Атаксия-телангиэктазия: Сирек нейродегенеративтық ауру

Атаксия-телангиэктазия (AT) – сирек кездесетін, қозғалыс координациясын бұзатын, иммунитетті әлсірететін және қатерлі ісіктерге бейімдейтін нейродегенеративті ауру.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Ataxia–telangiectasia — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Сирек кездесетін нейродегенеративті ауру

Атаксия-телангиэктазия (АТ немесе А–Т), сондай-ақ атаксия-телангиэктазия синдромы немесе Луи-Бар синдромы деп те аталады, – ауыр мүгедектікке алып келетін сирек кездесетін нейродегенеративті ауру. Атаксия – координацияның нашарлауын, ал телангиэктазия – ұсақ кеңейген қан тамырларын білдіреді, екеуі де осы аурудың ерекше белгілері. А–Т дене мүшелерінің көптеген бөліктеріне әсер етеді: мидың, оның ішінде мишықтың белгілі бір аймақтарына әсер етеді, бұл қозғалыс пен координацияны қиындатады. Иммундық жүйені әлсіретіп, инфекцияға бейімділікке ұшыратады. Бұзылған ДНК-ны жаңаруға кедергі келтіріп, қатерлі ісікке шалдығу қаупін арттырады. Симптомдар көбінесе балалық шақта (кішкентай кезеңде) бала отыру немесе жүруді бастағанда пайда болады. Олар көбінесе қалыпты жаста жүре бастаса да, жүргенде, тұрғанда не отырғанда дікілдейді не шайқалады. Мектепке дейінгі және мектеп жасында көзді бір жерден екінші жерге табиғи түрде жылжытуда қиындықтар пайда болады (окуломоторлық апраксия). Сөйлеу бұрмаланып немесе түсініксіз болады, сондай-ақ жұтуда қиындықтар туындайды. Кейбіреулерде тыныс жолдарының инфекциялары жиілеп (құлақ инфекциясы, синусит, бронхит және пневмония) пайда болады. Барлық балалар бірдей дамымайтындықтан, АТ дұрыс диагноз қойылғанша бірнеше жылға дейін анықталмай қалуы мүмкін. А–Т ауруымен ауыратын балалардың көпшілігі өмірінің алғашқы 4–5 жылында неврологиялық симптомдары тұрақты болып қалады, бірақ мектепке бару кезеңінде проблемалар күшейе бастайды.

Себептер

АТ аутосомалық рецессивті тұқым қуалау үлгісімен сипатталады. АТ, бұл аурудың атымен аталған АТМ генінің зақымдануынан туындайды, ол зақымдалған ДНК-ны тану және жөндеуге қатысады. Гетерозиготалар ерекше белгілерін сезінбейді, бірақ олардың қатерлі ісіктер мен жүрек ауруларына шалдығу қаупі жоғары екені хабарланған. АТ-ның кездесу жиілігі 40 000-нан 1 адамға дейін, ал ең төменгі көрсеткіш 300 000-нан 1 адамға дейін бағаланады.

Атаксия және басқа да неврологиялық проблемалар

АТ-ның алғашқы белгілері көбінесе тамырлы кезеңде пайда болады. Балалар жүруді қалыпты жаста бастайды, бірақ бастапқыдағы шайқалуынан айтарлықтай жақсармауы мүмкін. Кейде тұру, отыру немесе бір орында тұруда қиындықтар туындап, артқа немесе жақтан-жаққа қарай шайқалуы мүмкін. Бастауыш мектеп шағында жүру қиынға соғады, сондықтан балалар есіктер мен қабырғаларды тіреу үшін пайдалана бастайды. АТ-мен ауыратын балалар көбінесе баяу жүргенде немесе тұрғанда қарағанда, жүгіргенде немесе жылдам жүргенде жақсы көрінеді. Екінші онжылдықтың басында АТ-ның ауыр ("классикалық") түрі бар балалар ұзақ қашықтыққа мүгедектер арбасын қолдана бастайды. Оқу жылдарында балалардың көз қозғалысының үйлесімсіздігінен оқуда қиындықтар туындауы мүмкін. Сонымен қатар, ұсақ моторикалық функциялармен (жазу, бояу, тамақ ішетін құралдарды пайдалану) және сөйлеумен (дизартрия) байланысты проблемалар да пайда болуы мүмкін. Көптеген неврологиялық проблемалар шамамен 12-15 жасқа келгенде дамуын тоқтатады, бірақ еріксіз қозғалыстар кез келген жаста басталуы және уақыт өте келе нашарлауы мүмкін. Бұл қосымша қозғалыстар түрлі формада болуы мүмкін, соның ішінде қолдар мен аяқтардың ұсақ дікімдеуі (хорея), жоғарғы дене бөлігінің баяу бұрылу қозғалысы (атетоз), қатайған және бұрылысқан позаны қабылдау (дистония), кездейсоқ бақытсыз дікімдеулер (миоклониялық дікімдеулер) және үйлесімді әрекеттер жасауға тырысқандағы әртүрлі ырғақты және ырғақсыз қозғалыстар (тремор).

