Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-батыс Венгрия және оңтүстік-шығыс Словакияның шарап аймағы.
Wine region of northwestern Hungary and southeastern Slovakia
Бұл аймақ 28 атаулы ауылдан және 11 149 гектар жіктелген жүзімдіктерден тұрады, олардың шамамен 5 500 гектары қазір отырғызылған. Токай әлемдегі ең көне ботритизацияланған шарап – Токай ассу шарабының туған жері ретінде әйгілі. Токай шарап өсірудің ұзақ және ерекше дәстүріне куәлік ететіндігі және шарап өндіру аймағы ретіндегі мәдени маңыздылығы үшін 2002 жылы «Токай шарап аймағының тарихи-мәдени ландшафты» деген атаумен ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Токайда жабық өндіріс аймағы құрылды, ол әлемдегі ең алғашқы шарап атау жүйесі деп саналады (бірақ бұл мәлімдемеге Чианти дауласады, оның аумағы 1716 жылы белгіленген). Жүзімдіктерді жіктеу 1730 жылы басталды және 1765 және 1772 жылдардағы ұлттық санақтармен аяқталды.
The region consists of 28 named villages and 11,149 hectares of classified vineyards, of which an estimated 5,500 are currently planted. Tokaj is particularly famous as the origin of Tokaji aszú wine, the world's oldest botrytized wine. Because of its testimony to a long and unique tradition of viticulture and its cultural importance as a wine making region, Tokaj was declared a World Heritage Site in 2002 under the name Tokaj Wine Region Historic Cultural Landscape. established a closed production district in Tokaj, supposedly the world's earliest system of wine appellation (though the claim is disputed by Chianti, whose territory was defined in 1716). Vineyard classification began in 1730 and was completed by the national censuses of 1765 and 1772.
Тарих
Тарихи деректер Токайда 12 ғасырда жүзімдіктердің орнатылғанын көрсетеді, бірақ аймаққа шарап өндірісінің одан ертерек кіргеніне дәлелдер бар. Көптеген сарапшылар Токай аймағында жүзім шаруашылығы кельттер дәуірінде, яғни б.з.д. басталған болуы мүмкін деп санайды. Ердобеньеде табылған, 3 ғасырдың соңына жатқан тас жүзім жапырағы, римдік дәуірде жүзім шаруашылығының болғанын көрсетеді. 5-6 ғасырларда славяндар бұл аймаққа келген. "Токай" атауының бір түбірі – славян тіліндегі "Стокай" сөзі болуы мүмкін, ол шамамен "қосылатын жер" (яғни Бодрог және Тиса өзендерінің қосылатын жері) деген мағынаны білдіреді. Словактар славяндардың аймақтағы бұрынғы жүзім шаруашылығын жалғастырғанын айтады. Мажарлар 9 ғасырдың соңында Токайға қоныстанды, және бір теория бойынша, жүзім шаруашылығы шығыстан, мүмкін Кабар тайпасы арқылы келген. Мажарлардың өзінде ежелгі шарап жасау дәстүрі болған сияқты (қараңыз: Венгрия шарап жасау тарихы). "Токай" атауының тағы бір мүмкін түбірі – "жүзім" деген мағына беретін армян сөзі. Латын халқы Венгрия королі Бела III (1172–1196) және кейін Бела IV (1235–1270) шақыруымен Токайға қоныстанды. Бұл көшіп келгендер, зерттеушілердің пікірінше, солтүстік Франциядан шыққан валлондықтар болған, бірақ кейбір ғалымдар олардың итальяндықтар екенін айтады. 