Кіріспе

30 қарашада тойланатын мереке.

Әндір апостол мерекесі, сондай-ақ Әндір мерекесі немесе Андермас деп те аталады. Бұл мереке 30 қарашада тойланады. Әндір – Жаңа өсиетте Иса Мәсіхке өзінің ағасы, Петір апостолды әкелген шәкірт.

Дәстүрлер мен мерекелер

Сент-Эндрю күні дәстүрлі Рождестволық тілеудің басталуын белгілейді, яғни Сент-Эндрю Рождестволық Новена. Сент-Эндрю күні (Là Naomh Anndrais) – Шотландияның ресми ұлттық күні. Румынияда 2015 жылдан бері ұлттық мереке ретінде тойланады. Әулие Эндрю Кипр, Шотландия, Грекия (Патрас қаласы), Румыния, Ресей, Украина, Константинопольдің Экуменикалық Патриархаты, Сан-Андрес аралы (Колумбия), Сент-Эндрю (Барбадос) және Тенерифе (Испания) елдерінің қамқоршысы болып саналады.

Шотландия

Кейбір әлеуметтік топтар мен жергілікті жерлерде Әулие Эндрюді ұлттық мереке ретінде тойлау Малкольм III (1058–1093) тұсында бастау алған деп саналады. Самайнмен байланысты жануарларды сою рәсімі осы күндікке көшірілген, осылайша қыс айларында жеткілікті жануарлар тірі қалған деп есептелген. Алайда, 30 қарашаға ұлттық мереке статусы тек соңғы уақыттарда ғана берілді, бірақ ол әдеттегі жұмыс күні болып қала береді.

Банктік мереке

2006 жылы Шотландия Парламенті 2007 жылғы «Андрей күні банктік демалысы (Шотландия) туралы» заңын қабылдады, ол күнді ресми банктік демалыс деп белгіледі. Егер 30 қараша күні апта соңына түйіскен жағдайда, келесі дүйсенбі демалыс күні болады. Бұл «банктік демалыс» болғанымен, банктердің жабылуы міндетті емес (іс жүзінде олар әдеттегідей жұмыс істей береді), және жұмыс берушілердің өз қызметкерлеріне осы күнді демалыс ретінде беруге міндеттілігі жоқ. Сол сияқты, мектептер де ашық болады. Сент-Эндрюс университеті дәстүрлі түрде барлық студенттерге ақысыз демалыс күнін ұсынады, бірақ бұл міндетті талап емес.

Тұзды

Сент-Эндрю күні – Шотландияның ресми ту күні. Шотландия үкіметінің ту желбірету ережелерінде Шотландия туының (Салтыр немесе Сент-Эндрю айқасы) флагштоктары бар барлық ғимараттарда желбіретіні көрсетілген. 2002 жылға дейін Шотландия үкіметі Ұлыбритания үкіметінің ту күндерін сақтады және Сент-Эндрю күнінде ғана Салтырды көтерді. Ережелер жаңартылып, тек бір флагшток бар ғимараттардағы Одақ туы алынып, оның орнына Салтыр қойылды. Эдинбург қамалынан барлық күндері, Сент-Эндрю күні де соның ішінде, Ұлыбритания туының желбіреуі кейбір шотланд саясаткерлері мен шотланд ұлтшылдарының наразылығын тудырады, олар 30 қарашада Салтырдың желбіреуі керек деп санайды. Алайда, Эдинбург қамалы Ұлыбритания армиясының ресми ту желбірету орны болғандықтан, онда Ұлыбритания армиясы туы көтеріледі.

Мерекелік шаралар

Шотландияда және шотландтық байланыстары бар көптеген елдерде Сент-Эндрю күні шотланд мәдениетінің және дәстүрлі шотланд тағамдары мен музыкасының мерекесімен аталады. Шотландияда бұл күн шотландтың қысқы фестивальдер маусымының басталуы деп есептеледі, оған Сент-Эндрю күні, Хогманай және Бернс күні кіреді. Сент-Эндрюс қаласында және Шотландияның басқа да қалаларында бір апталық тойлар өтеді.

Барбадос

Сент-Эндрю күні Барбадосте Тәуелсіздік күні ретінде тойланады. Әулие Эндрю – елдің қасиетті қамқоршысы ретінде, Барбадос символикасында бейнеленеді, оның ішінде Барбадос гербіндегі крест пішіні және бұрынғы Барбадос ордені, онда марапатталғандар Әулие Эндрюдің рыцары немесе ханымы деп аталатын.

