19 ғасырдағы Еуропа саяхатындағы Ливен әулетінің ықпалды өкілі
Dorothea Lieven
Княгиня Ливен (1785-1857): влиятельная дворянка, жена российского посла в Лондоне. Роль в европейской дипломатии и обществе 19 века. Биография и семья Ливен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIX ғасырдағы Еуропаның дипломатиялық, саяси және әлеуметтік айналасындағы ықпалды тұлға (1785-1857) Ливен отбасының басқа мүшелері
Influential figure in 19th century European diplomatic, political and social circles (1785 1857)
other members of Lieven family
Княгиня Катарина Александра Доротея фон Ливен (Дарья Христофоровна Ливен, tr. Фрейин фон Бенкендорф, 17 желтоқсан 1785 – 27 қаңтар 1857) – Балтық немісі ақсүйек әйелі, Кристоф Генрих фон Ливен ханзадасының әйелі. Ол 1812-1834 жылдар аралығында Лондондағы Ресей елшісі қызметін атқарды. Ол XIX ғасырдағы Еуропаның көптеген дипломатиялық, саяси және әлеуметтік топтарында ықпалды тұлғаға айналды.
Princess Katharina Alexandra Dorothea von Lieven (Дарья Христофоровна Ливен, tr. ), née Freiin von Benckendorff, 17 December 1785 – 27 January 1857), was a Baltic German noblewoman and the wife of Prince Christoph Heinrich von Lieven, who served as the Russian ambassador to London between 1812 and 1834. She became an influential figure among many of the diplomatic, political, and social circles of 19th century Europe.
Ерте өмір
Доротея фон Бенкендорф қазіргі Латвияның Рига қаласында Балтық немісі ақсүйек отбасында дүниеге келген. Ол Ливонияның әскери губернаторы болған император армиясының генералы, барон Кристоф фон Бенкендорфтың (Фридрихшам, 12 қаңтар 1749 – 10 маусым 1823) және оның әйелі, баронесса Анна Юлиана Шарлотта Шиллинг фон Канштаттың (Талхайм, 31 шілде 1744 – 11 наурыз 1797) қызы болды. Баронесса Романов сарайында жоғары лауазымда болған, императрица Мария Федоровнаның жақын досы және қанаттас әйелі болды. Доротея – Иоганн Михаил фон Бенкендорф пен Софи фон Лёвенстерннің немересі. Доротеяның ағалары – Ресей генералдары Александр мен Константин фон Бенкендорф. Оның қарындасы Мария фон Бенкендорф (Санкт-Петербург, 1784 – 1841) Иван Георгиевич Севичке үйленген. Санкт-Петербургтегі Смольный монастырь институтында білім алған Доротея Мария Федоровнаның күтімшісі (фрейлина) болып тағайындалды. Санкт-Петербургте 1800 жылдың 1 ақпанында, он төрт жасында, оқуын аяқтағаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Доротея генерал-граф (кейіннен князь) Кристоф фон Ливенге тұрмысқа шықты. Неке ұйымдастырылғанмен, жұбайлар көп жыл бойы тату-тәтті өмір сүрді; тек соңғы жылдары ғана олардың арасындағы қарым-қатынастың уысуына әкелген елеулі даулар туды. Олардың бір қызы мен бес ұлы болды, олардың үшеуі анасынан бұрын қайтыс болды: Магдалена (15 қаңтар 1804 – 1805), Пауль (24 ақпан 1805 – 13 қазан 1864), Александр (9 наурыз 1806 – 5 қазан 1885), Константин (24 сәуір 1807 – 17 қазан 1838), Георг (27 қазан 1819 – 20 ақпан 1835) және Артур (1825 – 23 наурыз 1838).
