Кіріспе

Грекия мифологиясындағы тұлға

Грекия мифологиясында Орест немесе Орестис (/ɒ/'/r//ɛ//s//t//iː//z/; ) – Клитемнестра мен Агамемнонның ұлы, Электраның бауыры. Ол бірнеше ежелгі грек пьесаларының және оның есінен шығуы мен тазаруына байланысты әртүрлі мифтердің мазмұны болып табылады, олар бұрынғы өте көне мифтердің шашыраңқы іздерін сақтайды.

Этимология

Грек атауы Ὀρέστης, латын тілінде "Орестес" болып, одан тараған тілдерде де осылай аталады. Ол грек тіліндегі ὄρος (óros, "тау") және ἵστημι (hístēmi, "тұру") сөздерінен шыққан, сондықтан "таудың үстінде тұрады" деген мағынаны білдіреді деп есептеуге болады.

Гомер

Гомердің баяндауында Орест – Тантал мен Ниобеден тараған, құрылысқа шақырылған Атрей үйінің мүшесі. Оның әкесі Агамемнон Троя соғысынан троялық ханшайым Кассандраны әйелі ретінде алып келгенде Орест Микенде болмайды, сондықтан Агамемнонды әйелі Клитемнестраның жақын адамы Эгист өлтіргенін көрмейді. Жеті жыл өткен соң Орест Афинадан оралып, әкесінің өлімінен кек алып, Эгистті де, өз анасы Клитемнестраны да өлтіреді. "Одиссеяда" Орест, анасы Пенелопа күйеуге талап етушілермен қиналған Телемахқа үлгі болып көрсетіледі.

Пиндар

Пиндардың айтуынша, жас Орестті оның күтушісі Арсиноя (Лаодамия) немесе оның әпкесі Электра құтқарған, ол Клитемнестра оны өлтіруді қалағанда елден шығарып жіберген. Батырдың ерте жасындағы қанау мен жер аударылуының кең таралған тақырыбы бойынша, ол Парнас тауындағы Фанотеге қашып келді, онда патша Страфий оны өсіріп-бағып, қамқорлыққа алды. Жыйырма жасқа келгенде Электра оны үйіне қайтып, әкесінің өлімінен кек алуға шақырды. Ол өзінің туысы Пиладес, Анаксибияның (Агамемнонның қарындасы) және Строфийдің ұлымен бірге үйіне оралды.

Грек драмасы

Орест туралы әңгіме Эсхилдің «Орестея»сында («Агамемнон», «Хоефори», «Эвменид»), Софоклдің «Электра»сында, ал Еврипидтің «Электра», «Тавристегі Ифигения», «Аулистегі Ифигения» және «Орест» пьесаларында көтеріледі. Содан кейін олар жаңа құдайларға табыну рәсімі арқылы құлыққа келтіріледі, олар «Семнай Теай», яғни «Құрметті Құдайлар» деп аталады, және Орест Афина Ареяға тұрғылықты жер салады.

Еврипид

Аэскилдің айтуынша, Орест ана өлтіргені үшін алған жазасы соттан кейін аяқталды, бірақ Еврипидтің айтуынша, Эриниялардың қуғынынан құтылу үшін Орестке Аполлон Тавриске барып, аспаннан түскен Артемиданың мүсінін алып, Афинаға жеткізуді бұйырған. Орест Пиладпен бірге Тавриске сапар шекті, онда олар екеуі Артемидаға құрбан ету салты бар халық тарапынан бірден тұтқынға алынды. Артемиданың қызметшісі, құрбандық жасау міндеті Ифигенияға жүктелді, ол Оресттің қарындасы еді. Ол Орестті Грекияға хат апарып берсе босататынын айтты, бірақ Орест бас тартты, оның орнына Пиладтан хатты жеткізуді өтінді. Өзара махаббат пен қайраттан кейін Пилад ақыры келісті, бірақ ағасы мен қарындасы хат арқылы бір-бірін таныды және Артемиданың мүсінімен бірге қашып құтылды. Лихас 7 шынтақ (бір шынтақ 44,5 см болса, 311,5 см) ұзындығындағы денеді тапты. Осылайша Орест алып болар еді. Бұл қалдықтар плейстоцен дәуірінде өмір сүрген алып жануарларға тиесілі болуы мүмкін.

Оресттің күлін Империяның Пиньорасы ретінде

Мавр Сервий Гонорат, 4 ғасырдың басындағы грамматик, өзінің "Вергилийдің Энеидасына түсініктеме" (In Vergilii Aeneidem commentarii) еңбегінде Оресттің күлін (Cineres Orestis) Рим империясының жеті нышанының (pignora imperii) бірі деп қарастырады. Сервий күлмен бірге тағы алты нышанды атап көрсетеді: Ана Құдайдың тасы, вейенттіктердің терракоталық арбасы, анциль, Приамның жезді сырғасы, Илионаның жамылғысы және палладий. Күл Капитолийдегі Юпитер Оптимус Максимус храмында сақталған.

Манияның киелі жері

Паузаний Мегаполис пен Мессенаға баратын жолда Мания (ессіздік дегенді білдіреді) қасиеттерінің ғибадатханасы болғанын жазады. Азаматтар Оресттің сонда ақылдан безгенін айтады.