Телангиэктазия

Көзіңнің ақ бөлігінде (склера) көзге көрінетін қан тамырлары (телангиэктазия) көбінесе 5-8 жасқа дейін пайда болады, бірақ кейде одан кешірек немесе тіпті пайда болмай да қоюы мүмкін. Атаксия-телангиэктазия (А-Т) синдромымен ауыратын егде жастағы адамдардың миының тереңдігінде де осылар байқалған, сондай-ақ кейде бауыр мен өкпеде де кездеседі.

Иммундық проблемалар

АТ-пен ауыратын адамдардың үштен екісінде иммундық жүйеде бұзылыстар болады. Ең көп кездесетін бұзылыстар – иммуноглобулиндердің (IgA, IgM және IgG субкластары) бір немесе бірнеше кластарының төмен деңгейі, вакциналарға немесе инфекцияларға жауап ретінде антиденелерді өндіре алмау және қанда лимфоциттердің (әсіресе Т-лимфоциттердің) азаюы. Кейбір адамдар жоғарғы (суық тию, синусит және құлақ инфекциялары) және төменгі (бронхит және пневмония) тыныс жолдарының жиі инфекциясына шалдығады. АТ-мен ауыраған барлық баланың иммундық жүйесін тексеру қажет, инфекциялардың санын немесе ауырлығын азайту үшін ем қажет болатын ауыр проблемаларды анықтау үшін. АТ-мен ауыратын кейбір адамдарға қосымша егу (әсіресе пневмония және грипп вакциналары), инфекциялардан қорғау үшін (профилактика) антибиотиктер және/немесе иммуноглобулин (гамма-глобулин) инфузиясы қажет болуы мүмкін. Мұндай емнің қажеттігін иммунодефицит немесе жұқпалы аурулар саласындағы маман анықтауы керек. АТ генінде бір мутациялық көшірмесі бар әйелдерде (АТ тасымалдаушылары) емдемеген адамдарға қарағанда сүт безі қатерлі ісігіне шалдығу қаупі шамамен екі есе артады. Бұл АТ-мен ауыраған балалары бар барлық аналарды және кейбір әйел туыстарын қамтиды. Қазіргі уақытта арнайы скринингтік тесттердің пайдасы жоқ деп есептеледі, бірақ барлық әйелдердің қатерлі ісікке жүйелі тексеруден өтуі керек.

Тері

АТ шаштың ерте ағаруы сияқты ерте қартаю белгілерін тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, ол витилиго (тері пигментінің жоғалуына және "ағартқыш себілгендей" көрініске алып келетін аутоиммундық ауру) және емдеуге қиын жататын, кең таралған тері шешектерін тудыруы мүмкін. Аз ғана адамдарда созылмалы қабыну тері ауруы (грануломалар) дамиды.

Өкпе ауруы

АТ-мен ауыратын адамдардың 25%-дан астамында созылмалы өкпе ауруы дамиды. Өкпе функциясын тексеру (спирометрия) оны орындауға жарарлық жастағы балаларға жыл сайын кем дегенде бір рет жасалуы керек, егуге жарамды тұлғаларға грипп және пневмококк вакциналары салынуы тиіс, ал созылмалы өкпе ауруының дамуын шектеу үшін синопульмональды инфекцияларға белсенді түрде емдеу жүргізілуі керек.

Көз және көру

Көптеген адамдарда көздің ақ бөлігін (склераны) жабатын қабықта телангиэктазия (көрінетін қан тамырлары) дамиды. Көру қабілеті (объектілерді нақты көру мүмкіндігі) қалыпты болады. Көз қозғалысын бақылау жиі бұзылады, бұл көздің бір нүктеден екінші нүктеге жылдам және дәл қозғалуын қажет ететін көру функцияларына (мысалы, оқу) әсер етеді. Көздің бұрыс орналасуы (страбизм) жиі кездеседі, бірақ емделуі мүмкін. Көздің орнын үйлестіруде және жақын жердегі заттарды көру үшін линзаның пішінін өзгертуде қиындықтар туындауы мүмкін.

Ортопедия

АТ-мен ауырған көптеген адамдарда координацияның нашарлауынан жүру қиындықтары күшейетін аяқ деформациялары дамиды. Ерте емдеу осы деформацияның прогрессирлеуін тежейді. Буынды бекіту немесе хирургиялық түзету кейде білезік буынының тұрақтылығын арттырып, адамға тіреумен жүруге немесе көмекпен тұрып, бір орыннан екінші орынға ауысу кезінде салмақ көтеруге мүмкіндік береді. Ауыр сколиоз салыстырмалы түрде сирек кездеседі, бірақ АТ-мен ауырмағандарға қарағанда жиірек болады. Омыртқаның біріктірілуі тек қана сирек жағдайларда қажет болады.