Dorothea von Benckendorff was born into Baltic German nobility in Riga in what is now Latvia. She was the daughter of the General of the Imperial army Baron Christoph von Benckendorff (Friedrichsham, 12 January 1749 – 10 June 1823), who served as the military governor of Livonia, and his wife, Baroness Anna Juliane Charlotte Schilling von Canstatt (Thalheim, 31 July 1744 – 11 March 1797), who held a high position at the Romanov Court as senior lady in waiting and best friend of Empress Maria Feodorovna. Dorothea was the paternal granddaughter of Johann Michael von Benckendorff and wife Sophie von Löwenstern. Dorothea was the sister of the Russian generals Alexander and Konstantin von Benckendorff. Her sister Maria von Benckendorff (Saint Petersburg, 1784 – 1841) married Ivan Georgievich Sevitsch. Educated at St. Petersburg's exclusive Smolny Convent Institute, Dorothea was assigned as a maid of honour to Maria Feodorovna. In St. Petersburg on 1 February 1800, at age fourteen, some months after finishing her studies, Dorothea married General Count (later Prince) Christoph von Lieven. Although the marriage was arranged, the couple managed to live in harmony for many years; only in the last years did serious differences arise between them that led to a total estrangement. They had one daughter and five sons, three of whom predeceased their mother: Magdalena (15 January 1804 – 1805), Paul (24 February 1805 – 13 October 1864), Alexander (9 March 1806 – 5 October 1885), Konstantin (24 April 1807 – 17 October 1838), Georg (27 October 1819 – 20 February 1835) and Arthur (1825 – 23 March 1838).
Елшінің әйелі
1810 жылы оның күйеуі Берлинге министр болып тағайындалды. 1812 жылы патша Александр I граф фон Ливенді Ұлыбританияның елшісі етіп тағайындағанда, Доротея фон Ливен өзінің зиялылығы, харизмасы және әлеуметтік шеберлігін пайдаланып, Лондонның саяси белсенді қоғамында жетекші рөл атқарып, күйеуінің елшілігінің табысына зор үлес қосты. Лондон қаласында Ливен ханшайымы заманының ең беделді мемлекет қайраткерлерімен достық қарым-қатынас орнатты. Сонымен қатар, ол Австрия канцлері Меттернихпен жақын романтикалық қарым-қатынаста болды. Ол сондай-ақ Лорд Палмерстонмен байланыста болған деген қаңқу бар, бірақ мұны растайтын нақты дәлел жоқ. Ол Лорд Кастлерэаның жақын досы болды және оның өзін-өзі өлтіруіне дейін бірнеше апта бұрын оның күрделенген мінез-құлқына алаңдаушылық білдіргендердің бірі болды. Лорд Грей оған сеніп, тіпті 1831 жылы немересі Чарльздың қайтысынан туған ауыр қайғысын ортақтастырды; алайда, ол 1832 жылғы реформа заңының мәліметтері оған толығымен күтпеген жайт болғанын мойындады, бұл Грейдің достығына қарамастан оған толыққанды сенбегенін көрсетеді. Англияның жанды саяси ортасында ханшайым өзінде саясатқа деген бейімділікті сезінді. Ол сондай-ақ қоғамның жетекшісіне айналды; оның үйіне шақырулар өте қажетті болды, және ол Лондонның ең эксклюзивті әлеуметтік клубы – Алмақтың қамқоршысы болып сайланған алғашқы шетелдік азамат болды, онда Ливен Англияға вальсті әкелді. Сырттай жеңілтек көрінгеніне қарамастан, ол терең діни сенімге ие болды және өлім жазасын өз заманынан бұрын сынаған сияқты. Ол кейбір адамдарды кемсіткендіктен көп жаулары болды. Ол інісіне: «Мен жоқ жерде сән де жоқ», – деп жазған. Доротея фон Ливеннің Ресей елшісінің әйелі ретіндегі мәртебесі, достық байланыстары және саяси білімі оны маңызды саяси тұлғаға айналдырды. Күйеуіне сырттай құрмет көрсеткенімен, оның мінезі күштірек болды және көп ұзамай оны толығымен басып өтті: Лондон қоғамы оларды әзіл-қалжыңмен «екі орыс елшісі» деп атады.
