Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Агдистис (Ἄγδιστις) – грек, рим және Анатолия мифологиясындағы құдай, еркек және әйел репродуктивті мүшелерімен туған гермафродит. Бұл құдай Фригиялық Кибела қасиеттісімен тығыз байланысты болған.
Deity of Greek, Roman and Anatolian mythology
Agdistis (Ἄγδιστις) is a deity of Greek, Roman, and Anatolian mythology who was a Hermaphrodite, having been born with both male and female reproductive organs. The deity was closely associated with the Phrygian goddess Cybele.
Кибеламен байланысы
Агдистистің тарихы Фригияның Пессин қаласынан бастау алады, ол құдайлардың Ұлы Анасы Кибеланың құлшылық орталығы болған. Страбонның айтуынша, осы қалада екі құдайша бір-бірімен теңестірілген. Дегенмен, Агдистис Кибеладан ерекше қарастырылған жағдайларда да, мысалы Арнобиус жоғарыда айтқандай, екеуі тығыз байланыста болады, Агдистис көбінесе Ұлы Ананың "екілі" немесе "қос нұсқасы" ретінде түсіндіріледі. Агдистис Кибеламен байланысты фригиялық діни дәстүрлерде ерекше орын иеленген. Жоғарыда айтылған Агдистистің оқиғалары Кибеланың жас серігі, оның евнухтар діни қызметкерлерінің үлгісі болған Аттис айналысында өрбиді. Агдистистің тарихы – мифтік этиология, яғни мифтік түсіндірме, Кибеланың діни қызметкерлерінің неліктен евнухтар болғанын түсіндіруге арналған. Ұлы Ана Паузанияның еңбегінде тікелей айтылмаса да, Арнобиус еңбегінде Агдистиспен бірге, олар екеуі де Аттиске ғашық болып, жабық қалаға кіріп, тойды бұзып, оның өліміне бірге аза тұрады. Арнобиус еңбегіндегі екі құдайшаның Аттиспен жақын қарым-қатынасы және тойға қатысушыларда μανία ("мания") тудыру қабілеті ортақ болғанымен, айырмашылықтар да бар. Ең басты айырмашылық – Агдистистің екіұшты табиғаты.
Agdistis's story comes from the Phrygian city of Pessinus, a cultic center of Cybele the Great Mother of the gods, where, according to Strabo, the two goddesses were identified. However, even when Agdistis is considered to be distinct from Cybele, such as in Arnobius' account above, the two are closely associated, with Agdistis often being interpreted as a "doublet" or "doubling" of the Great Mother. Agdistis held a special place in the Phrygian religious traditions surrounding Cybele. The accounts of Agdistis given above revolve around Attis who was the young consort of Cybele and prototype of her eunuch priesthood. And Agistis's story was a mythic aition, or origin myth, which was supposed to explain why Cybele's priests were eunuchs. Although the Great Mother does not figure directly in Pausanias' account, she figures throughout Arnobius', seemingly in parallel with Agdistis, where they both love Attis, enter the closed city and disrupt the wedding, and join together in mourning his death. While the two goddesses in Arnobius' account share such things as their intimate relationship with Attis, and their ability to inspire μανία ('mania') in the wedding participants, there are however differences. The most notable difference being Agdistis' androgynous nature.
Дін
Агдистистің басты культ орталығы, көрінетін болса, Пессинус қаласы болған. Одан оның культы Анатолияның басқа да жерлеріне, сондай-ақ Эгей теңізіндегі грек аралдарына, Грекияның материгіне, Қырымға және Египетке тарады деп есептеледі. Анатолияда Икониядағы жазуда Агдистис, Аполлон мен Артемидамен бірге, «құтқарушылар» (theoi sōtēres) саналатын құдайлардың қатарында есімдері тіркелген, ал Сизмадағы алтарь Агдистис пен Ұлы Ананы бейнелейді. Лидиялық Филадельфияда Агдистистің ғибадатханасында қатаң моральдық кодекс сақталған діни қауым да болған (б.з.д. I ғасыр). Сардистен б.з.д. IV ғасырға жататын жарлықтың көшірмесі Зевстің жұбыншыларына Агдистистің «құпияларына» қатысуға тыйым салады. Агдистистің есімі Анатолия жағалауындағы Лесбос аралындағы ежелгі грек қаласы Метимнадағы арнауларда, сондай-ақ Эгей теңізінің орталық аралдарының бірі – Парос аралында табылған мәрмәр негізде (б.з.д. II ғасыр?) кездеседі. Агдистис культының дәлелдері Грекия материгінде б.з.д. IV–III ғасырларда табылған. Агдистис пен Аттистің бейнесі, олардың кімдігі жазу арқылы расталған, ежелгі Афина портындағы Пирейдегі Метрооннан (Antikensammlung Berlin SK 1612) табылған мәрмәрлі дауыс беру стеласында (б.з.д. IV ғасырдың соңы немесе III ғасырдың басы) сақталған. Онда екі тұлға бейнеленген. Сол жақта шығыс киімін киген жас еркек, оңға қарап, тасқа отырған. Оның алдында, оң жақта солға қарап тұрған әйел бейнесі, сол қолымен тимпан ұстап, оң қолымен жасөспірімге тостаған ұсынады, ол оны алуға оң қолын созады. Арнау мәтіні: «Тимотея Агдистис пен Аттиске, оның балалары үшін, бұйрық бойынша». Афинаның Метроонында сақталған б.з.