Генетика

АТ-ның себебі 1995 жылы клондалған АТМ (ATM серин/треонин киназасы немесе атаксия-телангиэктазия мутацияланған) геніндегі мутациялар болып табылады. АТ-ның тұқым қуалау жолы аутосомалық рецессивті. Әрбір ата-ана тасымалдаушы, яғни олардың АТ генінің (АТМ) бір қалыпты көшірмесі және бір мутацияланған көшірмесі бар. Егер бала әрбір ата-анасынан мутацияланған АТ генін мұра алса, АТ пайда болады, сондықтан екі тасымалдаушы ата-анасы бар отбасында туған баланың бұл ауруға шалдығу ықтималдығы 4-тен 1-ге тең. Егер ауру баланың екі АТМ геніндегі қателер (мутациялар) анықталса, отбасыларда алдын ала диагностика (және тасымалдаушыны анықтау) жүргізілуі мүмкін. Бұл процесс қиын болуы мүмкін және уақытты қажет етеді, сондықтан ол жүктілікке дейін жоспарлануы керек. Туыс емес адамның (мысалы, белгілі АТ тасымалдаушының әйелінің) АТМ геніндегі мутацияларды іздеу елеулі қиындықтар туғызады. Гендерде жиі функцияға әсер етпейтін әртүрлі нұсқалар (полиморфизмдер) кездеседі. ATM сияқты үлкен генде мұндай нұсқалардың пайда болуы мүмкін, және дәрігерлер әрқашан нақты нұсқаның ауруды тудыратынын немесе тудырмайтынын болжап айта алмайды. Генетикалық кеңес АТ науқасының отбасы мүшелеріне қандай сынақтардан өтуге болады және сынақ нәтижелерін қалай түсіну керектігін түсінуге көмектеседі. АТ тасымалдаушылары, мысалы, АТ-мен ауыратын адамның ата-анасы, АТМ генінің бір мутацияланған және бір қалыпты көшірмесіне ие. Олар көбінесе дені сау болады, бірақ әйелдерде сүт безі қатерлі ісігінің қаупі жоғары. Бұл тұжырым әртүрлі тәсілдермен расталды және қазіргі зерттеулердің нысаны болып табылады. Егер адамда басқа да қауіп факторлары (мысалы, отбасында сүт безі қатерлі ісігінің болуы) болмаса, стандартты бақылау (ай сайынғы өзіндік тексеру және жасқа сәйкес кезеңдік маммография) ұсынылады.

Пубертальді дамудың кечеуі (гондальдық дисгенез)

Салдықсыздық көбінесе Атаксия-Телеангиэктазия (АТ) ауруының бір белгісі ретінде сипатталады. Бұл, әрине, АТ егесінің үлгісі үшін дұрыс болғанымен, адамдарда көбелек органдарының қажуы немесе дамуының бұзылуы (кешіккен жасөспірімдік дамумен сипатталатын) көбелек аномалиясын сипаттау дәлірек болуы мүмкін. Жыныс жасушалары мен жұмыртқаның көбелек органдарында өндірілуіне қатысқан генетикалық рекомбинацияларды бастау үшін бағдарламаланған ДСБ (ДНК екі тізілім үзілісі) пайда болғандықтан (миоз процесі), АТМ болмаған жағдайда мейоз ақаулары мен тоқтауы мүмкін.

Иммундық жүйенің ақаулары және иммундық байланыстағы қатерлі ісіктер

Лимфоциттер сүйек кемігіндегі бастапқы жасушалардан перифериядағы жетілген лимфоциттерге айналғанда, олар ДНК-ның арнайы сегменттерін қайта құрастырады [V(D)J рекомбинация процесі]. Бұл процесте олар АТМ-ның жетіспеуінен жөндеуі қиын болатын ДНК езулерін (DSB) жасауға мәжбүр болады. Осының салдарынан, Атаксия-Телеангиэктазия (А–Т) ауруымен ауыратын көптеген адамдарда лимфоциттердің саны азаяды және лимфоциттердің функциясы бұзылады (мысалы, вакциналарға немесе инфекцияларға жауап ретінде антиденелерді жасау қабілеті нашарлайды). Сонымен қатар, жоғарыда аталған рекомбинацияларға қатысқан хромосомалардағы ДНК-ның үзілген бөліктері басқа гендермен бірігіп (транслокация) жасайды, бұл жасушаларды қатерлі ісіктерге (лимфома және лейкемия) дамытуға бейімдейді.

Прогериялық өзгерістер

АТ-мен ауыратын адамдардың жасушалары геномдық тұрақсыздық, өсудің баяулауы және мәдени ортада ерте қартаю, қысқарған теломерлер және үнемі, төмен деңгейдегі стресс жауабын көрсетеді. Бұл факторлар АТ-мен ауыратын адамдарда кейде байқалатын тері мен шаштың прогероидтық (ерте қартаю белгілері) өзгерістеріне себеп болуы мүмкін. Мысалы, ДНК зақымдануы және геномдық тұрақсыздық меланоциттердің дің жасушаларының (MSC) дифференциациясына алып келеді, бұл шаштың ағаруына себеп болады. Осылайша, ATM меланоциттердің дің жасушаларының дифференциациясынан және шаштың ерте ағаруынан қорғайтын "дің жасуша бақылау нүктесі" болуы мүмкін.