In 1810, her husband was appointed minister to Berlin. When Tsar Alexander I appointed Count von Lieven ambassador to Great Britain in 1812, Dorothea von Lieven used her intelligence, charisma, and social skills to make herself a leader of London's politicized society, thereby contributing materially to the success of her husband's embassy. In London, Princess Lieven cultivated friendships with the foremost statesmen of her day. Moreover, she and Austrian Chancellor Metternich cultivated a notorious romantic liaison. She was also reputed to have had an affair with Lord Palmerston, although there is no firm proof of this. She was a close friend of Lord Castlereagh, and was one of the first people to voice concerns about his increasingly strange behaviour in the weeks leading up to his suicide. Lord Grey confided in her, even sharing with her his intense grief on the death of his grandson Charles in 1831; on the other hand, she admitted that the details of the Reform Act 1832 came as a complete surprise to her, which may be a sign that Grey did not entirely trust her in spite of their friendship. In England's vibrant political environment, the princess discovered in herself a flair for politics. She also became a leader of society; invitations to her house were highly sought after, and she was the first foreigner to be elected a patroness of Almack's, London's most exclusive social club, where Lieven introduced the waltz to England. Despite her apparently frivolous nature, she had a deep religious faith, and seems to have disapproved of the death penalty far in advance of her time. She was something of a snob and made many enemies due to her haughty manner towards those she regarded as social inferiors. Indeed, she wrote to her brother, "It is not fashionable where I am not". Dorothea von Lieven's position as the wife of the Russian ambassador, her friendships, and her political acumen established her as a major political force. Though outwardly deferential to her husband, she was by far the stronger character and soon completely eclipsed him: London society jokingly called them "the two Russian ambassadors".
Саяси мансап
1825 жылы патша Александр I Доротеяға британ үкіметіне жолдаған құпия ұсынысты тапсырды. "Графиня Ливен юбка кигеніне өкініштімін, - деп жазды патша сыртқы істер министрі Карл фон Нессельроде Эрешовенге, - ол өте жақсы дипломат болар еді". 1825 жылдың қазан айында екеуі де Брайтон курортында болған кезде Ливен британдық сыртқы істер министрі Джордж Кэннингпен "құпия" әңгімелесуде Ресейдің Грекия Тәуелсіздік соғысына екіжақты ағылшын-ресейлік делдалдық жасауға ниеттенгенін айтты. Ол сондай-ақ түрік үкіметі Грекия үшін жоспарлап отырған "барбаризация жобасы" туралы да сөз қозғады, ол грек христиан халқын жаппай депортациялауды көздеген еді. Ливен Кэннингке француз тілінде жазылған мынадай хатты жеткізді: "Ресей сарайы Ыбырай Паша әскеріне бұйрық берілмес бұрын, Порта мен Египет пашасы арасында келісімге қол жеткізілгенін анық біледі, яғни Ыбырай Паша басып алған Грекияның кез келген бөлігі оның билігінде болады; және оның басып алу жоспары (Портаға хабарланған және Портамен бекітілген) – грек халқының барлығын құлдыққа алып, Мысырға немесе басқа елдерге жіберу, ал елді мысырлықтармен және басқа да Мұхаммед дінін ұстанатындармен толтыру". Ливеннің Кэннингпен болған келіссөздері 1826 жылғы Санкт-Петербург протоколына әкелді, онда Ұлыбритания мен Ресей грек соғысын күш қолданып, қажет болған жағдайда аяқтауға делдалдық жасауды ұсынды. Патшаның бұл сапары Доротея Ливеннің өз бетінше дипломат ретіндегі тұңғыш қадамы болды. Ол күйеуімен тең дәрежеде маңызды болды. Принц Ливеннің Англиядағы елшілік қызметі кезеңінде (1812–1834) принцесса қазіргі Грекияның құрылуына ықпал етті және Бельгия Корольдығын құруға елеулі үлес қосты. 1830 жылы Лорд Палмерстонның Сыртқы істер министрі болып тағайындалуына Доротеяның оған деген достығы және Лорд Грейге жасаған ықпалы себеп болды деп саналады. Бірақ оның Палмерстон Ресейге адал болады деген сенімі қателікке ұшырады, өйткені оның патшамен туған дау нәтижесінде Англиядан кетуге мәжбүр болды. Палмерстонмен оның достығының себебі олардың ойлау қабілеттерінің ұқсастығында болды: "білімге емес, тәжірибеге және адамдарды ұзақ уақыт бақылауға негізделген интеллект". Ол өзінің ықпалын ақылмен пайдалануға білгір болды: ол байқағандай, ағылшын саясатына араласатын шетелдік адам "мойны сынған күйі аяқтауы мүмкін".
