Кіріспе

Клиникалық сынақ

Вакциналық сынақ – лицензия алу алдында вакцинаның қауіпсіздігі мен тиімділігін анықтау мақсатында жүргізілетін клиникалық сынақ. Вакцинаға үміткер препараттар алдымен жоғары өнімділіктегі скрининг пен иммундық жауапты тудыруға қажетті антигенді таңдауды қамтитын клиникаға дейінгі бағалаулар арқылы анықталады. Кейбір вакциналық сынақтар қатысушылар вакцинаға реакция жасап, қажетті антиденелерді өндіруіне кеткен уақытқа байланысты бірнеше ай немесе жылдарға созылуы мүмкін.

Клиникалыққа дейінгі кезең

Вакцина кандидатының иммуногендік потенциалын және қауіпсіздік профилін анықтау үшін клиникалық алдын даму кезеңдері қажет. Бұл кезеңде дәрілік препаратты І фазалық сынақтарға дейін зертханалық жануарларда сынау мүмкін. Ауызша полиомиелит вакцинасы сияқты вакциналар алдымен маймылдарда, сондай-ақ адам емес приматтар мен зертханалық егешқұйрықтарда тестіленген. Жақындағы ғылыми жетістіктер трансгенді жануарларды вакцинаның клиникалық алдын даму протоколының бір бөлігі ретінде пайдалануға көмектесті, бұл адамдардағы дәрілік реакцияларды дәлірек анықтауға мүмкіндік береді. Вакцина немесе плацебо енгізілгеннен кейін зерттеушілер антиденелер өндірісі, денсаулық жағдайы (мақсатты инфекциядан немесе басқа инфекциядан туындаған ауру сияқты) туралы деректер жинайды. Сынақ протоколына сәйкес, емдеу және бақылау топтары арасындағы байқалған айырмашылықтардың статистикалық маңыздылығын бағалау үшін белгіленген статистикалық тест жүргізіледі. Вакцинаның жанама әсерлері де тіркеледі және бұл вакцина кандидатын ІІ фазалық сынаққа жіберу туралы шешім қабылдауға септігін тигізеді. Вакцинаның І фазалық зерттеулерінің бір түрі эскалациялық зерттеуді қамтиды, ол көбінесе медициналық зерттеулерде қолданылады. Дәрі аз мөлшерде сау еріктілердің шағын тобына енгізіледі. Вакцинаның эскалациялық зерттеулері дәрінің дозасын немесе жиілігін біртіндеп арттыру арқылы қауырсың жағымсыз әсерлердің (ҚЖӘ) ықтималдығын азайтуға бағытталған. Эскалациялық зерттеудің бірінші деңгейінде әдетте 10-ға жуық сау еріктілерден тұратын екі немесе үш топ болады. Әрбір топқа бірдей вакцина дозасы беріледі, ол иммундық жауапты қозғау үшін қажетті ең төменгі доза болып табылады (вакцинаның басты мақсаты – иммунитетті қалыптастыру). Егер алдыңғы топта ҚЖӘ тіркелмесе, басқа дозалау режимін сынау үшін жаңа топтар қосылуы мүмкін. Зерттеулерге қарай вакцина салу тәртібі әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, бірінші топ екінші топ басталмас бұрын емдеу режимін толығымен аяқтауы мүмкін немесе екінші топ біріншісі аяқталмас бұрын басталуы мүмкін, егер ҚЖӘ анықталмаса. ІІ фаза вакцинаның мақсатты тобындағы (~ жүздеген адам) сау еріктілерден тұрады, бұл адамдардың әртүрлі топтарында реакцияларды анықтауға және әртүрлі кестелерді сынауға мүмкіндік береді.

ІІІ кезең

Сол сияқты. ІІІ кезеңдегі клиникалық сынақтар токсикалық әсерін, иммуногенділігін және қауіпті жағырарлық құбылыстарды (SAE) әлдеқайда кең ауқымда бақылауды жалғастыруда.

IV кезең

IV кезеңдегі сынақтар вакцина қолданылуын, қолайсыз әсерлерін және вакцина лицензияланып, сатуға түскеннен кейінгі ұзақ мерзімді иммунитеттің жай-күйін үнемі бақылап, ақпарат жинау сатысы болып табылады. IV кезеңдегі сынақтарда анықталған зиянды әсерлер, мысалы, бауыр жеткіліксіздігі немесе жүрек талмасының қаупінің артуы, препараттың сатылуын тоқтатуға немесе оны белгілі бір жағдайларда ғана қолдануға алып келуі мүмкін. Мысалдарға серивастатин (Baycol және Lipobay саудалық атауларымен), троглитазон (Rezulin) және рофекоксиб (Vioxx) жатады. Сонымен қатар, Гиллен-Барре синдромы (ГБС) және ішек бүктелісі (интуссуцепция) қаупін арттырған шошқа тұмауы вакцинасы мен ротавирус вакцинасын да келтіруге болады. Осылайша, клиникалық сынақтардың төртінші кезеңі вакцинаның ұзақ мерзімді қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.