Кіріспе

Пергамонның б.з.д. 197–159 жылдар аралығындағы патшасы Евмен II Сотер ( /j//uː/'/m//ɛ//n//iː//z/; ; б.з.д. 197–159 жылдары билеген) – Пергамон билеушісі, Аттал I Сотер мен Аполлонис патшайымның ұлы және Пергамонның Атталид әулетінің мүшесі.

Өмірбаян

Аттал I патшасы мен Аполлонис патшайымының үлкен ұлы Евмен, шамамен б.з.б. 220 жылға дейін дүниеге келген және Аттал I-нің төрт ұлының ең үлкені болды. Евмен патша болғаннан кейін әкесінің жолын жалғап, римдіктермен бірлесіп, ең бастысы Македонияның, содан кейін Селевкидтердің Эгей теңізіне қарай кеңеюіне қарсы күресті, нәтижесінде б.з.б. 190 жылы Магнезия шайқасында Антиох Ұлы жеңіліске ұшырады. Римдіктерге қарсы соғыс бастауға дайындалып жатқанын байқаған соң, ол Антиох III-нің қызына үйленуден бас тартты. Содан кейін ол Пергамдық Стратоникаға үйленді, ол Ариарат IV (Каппадокия патшасы) мен оның әйелі Антиохиданың қызы еді, ал олардың ұлын Аттал III деп атады.

Патшалықтың кеңейуі

Евмен әкесінің жолын жалғап, римдіктерге бар күшімен көмектесті, біріншіден Сирия соғысында, онда ол ағасы Аттал II-ні жіберіп, римдіктерге ақпарат берді және олардың жағына шығып, Магнезия шайқасында Антиох III-ті жеңуге сәтті көмектесті. Одан кейін ол римдіктерге Набиске қарсы соғыста көмектесті, онда ол Этолия және Ахая лигаларына спарталық тиран Набисті жеңуге көмектесті, соңында Үшінші Македония соғысында римдіктерге македондық және фракиялық әскерді Пидна шайқасында Персейге қарсы жеңуге көмектесті. Б.з.б. 183 жылы ол Битиния патшасы Прусий I-мен соғысқа қатысты, жеңілгенімен, римдіктердің қолдауын алып, жеңіске жетті. Б.з.б. 188 жылы Апамея бейбіт шартынан кейін ол римдік одақтастарынан Фригия, Лидия, Писидия, Памфилия және Ликияның бір бөлігін алды. Кіші Азияны Родос және Пергамон арасында бөліп, римдіктер аймақта ешбір мемлекеттің тым күшті болмауына көз жеткізді. Римдіктер сондай-ақ аймақ ісіне үнемі араласып отыруды қамтамасыз етті.

Римдіктердің ықыласынан айырылып қалу

Кейіннен ол македондық Персеймен сөз байласып әрекет етті деп күдіктенген римдіктердің құрметінен айырылды. Күдік тудырмау үшін, Персей жеңілгеннен кейін ағасы Аттал II арқылы Римге құттықтау жолдады. Аттал құрметпен қабылдады, ал б.з.д. 167 жылы римдіктер Атталды Пергамен тағына отырғызуға әрекет етіп, сәтсіздікке ұшырады. Евмен алаңдап, өзінің жағдайын түсіндіру үшін Римге аттанды, бірақ Бриндизиге (Брундизи) жеткен соң Италиядан дереу кетуіне бұйрық берілді. Ақырында, туыстық байланыс күшті болып, Евмен билікте қалды. Ол сондай-ақ Селевкидтерден қолдау іздеген Фарнакс I-ге қарсы соғысты, бірақ Селевкидтердің IV Селевкі басшылығымен болғанына қарамастан, Апамея бейбіт шартының арқасында оған көмек көрсетуден бас тартты. Кейін, шамамен б.з.д. 179 жылы, шығынға ұшырағаннан кейін Фарнакс бейбітшілік сұрады. Евменнің денсаулығы нашарлағанда, 160 жылы ағасы Аттал II бірге билік ете бастады. Евмен мен Стратониканың ұлы әлі кәмелетке толмағандықтан, тақ Атталға өтті, ол патша болғаннан кейін 158 жылы Евменнің жесірі Стратоникаға үйленді. Ол сонымен қатар Афина акрополісінде стеа салды.