Тақтан өз еркімен бас тарған монархтар: Қытай, Жапония, Корея, Вьетнам тарихындағы «Зейнеткер император» атағының мағынасы мен тамыры. Императорлар билігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Азияда өз еркімен ұлдарына тақтан басқан императорларға берілетін атақ. Зейнеткер император, Ұлы император немесе Император-эмиритус – Синосферадағы монархиялық режимдерде, әдетте ұлдарына ерікті түрде тақтан басқан бұрынғы императорларды атау үшін қолданылатын атақ. Бұл атақ Қытай, Жапония, Корея және Вьетнам тарихында кездеседі. Формальды түрде енді билік етпесе де, Қытайдың Цин әулетінің Цяньлун императоры немесе Вьетнамның Тран әулетінің бірнеше императорлары сияқты жағдайларда зейнеткер император биліктегі императордан кем емес, тіпті одан да көп билікке ие болды.
Title in East Asia for emperors who voluntarily abdicated to their sons
Retired Emperor, Grand Emperor, or Emperor Emeritus is a title occasionally used by the monarchical regimes in the Sinosphere for former emperors who had (at least in name) abdicated voluntarily to another member of the same dynasty, usually their sons. This title appeared in the history of China, Japan, Korea, and Vietnam. Although technically no longer the reigning sovereign, there were instances like the Qianlong Emperor of the Qing dynasty of China or several emperors of the Trần dynasty of Vietnam, where the retired emperor continued to exert considerable if not more power than the reigning emperor.
Қытай
Атақ қытай тілінде Тайшанг Хуан деп аталады. Бірақ, бұл атау Лю Банның (Хань Гао императорының) әкесі Лю Тайгуннан бастау алады, Лю Бан 202 жылы өзін император деп жариялағаннан кейін ол осылай құрметтелді, тіпті Лю Тайгунның өзі ешқашан император болмаған.
The title is named in Chinese as Taishang Huang The title originated, however, from Liu Bang (Emperor Gao of Han)'s father Liu Taigong, who was honored as such after Liu Bang declared himself emperor in 202, even though Liu Taigong was never emperor himself.
Жапония
Жапонияда атағы Дайдзё тэнно (Kanji: 太上天皇; Hepburn: daijō tennō), немесе жай ғана Дзёко (Kanji: 上皇; Hepburn: jōkō) болды. Жапонияда Дзёко зейнетке шыққаннан кейін де көшпе артынан билік пен ықпал ететін "Клостерлік үкімшілік" деп аталатын саяси жүйе болды. Соңғы Дайдзё тэнно 1840 жылы қайтыс болды. 2019 жылғы Жапон императорлық тақтың ауысуы кезінде "Дзёко" термині зейнеткерлік туралы ережеге ерекше рет ретінде қайта қолданылып, ресми ағылшын тілінде "Emperor Emeritus" деп аударылды.
In Japan the title was Daijō tennō (kanji: 太上天皇; Hepburn: daijō tennō), or just Jōkō (kanji: 上皇; Hepburn: jōkō). In Japan, there was a political system called Cloistered rule, in which Jōkō exerted power and influence from behind the scenes even after retirement. The last Daijō tennō died in 1840. During the 2019 Japanese imperial transition, the term Jōkō was revived as a special exception to the house law on retirement, and given the official English translation "Emperor Emeritus".
Корея
Корей тілінде атағы Санг хванг (Hangul: 상황; Hanja: 上皇), кейде тіпті Тэсанг хванг (hangul: 태상황; hanja: 太上皇) болды. 1897 жылдан кейін Жосон әулеті Корея империясының әулетіне айналғаннан кейін, таққа көтерілуі мүмкін болған императорлардың саны екі ғана болды. Олардың бірі – 1907 жылы жапондықтардың күшімен тақтан басқан император Годжонг. Бірақ, оған Тэ Хвандже (Hangul: 태황제; Hanja: 太皇帝) атағы берілді. Екінші император – император Суньчжон, алайда 1910 жылғы Жапония мен Кореяны қосып алу шартынан кейін, Императорлық үйдің мәртебесі Жапония империясымен төмендетілді.
In Korean the title was Sang hwang (Hangul: 상황; Hanja: 上皇), or sometimes even Taesang hwang (hangul: 태상황; hanja: 太上皇). After 1897, when the Joseon dynasty became the dynasty of the Korean Empire, only two emperors were still to ascend to the throne. One was Emperor Gojong, who was forced to abdicate by the Japanese in 1907. However, he was given the title Tae hwangje (Hangul: 태황제; Hanja: 太皇帝). Another emperor was Emperor Sunjong, but after the Japan Korea Annexation Treaty of 1910, the Imperial Household was demoted by the Empire of Japan.
Вьетнам
Вьетнамда бұл лауазым Thái thượng hoàng (Chữ Nôm: 太上皇) немесе жай ғана Thượng Hoàng (chữ Nôm: 上皇) деп аталды. Вьетнам тарихында көптеген белгілі Thái thượng hoàng болды, олардың көпшілігі Вьетнамның алтын ғасырының бірі болған Трэн әулетінен шықты. Трэн Тай Тхэ (陳太祖) – Трэн әулетінің алғашқы Thái thượng hoàng, әулеттің дамуына зор үлес қосып, Трэн Тай Тонгтың (陳太宗) әкесі, Вьетнам тарихында бұрын император болмаған екі Thái thượng hoàngтың бірі еді. Сол әулеттен шыққан тағы бір танымал зейнеткер император – Трэн Нян Тонг (陳仁宗), оның билігі моңғолдар басқарған Юань әулетінің шапқыншылығына қарсы бірнеше шешуші жеңістермен белгіленді, сонымен қатар ол вьетнамдық дзен буддалық сектасы – Trúc Lâm Yên Tử (竹林安子) негізін қалады. Thái thượng hoàng әдетте императорлық сарай мен елді басқаруда маңызды билікке және ықпалға ие болды, бірақ бұл Қайта жандану Ле әулеті үшін осылай болмады, себебі Тринь билеушілері нақты басқару билігін өз қолында ұстады, ал император тек қана номиналды тұлға болды, бұл зейнеткер императорлардың билігін одан да әлсіз етті.
In Vietnam the title was Thái thượng hoàng (Chữ Nôm: 太上皇), or just Thượng Hoàng (chữ Nôm: 上皇). Many there have been many prominent Thái thượng hoàng throughout the history of Vietnam, most of them was of the Trần dynasty, one of the golden ages of Vietnam. Trần Thái Tổ (陳太祖) was the first Thái thượng hoàng of the Trần dynasty, the father of Trần Thái Tông (陳太宗) who had great contributions to the rise of the dynasty, was one of two Thái thượng hoàng in Vietnam's history who had not previously been Emperor. Another well known Retired Emperor is Trần Nhân Tông (陳仁宗) of the same dynasty, whose reign was marked by multiple decisive victories over the invading Mongol dominated Yuan dynasty, and was also the founder of Trúc Lâm Yên Tử (竹林安子), a Vietnamese zen Buddhist sect. Thái Thượng Hoàng typically hold significant power and influence over the Imperial Court and the governing of the country, though it was not the case for the Revival Lê dynasty, as Trịnh lords held real governing power while the Emperor was only a figurehead, making the power of Retired Emperors even more insignificant.