Кіріспе

Агенор (/ə/'/dʒ//iː//n//ɔr/; Ежелгі грекше: Ἀγήνωρ немесе Αγήνορας Agēnor; ағылшынша аударма: "қаһармандық, ерлік") - грек мифологиясы мен тарихында Тир немесе Сидонның финикиялық патшасы. Ахемендік империяда Халикарнасс қаласында туған грек тарихшысы Геродот (б.з.д. 484–425 ж.ж.) Агенордың грек-парсы соғыстарының (499–449 ж.ж.) соңында 450 ж.б.д. Тирге келгенге дейін 1000 немесе 1600 жыл бұрын өмір сүргенін болжаған. Ол сол қалада 63 жыл патшалық құрған. Оның Белус есімді егіз інісі болған. Белус Мысырда қалып, онда билік еткен, ал Агенор Финикияға келіп, онда патшалық құрған. Мифтің сирек нұсқасында Агенор мен Белустың үшінші ағасы – Енялиос болған. Бұл дәстүрді Цезес жалғастырған, бірақ ол Нинусты алты бауырдың бірі ретінде қосты. Сол автор екі Агенор болғанын айтқан: біріншісі Белустың ағасы, ал екіншісі – оның ұлы, яғни бірінші Агенордың сіңілісі. Агенордың балалары туралы мәліметтер де әртүрлі: ол Еуропаның, Кадмустың, Киликстің, Феникстің, Финеустың, Тасустың және кейде Сирос пен Кефеустің әкесі болды. Агенордың әйелі ретінде Телефасса, Аргиопа және Тиро есімдері айтылған, соңғысы Тир қаласына атын берген. Афиналық Ферекидтің айтуынша, оның алғашқы әйелі Белустың қызы Дамно болған, ол оған Феникс және екі қыз – Исаия мен Мелияны сыйлаған. Олар тиісінше Агипт пен Данаға үйленген. Алайда, "Илиадада" Еуропа Феникстің қызы екені нақты айтылған. Кадмус немесе Еуропаның Феникстің балалары екені Хезиод, Бакхилид, Мосх және түрлі схолияларға жатқан Эхоэялар арқылы расталған. Ферекидтің сөзіне қарағанда, Киликс пен Финеус та Феникстің ұлдары болған, ол сондай-ақ, бұрын белгісіз Дорикл есімді ұлын да атаған. Кейінгі дереккөздердің көпшілігі Фениксті атамай, Кадмус пен Киликсті тікелей Агенордың ұлдары деп көрсеткен. Феникс туралы сирек айтылғанда, ол Кадмус пен Киликстің ағасы ретінде көрсетілген. Ол Агенордың ағасы немесе ұлы ретінде айтылса да, мифологиядағы рөлі әкесінің патшалығын мұраға алумен және финикиялықтардың атаушысы болумен шектелген. Барлық мәліметтерде бірнеше баласы бар финикиялық патша туралы айтылады, оның ішінде Кадмус және Киликс есімді екі ұлы мен Еуропа есімді қызы бар. Финеустың әйелі Эидотея Кадмның қарындасы, демек Агенордың қызы деп есептелген. Плеядалардың бірі әрі Зевстің Лакседемонның анасы Тайгете де Агенордың қызы болған деп айтылған.

Мифология

Зевс Агенордың қызы Еуропа гүл жинап жатқанын көріп, дереу ғашық болды. Зевс өзін ақ бұқаға айналдырып, Еуропаны Крит аралына алып кетті. Содан кейін ол өзінің нағыз бейнесін көрсетті, ал Еуропа Криттің тұңғыш патшайымы болды. Агенор осы уақытта Еуропаның бауырлары Кадм мен Киликсті оны іздеуге жіберіп, оны таба алмайынша қайтып келмеуді ескертті. Кейбір деректерде Агенор басқа бауырларын да жіберді: Финей немесе Тасус (әрине, Кадмустың әкесі Агенор болған нұсқаларда Феникс та бар). Еуропа табылмағандықтан, бауырларының ешқайсысы да оралмады. Кадм Дельфи оракулынан кеңес алып, сиырға кездескенше саяхаттау керектігін естіді. Ол сол сиырдың ізінен барып, сиыр жатқан жерде қала құру керек еді; осы қала Феба болып өсті. Киликс оны іздеп Кіші Азияға барып, сонда қоныстанды. Оның құрметіне сол жер Киликия деп аталды. Тарихшы Малаластың мәлімдемесіне сәйкес, Агенор өліміне жеткенде, өзі бағындырған барлық жерін үш ұлының арасында бөліп беруді бұйырды. Феникс Тирді және оның төңірегіндегі жерді алып, сол елді өзінің атымен Финикия деп атады. Сол сияқты, Сирос өзіне тиген жерді Сирия деп атады. Киликс те өзіне берілген аймақты Киликия деп атады.

Жеке басы және іс қағаздары

Вергилий Карфагенді Агенор қаласы деп атады, осылайша Дидоның Агенордан таратынын айтты. Немец филологы Филипп Карл Баттманн Агенордың нағыз финикиялық аты Хнас немесе Хна болғанын көрсетті, ол Қанаанмен бірдей еді. Осы фактілерге сүйене отырып, ол Агенор немесе Хнас Мұса кітаптарындағы Қанаанмен бір адам екенін болжады. Квинт Курций Руф Агенорды Сидон қаласын құрған адам деп есептейді, сонымен қатар ол финикия әліпбиін таратқан адам деп саналады, оны кейін Кадм гректерге үйретті және ол гректердің жазу жүйесінің негізі болды.