Кіріспе
Норвегиядағы теміржол көлігінде қолданылатын сигналдау жүйесі мемлекеттік теміржол желісі мен оған қосылған жекеменшік жолдардағы сигналдар мен белгілер туралы 2001 жылғы 4 желтоқсандағы № 1336 қағидалармен реттеледі. Норвегия теміржолындағы алғашқы сигналдау жүйесі 1893 жылы Драммен станциясында енгізілген механикалық семафор жүйесі болды. Алғашқы электрмен жұмыс істейтін жарық сигналдау жүйесі 1924 жылы AEG компаниясымен жеткізілді. Бүгінде тек электрмен жұмыс істейтін жарық сигналдары ғана қолданылады.
Пойыз радиосы
1993-1996 жылдар аралығында NSB Scanet аналогтық пойыздық радиожүйесін іске қосты. Ascom Radiocom компаниясы әзірлеген бұл жүйе тек негізгі теміржол желілеріне орнатылды. Жүйе пойыз диспетчері мен пойыз жүргізушілері және теміржол операцияларына қатысатын басқа да пайдаланушылар арасында радиобайланыс жасауға мүмкіндік берді. Scanet автоматты пойыз басқару жүйесімен де байланысты болды. Дегенмен, бірнеше желіде бұл жүйе болған жоқ, олардың ішінде Арендал желісі, Флом желісі, Меркер желісі, Нордланд желісі, Раума желісі, Рёрос желісі, Ішкі Эстфолд желісі, Гьёвик желісінің солтүстік бөлігі, сондай-ақ Берген және Сорланд желілеріндегі бірнеше туннельдер бар. 2000 жылы Астадағы апат теміржолдың барлық бөліктерін пойыз радиобайланысымен қамту қажеттігін көрсетті. Бұл желілерде диспетчерлер мен жүргізушілер 2002 жылы оператор Telenor тоқтатқан Нордикалық ұялы телефония (NMT 450) стандартын пайдаланып байланысуға мәжбүр болды. Scanet 2004-2007 жылдар аралығында Global System for Mobile Communication – Railway (GSM-R) жүйесімен алмастырылды, ал жүйелер алғаш рет Scanet жоқ желілерге орнатылды. Nokia Siemens Networks компаниясы тапсырған жүйе уақытылы және бюджет шегінде орындалды, бұл Норвегияны Еуропа бойынша жүйеге толық көшуді жүзеге асырған алғашқы елдердің біріне айналдырды. GSM-R 1 қарашада толыққандай іске қосылғаннан кейін Scanet біртіндеп жабылды. Жаңа жүйе Scanet-ке қарағанда пайдалануға оңай және дыбыс сапасы жақсы деп сипатталады. Жобаны іске асыруға 1,8 миллиард норвегиялық крона жұмсалды және ол бүкіл желіні қамтиды.
Сигнал түстерінің негізгі мағынасы
Қызыл әрқашан "тоқтау" дегенді білдіреді. Көгілдір түс байланысты жол кесімі сигналының "Жол кесіміне дейін тоқта" екенін көрсетеді. Сары түс "сақтану" дегенді білдіреді. Жасыл түс "қозғалуға рұқсат" дегенді білдіреді. Ақ түс "бос жол" дегенді білдіреді.
Негізгі белгілер
Сигналдың мәні Сигнал 20А – Тоқта – жыпылықтайды Пойыз сигналдан кем дегенде 20 метр қашықтықта тоқтауы тиіс. Егер қызыл және ақ жолақты бағана болса, пойыз оның алдында тоқтауы керек. Станцияға кіру сигналдары, блок сигналдары. Сигнал 20В – Тоқта Пойыз сигналға дейін тоқтауы тиіс. Станциядан шығу сигналдары, ішкі сигналдары. Сигнал 21 – Жүргізуге рұқсат (тармаққа) Пойыз, әдетте, бір немесе бірнеше айырмалы стрелкалар арқылы жүріп өте алады. Станцияға кіру сигналдары, станциядан шығу сигналдары, ішкі сигналдары. Сигнал 22 – Жүргізуге рұқсат Пойыз жүріп өте алады, бірақ айырмалы стрелкалар арқылы емес. Станцияға кіру сигналдары, станциядан шығу сигналдары, ішкі сигналдары, блок сигналдары.
Қауіпсіздігі
Егер 22 сигналдағы жасыл шамдардың біреуі істен шықса, көрсеткіш 21 – төмендетілген жылдамдық сигналына өтеді. Бұл қауіпсіздік шарасы. Басқа жақын елдерде бір жасыл шам мен екі жасыл шамның мағынасы кері болады.
Қашықтықтан берілетін сигналдар
Кескін сигналының мағынасы Сигнал 23 – Тоқтауға дайындану – жыпылықтайды. Тиісті негізгі сигнал 20А немесе 20В сигналын көрсетеді. Сигнал 24 – Жолды жалғастыруға дайындану (бағыт өзгергенде) – жыпылықтайды. Қатысатын негізгі сигнал 21-сигналды көрсетеді. Сигнал 25 – Жолды жалғастыруға дайындану – жыпылықтайды. Қатысатын негізгі сигнал 22-сигналды көрсетеді.
Қате жақтағы ақау
Егер 24-шы сигналдағы сары жарық істен шықса, сигнал жоғары жылдамдық көрсеткішін береді, бұл қате жақтан туындаған ақау болады. Мұны болдырмау үшін шам тізбегіндегі ток трансформаторы сары шам арқылы өтетін токты бақылайды. Егер сары шам істен шықса, реле жасыл жарықты да сөндіріп, сигнал толығымен қараңғы болады, бұл "тоқтауға дайындану" ретінде қарастырылады. Реле тізбегіндегі конденсатор реленің әрбір жыпылықтау кезінде жұмыс істеуіне жол бермеу үшін операцияның бірнеше секундқа кешіктірілуін қамтамасыз етеді. Сондықтан, егер сары шам кенеттен сөнсе, жасыл шам реле оны өшіргенге дейін 1-2 рет жыпылықтайды. Назар аударыңыз: 24-шы сигналдың анимациялық бейнесі сары жарық жасылдан бұрын көрсетілгендей әсер қалдырады. Бұл дұрыс емес: сары және жасыл жарықтар әрқашан бір уақытта қосылып, өшіріледі, әрбір жыпылықтау/шашырау кезінде.
Ескерту жүйелері
Норвегия Ericsson ATP ескерту жүйесін пайдаланады, ол Перт қаласының қала маңы темір жол желісінде де қолданылады.