлкен патшалар» немесе «патшалардың патшасы» деген мағынаны білдіреді. Хауэллдің император Хайле Селассиені мақтауымен бірге, колониализмге қарсы күресу және ақтардың басқыншылығын қабылдамау жолы ретінде қара үстемдігіне ашық шақыру жасалды. Кейде Хауэлл қауым мүшелерін жиналып, «Құдай патшаны сақтасын» әнін бірге шырқауға шақыратын, мұндағы патша – Хайле Селассие. Хауэллдің негізгі доктринасы, қара түстің ақтан моральдық тұрғыдан жоғары қойылуы арқасында, ақ колониалдық идеологияға қарсы күш ретінде танылды, бұл оның кеңінен таралған «Уәде етілген кілт» басылымында түсіндірілген. Хауэлл өзінің ізбасарларының әл-ауқаты туралы шынайы қамқорлық жасаған харизматикалық және авторитарлық көшбасшы ретінде есте қалады. 1939 жылы Хауэлл Эфиопияны құтқару қоғамын (ESS) құрды, оның мақсаты мүшелерінің жағдайын жақсарту үшін ұжымдық үнемдеулерді пайдалану болды. ESS-тің қосымша мақсаты – құтқарылу және христиандық туралы жақсы жаңалықты тарату, сондай-ақ өзін-өзі көмектесудің және жақсы азаматтықтың маңыздылығын атап көрсету болды. Бұл қосымша мақсаттар ұйымды бүлікшілдікке шақырады деген күдіктен қорғау үшін нақты айтылды. Дегенмен, 1940 жылы Ямайка губернаторы отарлық хатшының және еңбек басшылығының қысымына жауап ретінде, ұйымның тудырған наразылығы мен халықаралық сипатына байланысты ESS отырысын ресми түрде тыйым салды. Хауэллдің Африкамен тегін байланысқа шақыруы, Ямайкадағы жамайкалық креолдық ұлтшылдықты насихаттаған бірдей қозғалыстарға қарсы болды. Хауэлл өзін жұмысшы табының арасында үлкен қолдауға ие болған жұмысшы ұлтшылдары Бустаманте мен Мэнлиге қарсы оппозициялық тұлға ретінде көрсетті. Хауэлл Ямайкадағы жұмысшы және шаруаларға уағыз айтып, олардың құқықтарын қорғау үшін қара халықты біріктіруге тырысты. 1962 жылы Ямайканың тәуелсіздігі (оған қарамастан Ямайка мен Ұлыбритания арасындағы әлеуметтік, саяси және экономикалық байланыстар сақталды) Хауэлл үшін үлкен көңіл көшіруге себеп болды, өйткені ол Ұлыбританиямен барлық қарым-қатынасты толық тоқтатуды талап еткен.

Сот және жазалау

1934 жылдың қаңтар айында Хауэлл мен Роберт Хиндс, растафари қозғалысының тағы бір негіз салушысы, 1933 жылдың 10 желтоқсанында Сейфорт, Сент-Томас қаласында 300 адам жиналған жиынға қатысып, онда сөз сөйлегені үшін тұтқындалып, мемлекеттік төңкеріл жасауға қатысқан деген айып тағылды. Растафари қозғалысының ең харизматикалық және әйгілі көшбасшыларының бірі болған Хауэлл, Джозеф Натаниел Хибберт және Хиндс сияқты қозғалыстың басқа негіз салушыларына қарағанда жиірек және ұзақ мерзімге қамауға алынды.

Pinnacle қауымдастығының құрылуы

Өзінің ілімдері мен отаршылдық үкіметті айыптағандығы үшін түрмеден босатылғаннан кейін, Хауэлл 1940 жылы Ямайкадағы Слиговл қаласында алғашқы растафарилер ауылын құрды. Елді мекен биік орналасқандығы үшін «Пинакл» деп аталды және Ямайкадағы бұрынғы құлдарды орналастыру үшін құрылған алғашқы бос ауылда символикалық түрде орналасқан. Ұзақ өтпей бүкіл елде осыған ұқсас растафари қауымдастықтары құрылды. Пинакл растафарилер үшін діни маңызы бар ганья (марихуана) өсіруімен ерекше танымал болды. Хауэлл мен оның ізбасарларын тоқтату мақсатында полиция Хауэллдің Пинакл қауымдастығына бірнеше рет шабуыл жасап, 1941 жылы қауымдастықты «коммунистік тәжірибе» деп атады. Қоныс құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, үкімет күштері Хауэллдің көптеген ізбасарларын ұстап алды. Дер кезінде тұтқындалудан құтылған Хауэлл ақыры тұтқындалып, тағы да бүлік қозғады деген айыппен сотталды, нәтижесінде тағы екі жыл түрмеге жабылды. 1943 жылы босатылғаннан кейін ол тағы да Пинаклге оралды. Хауэлл күзетшілерді жалдап, Пинаклді болашақ шабуылдардан қорғау үшін қарулы күзетшілерді алды. Полиция 1950 жылдары Пинаклге бірнеше рет шабуыл жасады. 1954 жылы жасақтар қауымдастыққа басып кіріп, ауылды жартылай қиратты. Осы ауқымды қираудан кейін де адамдар қайта оралды, бірақ қоныс ешқашан бұрынғы гүлденген күйіне қайта келген жоқ. 1958 жылы соңғы шабуыл кезінде полиция қалған тұрғындарды толығымен шығарып тастады. Толығымен жойылғанына қарамастан, қоныстың әсері оны елдегі басқа да қоныстар арасында аңызға айналдырды, олар «кішкентай Пинаклдар» деп аталды.