In 1825, Tsar Alexander I entrusted Dorothea with a secret overture to the British government. "It is a pity Countess Lieven wears skirts", the tsar wrote to his foreign minister Count Karl von Nesselrode Ehreshoven, "she would have made an excellent diplomat." In October 1825, when both were staying at the same resort in Brighton, Lieven in an "off the record" conversation with the British Foreign Secretary George Canning told him that Russia wanted bilateral Anglo Russian mediation of the Greek War of Independence. She also spoke of the "barbarisation project" said to be planned for Greece by the Turkish government, which would have mandated the mass deportation of the Greek Christian population. Lieven passed on to Canning a note written in French as follows: "The Court of Russia has positive information that before Ibrahim Pasha’s army was put into motion, an agreement was entered into by the Porte with the Pasha of Egypt that whatever part of Greece Ibrahim Pasha might conquer should be at his disposal; and that his plan of disposing of his conquest is (and was stated to the Porte to be and has been approved by the Porte) to remove whole Greek population, carrying them off to slavery in Egypt or elsewhere and to re populate the country with Egyptians and others of the Mohammedan [Muslim] religion" Lieven's talks with Canning led to the Protocol of St Petersburg of 1826, in which Britain and Russia proposed to mediate, by force if necessary, the end of the Greek war. The tsar's mission marked Dorothea Lieven's debut as a diplomat in her own right. She at least equalled her husband in importance. During Prince Lieven's ambassadorship in England (1812–1834), the princess played a role in the birth of modern Greece and made a notable contribution to the creation of the kingdom of Belgium. The appointment of Lord Palmerston as Foreign Secretary in 1830 is generally agreed to have been partly due to his friendship with Dorothea, who lobbied Lord Grey vigorously on his behalf. Her belief that Palmerston would be reliably pro Russian turned out to be a mistake, however, since it was his quarrel with the tsar that ultimately led to her enforced departure from England. Her friendship with Palmerston was said to be due to a similarity in their mental processes: "an intelligence which depended not on education but experience and long observation of men and women". She was wise enough to use her influence discreetly: as she observed, a foreigner who meddles in English politics "is liable to end up with a broken neck".
Ресейге қайта шақыру
1834 жылы Ресей мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың нашарлау кезеңінде патша Николай I ханзада Ливенді батшайымның тәрбиешісі болуға шақырды. Лондон қаласында тұрғанына қарамастан, ханшайым 1829 жылдан бері Александра Федоровнаның аға сүйемелдеушісі болып тағайындалған еді. Англияда 20 жылдан астам уақыт өткен соң, ханшайым өзінің жайлы өмірін және барлық достарын тастап кету мүмкіндігінен қатты қорқып, мазасыз болды; ол енді Ресейге қайта оралуды қаламады, себебі ол онда бақытты емес еді және қатал климатты көтеруге қиналатын. Ол бұрынғы досы Лорд Палмерстонды ешқашан кешірмеді, өйткені Ресейге жаңа британдық елшіні таңдау мәселесінде туған ұсақ дипломатиялық даудың салдарынан патша күйеуін шақыру туралы шешім қабылдады. Ливендер Ресейге оралғаннан кейін көп ұзамай екі кіші ұлдары кенеттен дүниеден өтті. Бұл қайғылы оқиға мен денсаулығының нашарлауы ханшайымды туған жерін тастап, күйеуі мен патшаның қарсылығына қарамастан Парижге қоныстандырды. Ол күйеуін ешқашан көрмеді, бірақ 1839 жылдың қаңтар айында оның қазасы туралы естігенде шын ниетпен қайғырды.