д. I ғасырға жататын жарлықтың көшірмесінен, оның Евбея бұғазына көрінетін, жағалауда орналасқан Аттикадағы ежелгі грек қаласы Рамнста да өз ғибадатханасы болғанын білеміз. Оның есімі сонымен қатар Қырымның шығыс жағалауындағы ежелгі грек қаласы Пантикапеумдағы арнауларда, ал Египетте Птолемей Филадельф (б.з.д. 284–246) тұсында наос пен оның теменінің (ғибадатхана мен ғибадатхана аумағы) құрылысын тіркеген жазуда кездеседі. «Агдистис» есімінің кейбір кездесулері Ұлы Анамен бірге және бір контекстте (мысалы, Сизмадағы алтарьда) кездеседі, сондықтан екі құдайдың ерекше саналғаны болжамдалады, бірақ көпшілігі олай емес. Мұндай жағдайларда, есім жеке кездескенде, оны Ұлы Ананың көптеген эпитеттерінің бірі ретінде қолданған ма, әлде Агдистис жеке құдай ретінде сіңірілгенін білу мүмкін емес. Қай жағдайда болса да, Агдистистің ерекше гермафродиттік табиғаты Агдистистер культының практикасына қаншалықты әсер еткені белгісіз. Сондай-ақ, Агдистистің «игі және емдік қасиеттері бар құдай» екеніне эпиграфикалық дәлелдер бар.
Agdistis' main cultic center was apparently the sacred city of Pessinus. From there her cult presumably spread to other places in Anatolia, as well as to Greek islands in the Aegean Sea, mainland Greece, Crimea, and Egypt. In Anatolia, an inscription from Iconium invokes Agdistis, alongside Apollo and Artemis, as among those gods considered to be "saviors" (the so called ("theoi sōtēres"), and an altar at Sizma represents both Agdistis and the Great Mother. There was also a religious community at Lydian Philadelphia, which enforced a strict moral code, based at a sanctuary of Agdistis (1st century BC). From Sardis, a copy of a 4th century BC degree forbids the priests of Zeus from attendance at the "mysteries" of Agdistis. Her name appears on a dedication from the Ancient Greek town of Methymna on the East Aegean island of Lesbos, off the coast of Anatolia, as well as on a marble base (c. 2nd century BC? ), found on the mid Aegean Greek island of Paros. Evidence of Agdistis' cult is found in mainland Greece, as early as the 4th–3rd centuries BC. A relief of Agdistis and Attis, whose identities are secured by inscription, is found on a marble votive stele (late 4th or early 3rd century), from the Metroon in the Piraeus the port of ancient Athens (Antikensammlung Berlin SK 1612). It depicts two figures. On the left is a young male in oriental dress sitting on a rock facing right. In front of him on the right stands a female figure facing left, holding a tympanum in her left hand down at her side, and offering a cup in her right hand to the youth who holds out his right hand to receive it. The votive dedication reads: "Timothea to Angdistis [an alternate spelling] and Attis on behalf of her children according to command". From a copy of a public decree (1st century BC?) kept in the Metroon of Athens, we know that she also a had a sanctuary of her own at Rhamnus, an ancient Greek city in Attica situated on the coast, overlooking the Euboean Strait. Her name also appears on a dedication from Panticapaeum, an ancient Greek city on the eastern shore of Crimea, and, in Egypt, in an inscription recording the construction of a naos and its temenos (temple and temple precinct), during the reign of Ptolemy Philadelphus (284–246 BC). While some of the occurrences of the name "Agdistis" are found together, and in the same context, with the Great Mother (such as in the altar at Sizma) and thus the two goddesses can be assumed to have been considered distinct, most are not. In such cases, where the name is found alone, it is impossible to know whether it was being used as one of the many epithets of the Great Mother, or instead used as a reference to Agdistis as a separate goddess. In either case, it is also unknown to what extant, if any, Agdistis' peculiar hermaphroditic nature informed Agdists' cult practice. There is also epigraphic evidence that Agdistis was considered to be "a goddess with benevolent and healing traits".
Андрогиния
Паузания мен Арнобиус Агдистисті құдайлар кастрациялаған гермафродит ретінде туғанын айтады. Паузания бойынша, бұл құдайлар Агисдистен қорқытындықтан болды, ал Арнобиус бұл қорқыныш Агдистистің андрогиниясына реакция екенін нақтылайды, бұл оған "басқаруға келмейтін қаһарлы мінез бен ашкере құштарлықты" сыйлады, ол "екі жыныстан да" туындаған. Агдистис Арнобиус нұсқасындағы Агдистис сияқты өзін-өзі кастрациялайтын Аттис деген жігітпен тығыз байланысты. Кейбіреулер осы әңгімелердің басты тақырыбын "алғашқы Андрогин мифы" деп санайды, бұл тақырып "басқа фригиялық діни дәстүрлерде" де кездеседі. Агдистисті андрогин болған басқа фригиялық құдайлармен байланыстыруға әрекеттер жасалған. Оның аты ертедегі фригиялық құдайлық андрогиннің атының (мүмкін, Андистис) грекше түрі деп есептеледі.