Телангиэктазия

АТМ ақуызы болмаған жағдайда телангиэктазияның немесе кеңейген қан тамырларының пайда болу себебі әлі анықталған жоқ.

Альфа- фетопротеиннің (АФП) жоғары деңгейі

АТ-мен ауыратын адамдардың шамамен 95%-ы екі жастан кейін қан сарысуындағы АФФ деңгейінің жоғары екені анықталады, және өлшенген АФФ деңгейі уақыт өте баяу ғана артатын сияқты. АФФ деңгейі жаңа туған нәрестелерде өте жоғары болады, ал бірінші жыл ішінде немесе 18 айға дейін қалыпты деңгейге төмендейді. АТ-мен ауыратын адамдарда АФФ деңгейінің жоғары болу себебі әлі анықталған жоқ.

Сәулелену әсері

АТ-мен ауыратын адамдар иондаушы сәулелерге (Х-сәулелері мен гамма-сәулелері) жоғары сезімталдық танытады. Сондықтан, Х-сәулесіне ұшырауды тек медициналық қажеттілік туған жағдайларда ғана шектеу керек, себебі АТ-мен ауыратын адамды иондаушы сәулелерге ұшырату жасушаларды мұндай дәрежеде зақымдауы мүмкін, оларды организм қалпына келтіре алмайды. Жасушалар ультракүлгін сәуле сияқты басқа сәуле түрлерін қалыпты түрде көтере алады, сондықтан күн сәулесінен арнайы қорғанудың қажеті жоқ.

Атаксия және басқа да неврологиялық проблемалар

Неврологиялық мәселелердің прогрессирлеуін баяулатуға немесе тоқтатуға белгілі бір емдеу жоқ.