In 1834, during a period of bad diplomatic relations between Russia and Great Britain, Tsar Nicholas I recalled Prince Lieven to become governor to the Tsarevitch. Despite her residence in London, the princess had already been appointed senior lady in waiting to Alexandra Feodorovna as of 1829. After more than 20 years in England, the princess was horrified at the prospect of leaving her comfortable life and all her friends there; she had no wish to return to Russia, a country where she was no longer happy and whose harsh climate she now found difficult to endure. She never forgave her former friend Lord Palmerston, whose intransigence over what should have been a minor diplomatic row concerning the choice of the new British Ambassador to Russia, was largely responsible for the tsar's decision to recall her husband. Soon after the Lievens returned to Russia, their two youngest sons suddenly died. This tragedy and her declining health caused the princess to leave her native land and settle in Paris against the wishes of her husband and the tsar. She never saw her husband again, but she was genuinely grieved when he died in January 1839.
Париж және Гизот
Салонның әлеуметтік және саяси маңызы ерекше болған қалада, "Еуропаның тыңдау және бақылау орталығы" деп танылған ханшайым Ливеннің салоны, оған тәуелсіз мемлекеттік қайраткер болуға мүмкіндік берді. 1837 жылы ол мен Франсуа Гизот жақын жеке қарым-қатынасқа түсті, ол ханшайымның өмірінің соңына дейін жалғасты және 5000-нан астам хат алмасуды қамтыды; оны өміріндегі ең ұлы және, мүмкін, жалғыз нағыз махаббаты деп есептейді. Қырым соғысы (1854–1856) кезінде ханшайым Ливен соғысқан тараптар арасындағы бейресми және сенімді делдал ретінде танылды. Соғыс басталғанда Франциядағы барлық орыстар елді тастап кетуге міндеттелгендігіне ол қатты ашуланды, сондықтан ол уақытша Брюссельде тұруға мәжбүр болды, бірақ ол осы қаланы ұнатпады. Көп ұзамай, ол ондағы өмірді тым жалықтырушы деп тапты және рұқсатсыз Парижге қайтып келді, ал Ресей үкіметі бұл мәселені өз күшімен шешуге келісті.
In a city where salons served a unique social and political purpose, Princess Lieven's salon, known as "the listening/observation post of Europe", empowered her to be an independent stateswoman. In 1837 she and François Guizot entered into a close personal partnership that lasted until the princess's death and included exchanging over 5000 letters; he has been called the greatest, and perhaps only true, love of her life. During the Crimean War (1854–1856), Princess Lieven acted as an informal and trusted conduit between the belligerents. Much to her annoyance, all Russians were ordered to leave France at the outbreak of war, and she settled for a time in Brussels, which she detested. Eventually, she found life there so tedious that she returned to Paris without permission, and the Russian government sensibly let the matter lie.
Өлім
Доротея Ливен 1857 жылдың 27 қаңтарында Париждегі 2 rue Saint Florentin мекенжайындағы үйінде 71 жасында бейбіт түрде қайтыс болды. Оның қасында Гизо және оның екі ұлының бірі Пол Ливен болды. Ол өзінің тілегі бойынша Месотендегі (Митау қаласының жанындағы) Ливен отбасының мүлкінде Санкт-Петербургте ерте қайтыс болған екі ұлының қасына жерленді.
Dorothea Lieven died peacefully at her home, 2 rue Saint Florentin, Paris, aged 71, on 27 January 1857, with Guizot and Paul Lieven, one of her two surviving sons, beside her. She was buried, according to her wish, at the Lieven family estate of Mesothen (near Mitau) next to her two young sons who had died in St. Petersburg.