12 ғасырда славян халықтары (словакиялықтар мен русиндер) Токай жүзім шаруашылығына қатысқандығы туралы мәліметтер бар. Алайда, Токайдың маңызды шарап аймағы ретінде дамуы 16 ғасырдың басына жатады. Шамамен 1620 жылы император валлондық француз шарапшысы Дювонтты шақырды, ол кейін Токай ауданында "шараптардың патшасы" деп аталған әдісті ойлап тапты. Дювонттың ерекше қабілеті үшін император оны асылдандырып, өзінің көптеген ауылдарының бірін (Киралифальва) сыйлады, ол қазір Австриядағы Кенигсдорф болып табылады. Император содан кейін отбасына Киралифалви деген фамилия берді. 17 ғасырдан бастап Токай шараптары аймақ үшін маңызды тауарға айналды, оның экспорты сол кезде Токай аймағына қарасты Трансильвания князьдықтарының табыс көзі болды. Шындығында, Токай Асу шарабынан түскен кірістер Австрияның Габсбург үкіметіне қарсы тәуелсіздік соғыстарын қаржыландыруға көмектесті. 1703 жылы Трансильвания князі Франциск II Ракоци Франция королі Людовик XIV-ке Токайдан көптеген шарап бөтелкаларын сыйға берді. Токай шараптары Версаль сарайында ұсынылып, "Токай" деген атпен танылды. Бұл құнды сусынға риза болған Людовик XIV оны "Патшалардың шарабы, шараптардың патшасы" (Vinum Regum, Rex Vinorum) деп жариялады. 18 ғасырда Токай өзінің гүлдену шыңына жетті. Польша мен Ресей оның шараптарының ірі экспорттық нарығына айналды. Токайдың Ресейдегі маңызы соншалық болды, ресей императорлары императорлық сарайға шарап жеткізілуін қамтамасыз ету үшін Токайда де-факто колония ұстады. 1795 жылы Польшаның бөлінуі және одан кейінгі кедендік салықтар Токай шараптарының экспортына ауыр соққы берді және аймақтың экономикалық құлдырауына әкелді. Алайда, бұл Токай үшін болған үш үлкен дағдарыстың біріншісі ғана болды. Екіншісі 1885 жылы филлоксера эпидемиясы Токайға жеткенде болды, ол бірнеше жылдың ішінде жүзімдіктердің көп бөлігін жойды. Үшінші соққы 1920 жылғы маусымда қол қойылған Трианон бейбіт шарты бойынша Венгрия аумағының үштен екі бөлігін жоғалтқанда болды, нәтижесінде Токай шараптары ішкі нарықтың көп бөлігіне қол жеткізе алмады. Аймақ сондай-ақ Венгрия мен жаңадан құрылған Чехословакия арасында бөлінді, ол 120 гектар аумақты алды (1938–1944 жылдары Венгрия бұл аумақты бақылауға алған кезден басқа). Соңғысы қазір Словакиядағы іргелес шарап аймағының бөлігін құрайды, онда шамамен 908 гектар Токай жүзімдіктері орналасқан. Венгрияда коммунистік үкімет кезінде Токай шараптарының сапасы мен беделі төмендеді. Алайда, 1990 жылдан бастап Токай аймағына елеулі инвестициялар құйылды, бұл "Токай қайта жандануы" деп аталды. Аймақта қазірге дейін 600-ге жуық шарап зауыты бар, олардың шамамен 50-і шараптың барлық түрлерін өндіреді.