Иммундық проблемалар

Барлық А–Т ауыратын адамдарда қандағы лимфоциттердің саны мен түрін (Т және В лимфоциттерін), сарысудағы иммуноглобулиндер деңгейін (IgG, IgA және IgM) және Т-тәуелді (мысалы, тетанус, Hemophilus influenzae b) және Т-тәуелсіз (23 валентті пневмококк полисахаридті) вакциналарға қарсы антиденелік жауаптарды өлшейтін кем дегенде бір толық иммунологиялық бағалау жүргізілуі тиіс. А–Т ауыратын науқастың өмірінің басында (бес жасқа дейін) көрінетін иммуножеткілік үлгісі, сол адамның өмір бойында сақталатын болады. Сондықтан, егер бұл адамда инфекциямен байланысты проблемалар туындамаса, тесттерді қайталаудың қажеті жоқ. Иммунитетпен байланысты проблемаларды егу арқылы шешуге болады. Hemophilus influenzae, пневмококк және тұмау вирусы ("грипп") сияқты кең таралған бактериялық тыныс алу жолдарының қоздырғыштарына қарсы вакциналар қолжетімді және тіпті иммуноглобулин деңгейі төмен адамдарда да антиденелік жауаптарды арттыруға көмектеседі. Егер вакциналар тиімсіз болса және пациентте инфекциялық проблемалар жалғасса, гамма-глобулинмен емдеу (IV немесе қалыпты адамдардан алынған антиденелердің тері астына инфузиясы) пайдалы болуы мүмкін. А–Т ауыратын адамдардың шағын бөлігінде иммуноглобулиндердің бір немесе бірнеше түрінің деңгейі қалыпты көрсеткіштен едәуір жоғарылайтын жағдайлар дамиды. Кейбір жағдайларда иммуноглобулин деңгейі соншалықты көтерілуі мүмкін, қан қалыңдап, қалыпты ағып кетпейді. Мұндай проблеманы емдеуде анықталған ерекшеліктерге және оның ауырлығына қарай ем тағайындалуы керек. Егер пациенттің инфекцияға бейімділігі артатын болса, нашарлау орын алған және жаңа ем қажеттігін анықтау үшін иммундық функцияны қайта бағалау маңызды. Егер инфекция өкпеде пайда болса, өкпеге аспирация арқылы жұтынудың бұзылу мүмкіндігін де зерттеу қажет (жоғарыда Симптомдар: Өкпе ауруы және Симптомдар: Тамақтану, жұту және тамақтану бөлімдерін қараңыз). А–Т ауыратын көптеген адамдарда қандағы лимфоциттердің саны төмен болады. Бұл проблема жасқа байланысты салыстырмалы түрде тұрақты болып қалады, бірақ кейбір адамдарда жас ұлғайған сайын лимфоциттердің саны азаяды. Жалпы халықта лимфоциттердің өте төмен саны инфекция қаупінің жоғарылауымен байланысты. Мұндай адамдар тірі вирустық вакциналардан (қызылша, қызылша, қызылша және су шешегі), созылмалы немесе ауыр вирустық инфекциялардан, тері мен кілегейлі қабықшаның дрожжилік инфекцияларынан және мүмкіндік инфекцияларынан (мысалы, пневмоцист пневмониясы) зардап шегуі мүмкін. Лимфоциттердің саны А–Т ауыратын адамдарда көбінесе төмен болғанымен, оларда мүмкіндік инфекцияларымен проблемалар сирек кездеседі. (Бұл ережеден бір ерекшелік – созылмалы немесе қайталамалы сүйекшелердің пайда болуы жиі кездеседі.) Т-лимфоциттердің саны мен функциясын қайта бағалау қажет, егер А–Т ауыратын адам бірнеше аптадан астам уақыт бойы преднизон сияқты кортикостероидты препараттармен немесе қатерлі ісікке қарсы химиотерапиямен емделсе. Егер лимфоциттердің саны осы препараттарды қабылдап жатқан адамдарда төмен болса, мүмкіндік инфекцияларын болдырмау үшін профилактикалық антибиотиктерді қолдану ұсынылады. Егер тесттер иммундық жүйеде елеулі бұзылыстарды көрсетсе, иммуножеткіліксіздік немесе жұқпалы аурулар саласындағы маман әртүрлі емдеу опцияларын талқылай алады. Иммуноглобулиннің немесе вакцинаға жауаптың болмауы гамма-глобулиннің алмастыру инфузиясымен емделуі мүмкін немесе профилактикалық антибиотиктермен және инфекцияға ұшырауды азайту арқылы басқарылуы мүмкін. Егер антиденелік функция қалыпты болса, барлық балаларға стандартты егу шараларын, соның ішінде тірі вирустық вакциналарды (қызылша, қызылша, қызылша және су шешегі) жасау керек. Сонымен қатар, А–Т ауыратын науқаста өкпе инфекциясының қаупін азайту үшін бірнеше "арнайы" вакциналар (яғни, әдетте сау балалар мен жас ересектерге арналмаған, бірақ міндетті емес вакциналар) жасалуы керек. Науқас пен оның үйінің барлық мүшелері әр жылдың күзінде тұмау (грипп) вакцинасын алуы керек. 2 жасқа толмаған А–Т ауыратын адамдарға екі ай аралығында пневмококк конъюгациялық вакцинасының (Prevnar) үш дозасы жасалуы керек. Prevnar вакцинасын бұрын алмаған 2 жастан асқан адамдарға Prevnar вакцинасының екі дозасы жасалуы керек. Prevnar вакцинасының соңғы дозасынан кейін кем дегенде 6 ай өткеннен кейін және бала 2 жасқа толғаннан кейін 23 валентті пневмококк вакцинасы енгізілуі керек. Пневмококк вакцинасының 23 валентті вакцинасымен иммундау алғашқы дозадан кейін шамамен әр бес жылда бір рет қайталау керек. А–Т ауыратын және IgA деңгейі төмен адамдарда IgA деңгейінің төмен екені немесе толығымен жоқ екенін анықтау үшін қосымша тексерулер жүргізілуі керек. Егер IgA жоқ болса, трансфузиялық реакция қаупі сәл артады. "Медициналық ескерту" білезіктері қажет емес, бірақ отбасы мен жекелеген дәрігер қан құюды талап ететін жоспарлы хирургиялық араласымдар болған жағдайда, аллергиялық реакция қаупін азайту үшін эритроциттерді жуу қажеттігін білуі керек. А–Т ауыратын адамдарда аутоиммундық немесе созылмалы қабыну ауруларын дамыту қаупі де жоғары. Бұл қаупің, олардың иммуножеткіліксіздігінің салдарынан туындағандықтан, ATM белгісіздігінің тікелей әсерінен емес. А–Т ауыратын адамдарда мұндай бұзылыстардың ең көп кездесетін мысалдары иммундық тромбоцитопения (ITP), бірнеше түрлі артрит және витилиго.