Both Pausanias and Arnobius present Agdistis as being born an hermaphrodite, whom the gods caused to be castrated. According to Pausanias this was because the gods were afraid of Agisdis, while Arnobius makes clear this fear was a reaction to Agdistis' androgyny, which produced in her/him "a fierceness of disposition beyond control, lust made furious", derived "from both sexes!". Agdistis is also intimately associated with the boy Attis, who, like the Agdistis in Arnobius' version, self castrates. The central theme of these accounts have been taken by some to be "the myth of the primeval Androgyne", a theme also seen to be present in "other Phrygian religious traditions". Attempts have been made to connect Agdistis to other Phrygian deities who were also androgynous. Her name has been conjectured to be the Greek form of the name (possibly Andistis) of an earlier Phrygian divine androgyne.
Ұллықұмми
Агдистис пен Улликумми арасында ұқсастықтар байқалды. Улликумми туралы әңгіме «Улликумми жыры» деп аталатын хетт мәтінінде кездеседі. Онда Агдистис сияқты, Улликумми құдайдан ұрықтанған жартастан дүниеге келеді, биліктегі құдайларға қарсы шығады, ал құдайлар Улликуммини «кесіп», оның күшінен айырады. Уолтер Беркерттің айтуынша, «Улликумми жырының» басы Арнобидің Агдистің оқиғасы туралы баяндамасымен (5.5–6) дерлік сөз соз келіседі:
Parallels have been seen between Agdistis, and the Hurrian monster Ullikummi. The story of Ullikummi is found in a Hittite text called the Song of Ullikummi, where like Agdistis, Ullikummi is born from a rock that has been impregnated by a god, presents a challenge to the ruling gods, and the gods "cut" Ullikummi, severing him from his strength. As Walter Burkert has noted, the beginning of the Song of Ullikummi "corresponds nearly sentence for sentence" with the beginning of Arnobius' account (5.5–6) of Agdistis's story:
+ Беркерттің салыстыруы «Улликумми жыры» Арноби Ағылшын тіліндегі аудармасы Үлкен тас жартасында естілмеген зор петра [Агдус] тым қатты жауыздықтың тасы жатыр. Ол (Кумарби) тас жартаспен (Юпитер) бірге ұйықтады. Ол дауыл құдайына шабуыл жасап, оны жыртып жіберсін. Ол аспаннан барлық құдайларды құлатып жіберсін. huic robur invictum et ferocitas animi nec praeter se quicquam potentius credere Онда жеңіске жете алмайтын күш-қуат және мінездің қаталдығы болды, ол өзінен артық күшті ештеңе деп ойламады. (Күн құдайы, Дауыл құдайы, Ташмишу, Иштар, Еа, Энлиль жиналып кеңеседі) Cuius cum audacia quibusnam modis posset comprimi saepenumero esset deorum in deliberatione quaesitum, оның батылдығын қалай басып тастауға болатыны құдайлар кеңесінде жиі талқыланды, Еа сөйлей бастады: «Олар аспаннан жерді бөліп алған ескі мыс пышақты әкелсін, олар Улликуммидің аяқтарын кесіп тастасын». (Азаматтарды мазалағандарды тұтқынға алып, айуандықты шынжырлайды), se eo quo vir erat privat sexu ол өзін ер адамдық белгісінен айырды.
+ Burkert's Comparison Song of Ullikummi Arnobius English translation In the a great rock lies inauditae vastitatis petra [Agdus] a rock of unheard of wildness He (Kumarbi) slept with the rock (Jupiter) voluptatem in lapidem fudit spent his lust on the stone she gave birth the Rock Kumarbi's son Petra concepit, nascitur Agdistis The rock [concieved and Agdistis] is born "Let him ascend to heaven for kingship! Let him attack the Storm god and tear him to pieces Let him shoot down all the gods from the sky huic robur invictum et ferocitas animi nec praeter se quicquam potentius credere In him there had been resistless might, and a fierceness of disposition nor did he think anything more powerful than himself (The Sun god, The Storm god, Tašmišu, Ištar, Ea, Enlil meet and deliberate) Cuius cum audacia quibusnam modis posset comprimi saepenumero esset deorum in deliberatione quaesitum, it had been often considered in the councils of the gods, by what means it might be possible either to weaken or to curb his audacity, Ea began to speak "Let them bring forth the olden copper knife with which the severed heaven from earth, Let them cut through the feet of Ullikummis." (Liber inebriates ageists, the monster is laid in fetters), se eo quo vir erat privat sexu he robs himself of his sex