Historical records show that vineyards had been established in Tokaj as early as the 12th century, but there is evidence for the earlier introduction of wine production to the region. A number of experts claim that viticulture could have started in the Tokaj region as early as in the Celtic times, that is BC. A petrified grape leaf found in Erdőbénye and dating from the late 3rd century AD, points to the existence of viticulture in Roman times. Slavs arrived in the region in the late 5th/early 6th century. One possible origin for the name "Tokaj" is that it is derived from the Slavic word "Stokaj", meaning approximately confluence (i. e. confluence of the rivers Bodrog and Tisza). The Slovaks claim that Slavs continued previous viticulture in the region. Magyar settlers arrived in Tokaj from the end of the 9th Century and there is an alternative theory that viticulture was introduced to the region from the east, possibly by the Kabar tribe. The Magyars themselves seem to have had an ancient tradition of wine making (see: Origins of Hungarian wine making). Another possible origin for the name "Tokaj" is that it comes from an Armenian word meaning "grape". Latin people were first invited to settle in Tokaj by Hungarian King Béla III (1172–1196) and then by Béla IV (1235–1270). These immigrants were probably Walloons from northern France, although some researchers claim that they were Italians. Slavic peoples (Slovaks and Rusyns) are also documented as being involved in Tokaj viticulture by the 12th century. However, the rise of Tokaj as a major wine region can be dated to the early 16th Century. Around 1620 the Emperor imported a Walloon French wine farmer Duvont, who later invented what would be known as the "king of wines" method in the Tokaji district. In honour of Mr. Duvont's exceptional skills, the Emperor ennobled this farmer, and gave him one of his many villages (Kiralyfalva), now Königsdorf in Austria. The emperor then named the family Királyfalvy. Tokaji wine became an increasingly important commodity for the region from the 17th century, its export being a major source of income for the ruling princes of Transylvania to which the Tokaj region belonged at the time. Indeed, revenues from the increasingly renowned Tokaji Aszú wine helped to pay for the wars of independence fought against Austrian Habsburg rule. The repute of Tokaji wine was enhanced when in 1703, Francis II Rákóczi, prince of Transylvania, gave King Louis XIV of France a gift of numerous bottles of wine from his Tokaj estate. Tokaji wine was then served at the Versailles Court, where it became known under the name of Tokay. Delighted with the precious beverage, Louis XIV declared it "Vinum Regum, Rex Vinorum" ("Wine of Kings, King of Wines"). In the 18th Century, Tokaj reached the height of its prosperity. Both Poland and Russia had become major export markets for its wine. Such was the importance of Tokaji in Russia, that the Russian emperors maintained a de facto colony in Tokaj in order to guarantee the supply of wine to the Imperial Court. The partition of Poland in 1795 and subsequent imposition of customs duties dealt a severe blow to the exports of Tokaji wine and precipitated the economic decline of the region. However, this was only the first of three major crises for Tokaj. The second occurred when the phylloxera epidemic reached Tokaj in 1885 and destroyed the vast majority of the vineyards in a matter of years. The third shock was when Hungary lost two thirds of its territory under the peace Treaty of Trianon signed in June 1920, and thus Tokaj wine lost access to the majority of its domestic market. The region was also divided between Hungary and the newly created Czechoslovakia, which gained an area of 120 hectares (with the exception of 1938–1944, when Hungary took control over the territory). The latter now forms part of an adjoining wine region in Slovakia with approximately 908 hectares of classified Tokaj vineyards. The era of communist rule in Hungary saw a deterioration in the quality and reputation of Tokaji wines. However, since 1990 a considerable amount of investment has gone into the Tokaj region, creating what has been dubbed as the "Tokaj Renaissance". There are now almost 600 wineries in the region, of which about 50 produce the full range of wines.