All individuals with A–T should have at least one comprehensive immunologic evaluation that measures the number and type of lymphocytes in the blood (T lymphocytes and B lymphocytes), the levels of serum immunoglobulins (IgG, IgA, and IgM) and antibody responses to T dependent (e. g., tetanus, Hemophilus influenzae b) and T independent (23 valent pneumococcal polysaccharide) vaccines. For the most part, the pattern of immunodeficiency seen in an A–T patient early in life (by age five) will be the same pattern seen throughout the lifetime of that individual. Therefore, the tests need not be repeated unless that individual develops more problems with infection. Problems with immunity sometimes can be overcome by immunization. Vaccines against common bacterial respiratory pathogens such as Hemophilus influenzae, pneumococci and influenza virus (the "flu") are commercially available and often help to boost antibody responses, even in individuals with low immunoglobulin levels. If the vaccines do not work and the patient continues to have problems with infections, gamma globulin therapy (IV or subcutaneous infusions of antibodies collected from normal individuals) may be of benefit. A small number of people with A–T develop an abnormality in which one or more types of immunoglobulin are increased far beyond the normal range. In a few cases, the immunoglobulin levels can be increased so much that the blood becomes thick and does not flow properly. Therapy for this problem must be tailored to the specific abnormality found and its severity. If an individual patient's susceptibility to infection increases, it is important to reassess immune function in case deterioration has occurred and a new therapy is indicated. If infections are occurring in the lung, it is also important to investigate the possibility of dysfunctional swallow with aspiration into the lungs (see above sections under Symptoms: Lung Disease and Symptoms: Feeding, Swallowing and Nutrition.) Most people with A–T have low lymphocyte counts in the blood. This problem seems to be relatively stable with age, but a rare number of people do have progressively decreasing lymphocyte counts as they get older. In the general population, very low lymphocyte counts are associated with an increased risk for infection. Such individuals develop complications from live viral vaccines (measles, mumps, rubella and chickenpox), chronic or severe viral infections, yeast infections of the skin and vagina, and opportunistic infections (such as pneumocystis pneumonia). Although lymphocyte counts are often as low in people with A–T, they seldom have problems with opportunistic infections. (The one exception to that rule is that problems with chronic or recurrent warts are common.) The number and function of T lymphocytes should be re evaluated if a person with A–T is treated with corticosteroid drugs such as prednisone for longer than a few weeks or is treated with chemotherapy for cancer. If lymphocyte counts are low in people taking those types of drugs, the use of prophylactic antibiotics is recommended to prevent opportunistic infections. If the tests show significant abnormalities of the immune system, a specialist in immunodeficiency or infectious diseases will be able to discuss various treatment options. Absence of immunoglobulin or antibody responses to vaccine can be treated with replacement gamma globulin infusions, or can be managed with prophylactic antibiotics and minimized exposure to infection. If antibody function is normal, all routine childhood immunizations including live viral vaccines (measles, mumps, rubella and varicella) should be given. In addition, several "special" vaccines (that is, licensed but not routine for otherwise healthy children and young adults) should be given to decrease the risk that an A–T patient will develop lung infections. The patient and all household members should receive the influenza (flu) vaccine every fall. People with A–T who are less than two years old should receive three doses of a pneumococcal conjugate vaccine (Prevnar) given at two month intervals. People older than two years who have not previously been immunized with Prevnar should receive two doses of Prevnar. At least 6 months after the last Prevnar has been given and after the child is at least two years old, the 23 valent pneumococcal vaccine should be administered. Immunization with the 23 valent pneumococcal vaccine should be repeated approximately every five years after the first dose. In people with A–T who have low levels of IgA, further testing should be performed to determine whether the IgA level is low or completely absent. If absent, there is a slightly increased risk of a transfusion reaction. "Medical Alert" bracelets are not necessary, but the family and primary physician should be aware that if there is elective surgery requiring red cell transfusion, the cells should be washed to decrease the risk of an allergic reaction. People with A–T also have an increased risk of developing autoimmune or chronic inflammatory diseases. This risk is probably a secondary effect of their immunodeficiency and not a direct effect of the lack of ATM protein. The most common examples of such disorders in A–T include immune thrombocytopenia (ITP), several forms of arthritis, and vitiligo.

Білім беру және әлеуметтендіру

АТ-мен ауыратын балалардың көпшілігі көру, есту немесе басқа да сигналдарға жауап беру уақытының кешігуі, сөздің дұрыс айтылмауы және тынық сөйлеу (дизартрия), көзді басқарудың бұзылуы (окуломоторлық апраксия) және ұсақ моториканың нашар дамуы салдарынан мектепте қиындықтарға тап болады. Осы қиындықтарға қарамастан, мүгеделіктеріне қарайтын жағдай жасалса, АТ-мен ауыратын балалар көбінесе мектепке баруды ұнатады. Арнайы білім беру сыныптарына қатысу немесе қалыпты сыныптарда қосымша көмек қажеттігі туралы шешімге жергілікті қолжетімді ресурстар әсер етеді. Білім берудің дұрыс жолы туралы шешімдер, қажет болған жағдайда, жағдайларға байланысты қайта қаралуы керек. Көптеген неврологиялық бұзылуларына қарамастан, АТ-мен ауыратын адамдардың көпшілігі әлеуметтік жағынан сезімтал және қарым-қатынас дағдылары жоғары болып келеді, сондықтан мектепте құрылған берік достастық қарым-қатынастарынан пайда көреді. Кейбір адамдар мүгеделіктеріне қарамастан жақсы өмір сүре алады, ал аздағы саны колледжді бітірген. Кездесетін көптеген мәселелерге ерекше назар аудару қажет, себебі мәселелер көбінесе интеллектуалды кемістіктерге емес, ақпаратты қабылдау және беру мәселелеріне байланысты. Көз қозғалысын басқарудағы қиындықтар АТ-мен ауыратын адамдарға оқуды қиындатады, бірақ олардың көпшілігі оларға оқылып берілген мәтіннің мағынасын және ерекшеліктерін толық түсінеді. Сөйлеудің кешігуі және бет-әлпеттің өрнекті болмауы олардың сұрақтарға жауап білмейтінін көрсетуі мүмкін. Сұрақтарға жауап беруге жұмсалатын күш-жігерді азайту және жауап беруге берілетін уақытты ұзарту көбінесе нақты нәтижелерге әкеледі. Ақыл-ой кемістігі АТ-тің клиникалық көрінісінің міндетті бөлігі еместігін мойындау маңызды, бірақ оқу, жазу және сөйлеудегі көптеген қиындықтарға байланысты мектептегі үлгерім толыққанды болмауы мүмкін. АТ-мен ауыратын балалар көбінесе сыртқы түріне қатты мән береді және әріптестері мен ұстаздарына қалыпты көрінуге тырысады. Атаксиялық денеде өмір сүру шаршатуы мүмкін. Қалыпты көрінуге жұмсалатын күш-жігердің артуы, бұлшық ет тонусының бұзылуы және қосымша қозғалыстарға жұмсалатын энергияның жоғарылауы дене және психикалық шаршауға себеп болады. Осының салдарынан, кейбіреулер үшін сабақ уақытын қысқарту пайдалы болуы мүмкін.