Мұра
Ресейдің сыртқы істер министрі граф Нессельродтың айтуынша, Ливен ханшайымы "ағылшын елінің жылнамасында бұрын-соңды болмаған" беделді адамдармен "сенімділік орнатуға қол жеткізді". Король Георг IV, Принц Меттерних, Лорд Палмерстон, Веллингтон герцогы, Джордж Кэннинг, граф Нессельрод, Лорд Грей және Франсуа Гизотпен достығы Доротея Ливенге Ұлыбритания, Франция және Ресейдің дипломатиялық кеңестерінде билік жүзеге асыру мүмкіндігін берді. Ол саяси күш болды, осындай дәрежеге замандас әйелдердің көбі жеткен жоқ. Ханшайым 1812 және 1857 жылдар аралығында көптеген маңызды дипломатиялық оқиғаларға тікелей немесе жанама түрде қатысты. Ол "отыз немесе қырық жыл бойы барлық сарайлардағы және кабинеттердегі адамдарды" білді; ол "дипломатияның барлық құпия жылнамаларын" білгенін француз дипломаты жазды. Лорд Палмерстон, олардың достығына қарамастан, оның араласуына наразы болған сияқты, ол "әрекетке белсенді әйел зиян келтіруге тиіс, өйткені ол жақсылық жасай алмайды" деп жазды. Ол патшалық құпия агент ретінде танымал болды. Ливен ханшайымының Еуропаның көрнекті тұлғаларымен саяси бағыттағы хат алмасуы сол кезеңді зерттеушілер үшін маңызды дереккөз материалға айналды. Ханшайымның күнделігінің бөліктері, Лордтар Абердин мен Грейге, Франсуа Гизотқа, Принц Меттернихке және Лондоннан ағасы граф Александр фон Бенкендорфқа (1826-1844 жылдар аралығында Ресейдің құпия полициясының басшысы) жазған хаттары жарияланды. Ұлыбритания кітапханасында көптеген жарияланбаған материалдар сақталған, сондай-ақ бірнеше Еуропалық мұрағаттарда жарияланбаған хаттар бар. "Ол - мемлекет қайраткері, - деді Франциядағы Австрия елшісі, - және өмірдің барлық қиындықтарында да мәртебелі әйел".
Princess Lieven "succeeded in inspiring a confidence" with prominent men "until now unknown in the annals of England", wrote Russian foreign minister Count Nesselrode. Her friendships with King George IV, Prince Metternich, Lord Palmerston, the Duke of Wellington, George Canning, Count Nesselrode, Lord Grey, and François Guizot gave Dorothea Lieven the opportunity to exercise authority in the diplomatic councils of Great Britain, France, and Russia. She was a political force, a position reached by few other contemporary females. The princess participated, either directly or indirectly, in a large number of major diplomatic events between 1812 and 1857. She knew "everyone in the Courts and cabinets for thirty or forty years"; she "knew all the secret annals of diplomacy", wrote a French diplomat. Lord Palmerston, despite their friendship, seems to have resented her interference, writing that "a busy woman must do harm because she can do no good." She acquired a reputation as a Tsarist secret agent. Princess Lieven's politically focused correspondence with luminaries across Europe has become primary source material for students of the period. Parts of the Princess's diary, her correspondence with Lords Aberdeen and Grey, with François Guizot, with Prince Metternich, and her letters from London to her brother Count Alexander von Benckendorff (head of the Russian secret police from 1826 to 1844) have been published. The British Library holds a vast trove of unpublished material, and several Continental archives have a scattering of unpublished correspondence. "She is a stateswoman", said the Austrian ambassador to France, "and a great lady in all the vicissitudes of life".
Көркем шығармаларда
Ол осы дәуірдегі көптеген тарихи романда, әсіресе Джорджетт Хейердің шығармаларында жиі кездесетін екінші дәрежелі тұлға. Хейер оны көбінесе жоғарыпарсы, қатал және жақындасуға қиын қоғамдық лидер ретінде бейнелейді, бірақ "Ұлы София" романында ол "епті және көңілді" деп сипатталады, сондай-ақ осы кітапта оның саяси ара-жігіліктерге қатысқан рөліне қысқаша сілтеме жасалады.
She is a recurring minor figure in many historical novels about the period, notably those of Georgette Heyer. Heyer generally portrays her as a haughty, formidable and unapproachable leader of society, but in The Grand Sophy she is described as "clever and amusing", and there is a passing reference in that book to her role as a political intriguer.