"Түпнұсқа атауын" дау
Токай шараптары өзінің ерекше сипаттамаларымен халықаралық нарықта жоғары сұранысқа ие, сәнді тауар болып саналады. Бұл дау 1964 жылы басталды, ол кездегі Чехословакия Токай шараптарының артық өндірісін, бұрын тек Венгриямен қамтамасыз етілген Австрия нарығына экспорттады. Мүдделер қақтығысы екіжақты келісім арқылы шешілді, оған сәйкес Словакияға тек Венгрияға Чехияның сыраға қатысты концессиясы есебінен Токай шараптарының артық өндірісін экспорттауға рұқсат берілді (кейін ол қайта таңбаланып, қайта экспортталды). Бұл келісім 1990 жылы аяқталды, содан кейін дау қайтадан туындады. 2004 жылдың маусымында Венгрия және Словакия үкіметтері Словакияда «Токай» атауын пайдалану туралы келісімге келді. Осы келісімге сәйкес, Словакиядағы 5,65 км² жерде өндірілген шарап «Токай» атауын пайдалана алады. Алайда, Словакия тарапы 1990 жылдан бері Венгрияның шарап заңдарында бекітілген бірдей стандарттарды енгізу жөніндегі заңдық міндеттемесін орындамады. Бұл заңдарды кім бақылайтыны және орындарына жеткізетіні әлі шешілген жоқ. Бұл даулар Словакияны Венгрия және бес басқа елдің (Италия, Франция, Австралия, Сербия және Словения) қатысуымен «Токажи» тауар белгісі үшін халықаралық сотқа тартты. (толық мәліметтерді қараңыз: Tokaji)
Tokaj wine is, by its unique character, a luxurious commodity with a strong appeal to the international market. The dispute started in 1964 when, for the first time, the then Czechoslovakia exported its excessive production of Tokaj wine to Austria, the market that used to be solely supplied with this commodity by Hungary. The conflict of interests was settled in a bilateral agreement according to which Slovakia at the expense of the Czech beer related concession on Hungarian part was only allowed to export its overproduction of Tokaj wine to Hungary (which consequently re labeled and re exported it). This agreement expired in 1990 after which date the dispute arose again. An agreement was reached in June 2004 between the Hungarian and Slovak governments concerning the use of the Tokaj name in Slovakia. Under this agreement, wine produced on 5.65 km2 of land in Slovakia is able to use the Tokaj name. However, the Slovak part did not observe their legally binding undertaking, which was to introduce the same standards enshrined in Hungarian wine laws since 1990. It has not yet been decided who will monitor or enforce those laws. The disputes led Slovakia into an international lawsuit between Hungary and five other countries (Italy, France, Australia, Serbia and Slovenia), for the brand name "Tokaji". (see details: Tokaji)
2012 жылдың қарашасында Еуропалық сот Венгрияның «E Bacchus» электрондық деректер базасынан «Vinohradnícka oblasť Tokaj» словак жазбасын жою туралы өтінішін қабылдамады. Венгрия Бас сот шешіміне шағымдануға тырысты. 2013 жылдың ақпанында Еуропалық Одақтың Әділет соты Венгрияның Токай аймағының атын қамтитын «Vinohradnícka oblasť Tokaj» (Токай шарап аймағы) Словакияның тіркелуіне қатысты алдыңғы шешімге қатысты шағымын қабылдамады. Сот шешімінде Словакияның «Vinohradnícka oblasť Tokaj» тіркеуі талапқа жауап беретін әрекет емес делінген. Нәтижесінде, қазіргі ЕО заңнамасына сәйкес Токай шарап өсіру аймағы Венгрия мен Словакияда орналасқан. Сондықтан Венгрияның және Словакияның Токай аймақтарындағы шарап өндірушілер «Токай» тауар белгісін пайдалана алады.
In November 2012, the European Court ruled against Hungary's request to erase the Slovak entry “Vinohradnícka oblasť Tokaj” from “E Bacchus”, an electronic database containing a register of designations of origin and geographical indications protected in the EU. Hungary lodged an appeal against the judgement of the General Court. In February 2013, the EU Court of Justice has turned down the Hungarian appeal against an earlier ruling concerning Slovakia's registration of “Vinohradnícka oblasť Tokaj” (Tokaj Wine Region), which contains the name of Hungary's Tokaj region. In its ruling, the court said that Slovakia's registering its “Vinohradnícka oblasť Tokaj” in the European database E Bacchus did not constitute an actionable measure. As a result, under the current EU legislation the wine growing region of Tokaj is located in both Hungary and Slovakia. Therefore, wine producers from both the Hungarian Tokaj region and the Slovak Tokaj region may use the Tokaj brand name.