Most children with A–T have difficulty in school because of a delay in response time to visual, verbal or other cues, slurred and quiet speech (dysarthria), abnormalities of eye control (oculomotor apraxia), and impaired fine motor control. Despite these problems, children with A–T often enjoy school if proper accommodations to their disability can be made. The decision about the need for special education classes or extra help in regular classes is highly influenced by the local resources available. Decisions about proper educational placement should be revisited as often as circumstances warrant. Despite their many neurologic impairments, most individuals with A–T are very socially aware and socially skilled, and thus benefit from sustained peer relationships developed at school. Some individuals are able to function quite well despite their disabilities and a few have graduated from community colleges. Many of the problems encountered will benefit from special attention, as problems are often related more to "input and output" issues than to intellectual impairment. Problems with eye movement control make it difficult for people with A–T to read, yet most fully understand the meaning and nuances of text that is read to them. Delays in speech initiation and lack of facial expression make it seem that they do not know the answers to questions. Reduction of the skilled effort needed to answer questions, and an increase of the time available to respond, is often rewarded by real accomplishment. It is important to recognize that intellectual disability is not regularly a part of the clinical picture of A–T although school performance may be suboptimal because of the many difficulties in reading, writing, and speech. Children with A–T are often very conscious of their appearance, and strive to appear normal to their peers and teachers. Life within the ataxic body can be tiring. The enhanced effort needed to maintain appearances and increased energy expended in abnormal tone and extra movements all contribute to physical and mental fatigue. As a consequence, for some a shortened school day yields real benefits.

Жалпы ұсыныстар

АТТ-мен ауыратын барлық балалар мектепте кездесетін қиындықтарға ерекше назар қажет. АҚШ-та бұл формалды ТББ (Жеке білім беру бағдарламасы) түрінде жүзеге асырылады. АТТ-мен ауыратын балалар көбінесе өте жақсы мәселе шешушілер болады. Олардың тапсырмаларды қалай орындау керектігі туралы өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік беру керек. Сөйлеу тілін дамыту мамандары АТТ-мен ауыратын адамдарға өз ойларын жеткізуге көмектесетін (негізгі сөздерді қолдану арқылы, толық сөйлемдердің орнына) дағдыларды қалыптастыруға және сұрақтарға жауап беру үшін қажетті уақыттың ұзаруына байланысты туындайтын көңілсіздікті азайтуға бағытталған стратегияларды үйретуге көмектеседі (мысалы, қол көтеру арқылы жауап беру үшін қосымша уақыт беру қажеттігін хабарлау). Белгілі бір дыбыстарды дұрыс айтуға және ерін мен тіл бұлшықтарын күшейтуге бағытталған дәстүрлі сөйлеу терапиясы көбінесе тиімсіз болады. Сыныпта көмекші ұстаз болуы мүмкін, әсіресе жазуға, мектеп ішінде көлікпен қозғалуға, тамақтануға және дәретханаға баруға көмектесу үшін. Көмекші ұстаздың сыныптастармен қарым-қатынасқа тигізетін әсерін мұқият бақылау қажет. Дене шынықтыру терапиясы күштілікті сақтау және жалпы жүрек-қан тамырлары денсаулығын жақсарту үшін пайдалы. Атпен терапия және бассейндердегі жаттығулар АТТ-мен ауыратын адамдар үшін көбінесе жақсы көтеріледі және қызықты болады. Дегенмен, қаншалықты жаттығу жасаса да, шашаның дегенерациясын тоқтатуға немесе неврологиялық функцияларды жақсартуға болмайды. Шаршағанша жаттығудан аулақ болу керек. Есту қабілеті өмір бойы қалыпты болады. Аудиокітаптар дәстүрлі мектеп материалдарына пайдалы қосымша болуы мүмкін. Компьютерлерді (мектепке дейінгі жаста) сөздерді автоматты түрде толықтыру бағдарламалық жасақтамасымен ерте пайдалануға ынталандыру керек. Координацияны жаттығу (мысалы, тепе-теңдік таяқшасында немесе әдепті жазу жаттығулары) пайдалы емес. Кәсіби терапия күнделікті өмірлік дағдыларды басқаруға көмектеседі. Қажет болған жағдайда, демалыс уақытын, сабақтардың ұзақтығын қысқартуды, сабақ кестесін азайтуды, үй тапсырмасын қысқартуды және емтиханды өзгертуді қарастырыңыз. Барлық балалар сияқты, АТТ-мен ауыратын балалар да жетістікке жету үшін мақсаттар қоюы керек. Сыныптастармен әлеуметтік байланыс маңызды және сыныпқа орналастыру кезінде ескеру керек. Ұзақ мерзімді достық қарым-қатынас әр адам үшін өмірдің ең маңызды бөлігі болуы мүмкін, ал АТТ-мен ауыратын адамдар үшін мектеп жылдарында осы байланыстарды орнату пайдалы болуы мүмкін.