Румыния

Сент-Эндрю күніне байланысты бірнеше христиандыққа дейінгі румындық дәстүрлер бар, олардың кейбіреулері римдіктердің Сатурн құдайының мерекелерінде, ең танымал Сатурналияда пайда болды. Дакияның Жаңа жылы 14 қарашадан 7 желтоқсанға дейін өтті; бұл уақыт өз жолын бастаған аралық деп саналды. Римдіктер мен фракиялықтардың мерекелерінен шыққан элементтердің бірі қасқырларға қатысты. Бұл түнде қасқырлар қалаған жануарларын жей алады. Олар да сөйлей алады, бірақ оларды тыңдаған адам көп ұзамай өледі. Әйелдер Сент-Эндрю күні бақшаға барып, ағаш бұтақтарын, әсіресе алма, алмұрт, вишня және раушан бұтақтарының бұтақтарын жинайды. Олар әр отбасы мүшесіне бір-бір бұтақ жасап береді. Жаңа жылға дейін гүлдеген гүл шоғыры келесі жылы сәттілік пен денсаулыққа ие болады. Бұл түнге байланысты ең танымал дәстүр неке мен алдын ала түстерге қатысты. Бойдақ қыздар тәтті бақалшақтың бір бұтағын немесе бұтағын жастығының астына қояды. Егер біреу түсінде өсімдіктерді алып кетсе, қыз жақын арада үйленеді. Олар сондай-ақ бидайды ыдысқа отырғызып, оны Жаңа жылға дейін суарады. Осы күні бидай неғұрлым жақсы болса, келесі жылы соғұрлым жақсы болады. Польшада Анджейки мейрамы 29-30 қараша аралығында өтеді. Дәстүр бойынша, бұл мереке тек бойдақ қыздар ғана тойлаған, бірақ бүгінде ерлер де, әйелдер де өз болашағын көру үшін осы мерекеге қосылады. Негізгі рәсім - шамның ыстық балаусасын кілт тесігі арқылы суық суға құю. Румынияда әдетте қыздар ұйықтамас бұрын жастығының астына 41 бидай түйірін қояды. Егер олар біреудің бидайларын ұрлап кететінін түсінде көрсе, олар келесі жылы үйленеді. Сондай-ақ, елдің басқа жерлерінде қыздар Пасхадан шамды жағып, түн ортасында фонтанға алып келеді. Олар қасиетті Андрейден болашақ күйеуін көруге рұқсат етуін сұрайды. Бұл түнде қасқырлар қалаған жануарларды жей алады және адамдармен сөйлесе алады деп есептеледі. Адамның құлағына қасқырдың сөзін естігенімен өледі. Әндір – Румынияның және Румыния православие шіркеуінің қамқоршысы. Повоа-де-Варзимде, Португалияның солтүстігіндегі ежелгі балықшы қалашығында, Санто-Андре (португалша Сент-Андре) – бұл римдіктердің ықпалы мен ертерек маңыздылығын көрсететін жер, тас дәуіріндегі суреттердің іздері бар. Мыс маңындағы тасқа кішкентай ойықтар орналасқан, бұл тасқа адамдар Андрейдің аяқ іздерін қалдырған деп санайды. Сент-Эндрю шіркеуі ортағасырлық болуы мүмкін, 1546 жылы және одан бұрынғы құжаттарда айтылған. Бұл жер – балықшылар батып кеткен жерленген орны. Балықшылар да балық аулауды жақсарту үшін әулиеге өтініш білдірген. Үйленгісі келетін бойдақ қыздар шіркеудің төбесіне кішкентай тас лақтырып, оның ілініп қалуын үміттенеді. Бұған қоса, ол жалған тәңірлерге табынушылықтың арқасында ақ сиқырмен байланысты болып келеді. Балықшылар тобының қолдарына шам ұстап, әулие Андрейдің қарсаңында жағажайдағы шіркеуге зыярат еткенін көру әдеттегі нәрсе еді. Олар Әндірдің тереңнен суға батып кеткендердің рухтарын аулайды деп сенді. Санто Андреге тірі кезінде бармағандар қажылық сапарға өлі болып барады.

Этон колледжі

Сент-Эндрю күні Итон колледжінде тойланатын екі маңызды мерекелердің біріне айналды, екіншісі – маусымның төртінші күні.