All children with A–T need special attention to the barriers they experience in school. In the United States, this takes the form of a formal IEP (Individualized Education Program). Children with A–T tend to be excellent problem solvers. Their involvement in how to best perform tasks should be encouraged. Speech language pathologists may facilitate communication skills that enable persons with A–T to get their messages across (using key words vs. complete sentences) and teach strategies to decrease frustration associated with the increase time needed to respond to questions (e. g., holding up a hand and informing others about the need to allow more time for responses). Rarely helpful are traditional speech therapies that focus on the production of specific sounds and strengthening of the lip and tongue muscles. Classroom aides may be appropriate, especially to help with scribing, transportation through the school, mealtimes and toileting. The impact of an aide on peer relationships should be monitored carefully. Physical therapy is useful to maintain strength and general cardiovascular health. Horseback therapy and exercises in a swimming pool are often well tolerated and fun for people with A–T. However, no amount of practice will slow the cerebellar degeneration or improve neurologic function. Exercise to the point of exhaustion should be avoided. Hearing is normal throughout life. Books on tape may be a useful adjunct to traditional school materials. Early use of computers (preschool) with word completion software should be encouraged. Practicing coordination (e. g. balance beam or cursive writing exercises) is not helpful. Occupational therapy is helpful for managing daily living skills. Allow rest time, shortened days, reduced class schedule, reduced homework, modified tests as necessary. Like all children, those with A–T need to have goals to experience the satisfaction of making progress. Social interactions with peers are important, and should be taken into consideration for class placement. For everyone long term peer relationships can be the most rewarding part of life; for those with A–T establishing these connections in school years can be helpful.

Емдеу

Атаксия телангиэктазияны қоса алғанда, тұқым қуалайтын мишашалық атаксияларды емдеуге арналған ешбір емдік дәрі бекітілген жоқ.

N-ацетил-лейцин

N Ацетил лейцин – ауыз жолымен қабылданатын, модификацияланған аминқышқыл, және IntraBio Inc (Оксфорд, Ұлыбритания) оны көптеген сирек және кең таралған неврологиялық ауруларды емдеудің жаңа тәсілі ретінде әзірлеп жатыр. N Ацетил лейцинге АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) және Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі (EMA) әртүрлі генетикалық ауруларды, соның ішінде Атаксия-Телангиэктазияны емдеу үшін бірнеше «сирек кездесетін препарат» мәртебесін берді. N Ацетил лейцинге АҚШ және ЕО-да туысқан мишаша атаксиялары, мысалы, Жұлын-мишаша атаксиялары үшін де «сирек кездесетін препарат» мәртебесі тағайындалды. АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) және Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі (EMA). Жарияланған жағдайлар бойынша зерттеулер N Ацетил лейцинмен емдеудің түрлі туысқан мишаша атаксияларында оң клиникалық нәтижелер көрсеткенін дәлелдеді. 2019 жылы Атаксия-Телангиэктазияны емдеу үшін N Ацетил L лейцинге арналған көпұлттық клиникалық сынақ басталды. IntraBio сонымен қатар N Ацетил L лейцинмен Ниман-Пик ауруының С түрі және GM2 ганглиозидозы (Тей-Сакс және Зандхофф аурулары) емдеу үшін екі параллельді клиникалық сынақ жүргізуде. N Ацетил лейциннің болашақ даму мүмкіндіктеріне Леви денесі деменциясы, Амиотрофиялық бүйірлік склероз, Тыныштықсыз аяқ синдромы, Көптеген склероз және Мигрень кіреді.

Болжам

Екі ірі когорттық зерттеудегі медианалық өмір сүру жасы 25 және 19 болды, бұл көрсеткіштер кең ауқымды. Өмір күту неврологиялық зақымның ауырлығымен тікелей байланысты емес. Бұл емдеу науқастың өз қызыл қан жасушаларын дәрі жеткізуге пайдаланатын ерекше жүйе арқылы дәрі-дәрмектерді жеткізуді қамтиды.