Роберто Матта: Суретші және абстракті экспрессионизмнің шебері

Кіріспе

Чили суретшісі (1911–2002)

Роберто Себастьян Антонио Матта Эхауррен (роˈβeɾто ˈmata; 11 қараша 1911 – 23 қараша 2002), көбінесе Роберто Матта деп танылатын, Чилидің ең белгілі суретшілерінің бірі және Америка мен Еуропадағы 20 ғасыр абстрактты экспрессионизм және сюрреализм өнеріндегі маңызды тұлға.

Өмірбаян

Матта испан, баск және француз тегінен шыққан. Сантьягода туған ол Сантьягодағы Чилидің католиктік понтификалық университетінде сәулет және интерьер дизайнын оқыды және 1935 жылы бітірді. Сол көктемде ол Перуден Панамаға сапар шегіп, көрген географиялық ерекшеліктерінің сюрреалистік суреттерін жасады. Диплом алғаннан кейінгі сауда флотында қызмет еткен кезде ол алғаш рет Еуропамен танысты. Еуропа мен АҚШ-тағы саяхаттары оны Аршиль Горки, Рене Магритт, Сальвадор Дали, Андре Бретон және Ле Корбюзье сияқты суретшілермен таныстырды. Бретон чилилік суретшінің өнеріне үлкен серпін берді, оның жұмысын қолдады және оны Париждің сюрреалистік қозғалысының жетекші мүшелерімен таныстырды. Матта «Минотавр» сияқты сюрреалистік журналдарда суреттер мен мақалалар жариялады. Осы кезеңде ол Пабло Пикассо мен Марсель Дюшан сияқты көптеген белгілі қазіргі еуропалық суретшілердің туындыларымен танысты. Маттаның өзінің өнерінің толыққанды дамуы 1938 жылы болды, ол сурет салудан ең танымал болған майлы бояуға ауысты. Бұл кезең ол 1948 жылға дейін тұрған АҚШ-қа көшіп кетуімен бірге болды. Оның «Түнге шабуыл» сияқты ерте туындылары оның жалғастыратын жұмысының белгісін береді, олар аясыз кеңістікте жарық үлгілері мен айқын сызықтармен ерекшеленеді. Бұл сонымен қатар «inscape» сериясының және оған тығыз байланысты «психологиялық морфологиялардың» кезеңі. Профессор Клод Чернуски (Бостон колледжінің Матта көрмесіне сілтеме төменде) былай деп жазады: «Маттаның адам психикасын бейнелеу және оны сезінуге тырысуы Фрейдтің жазбалары мен сананың үш өлшемді кеңістік ретіндегі психоанализдік көзқарасы арқылы жүзеге асты: «inscape». «Modernism Crosscurrents» (төмендегі сілтемелерді қараңыз) еңбегінде Маттаның «inscape»-теріндегі образды формалар «суретшінің психикасына визуалды аналогтар» (241-бет) екені айтылады. 1940-1950 жылдары әлемдік саясаттың алаңдатарлық жағдайы Маттаның туындыларында көрініс тапты, кенептер электр машиналарын және қиын жағдайдағы тұлғалардың суреттерімен толды. 1960 жылдардың басында Маттаның суреттеріне саз қосу бұрмалауларға қосымша өлшем берді. Өнерінде Матта органикалық және ғарыштық тіршілік формаларының үйлесімінде жаңа өлшемдер жасайды (биморфизмді қараңыз). Ол бұл абстрактілі қадамды жасаған алғашқы суретшілердің бірі болды. Маттаның Бретонның сюрреалистік қозғалысымен байланысы Аршиль Горки мен оның отбасына қатысты жеке келіспеушіліктерден кейін үзілді. Матта Горкидің өзін-өзі өлтіруіне тікелей себеп болды деп айыпталды (Маттаның армян-американ суретшісінің әйелімен қарым-қатынасына жауап ретінде). Бұл оның топтан қуылғандығына әкелді, бірақ осы кезде Маттаның есімі кеңінен таныла бастады. 1950-1960 жылдары ол өмірін Еуропа мен Оңтүстік Америка арасында бөліп, саяси және жартылай абстрактілі эпикалық сюрреалистік туындыларды сәтті біріктірді. Матта өнер мен поэзияның өмірді өзгерте алатынына сенді және 1960-1970 жылдардағы әлеуметтік қозғалыстарға белсенді қатысты. Ол Чилидегі президент Сальвадор Альенденің социалистік үкіметін қолдады. 1973 жылы Сальвадор Альенденің күштеп құлатылуынан кейін Аугусто Пиночеттің әскери режимі Маттаның 4x24 метрлік «Шили халқының бірінші мақсаты» атты қабырғалық суретін 16 қабат бояумен жапты. 2005 жылы жергілікті билік өкілдері қабырғаға салынған суретті тауып алды. 2008 жылы қабырға кескіні 43 000 АҚШ долларына толық қалпына келтірілді және қазір Сантьягодағы Ла Гранья қалалық әкімшілігінде қойылған. Өмір бойы Матта керамика, фотосурет және бейне өндірісі сияқты әртүрлі медиа түрлерімен жұмыс істеді. Матта 2002 жылғы 23 қарашада, 91 жасқа толғаннан кейін он бір күн өткенде Италияның Чивитавеччия қаласында қайтыс болды. Матта екі рет үйленді: оның бірінші әйелі – америкалық Патриция Матта Эхоррен (бала күні О'Коннелл), ал екінші әйелі – Германа Феррари. Ол алты баланың әкесі. Екеуі де ерте қайтыс болды, оның шығармашылық мұрасын суретшілер Гордон Матта Кларк пен оның егіз інісі Себастьян, Рамунчо Матта, Федерика Матта, дизайнер Алисе және суретші және жазушы Пабло Эхорренге қалдырды, оның тегі туғанда қате жазылған.

Matta was of Spanish, Basque and French descent. Born in Santiago, he studied architecture and interior design at the Pontificia Universidad Católica de Chile in Santiago, and graduated in 1935. That spring, he journeyed from Peru to Panama and completed surreal drawings of many of the geographical features he witnessed. He first encountered Europe while serving in the Merchant Marine after graduating. His travels in Europe and the USA led him to meet artists such as Arshile Gorky, René Magritte, Salvador Dalí, André Breton, and Le Corbusier. It was Breton who provided the major spur to the Chilean's direction in art, encouraging his work and introducing him to the leading members of the Paris Surrealist movement. Matta produced illustrations and articles for Surrealist journals such as Minotaure. During this period he was introduced to the work of many prominent contemporary European artists, such as Pablo Picasso and Marcel Duchamp. The first true flowering of Matta's own art came in 1938, when he moved from drawing to the oil painting for which he is best known. This period coincided with his emigration to the United States, where he lived until 1948. His early paintings, such as Invasion of the Night, give an indication of the work he would continue, with diffuse light patterns and bold lines on a featureless background. This is also the period of the "inscape" series, and the closely related "psychological morphologies". Prof. Claude Cernuschi (see Boston College Matta exhibition external link below) writes, "Matta's key ambition to represent and evoke the human psyche in visual form was filtered through the writings of Freud and the psychoanalytic view of the mind as a three dimensional space: the 'inscape'." According to the essay on Matta in Crosscurrents of Modernism (see references below), the inscapes' evocative forms "are visual analogies for the artist's psyche" (p. 241). During the 1940s and 1950s, the disturbing state of world politics found reflection in Matta's work, with the canvases becoming busy with images of electrical machinery and distressed figures. The addition of clay to Matta's paintings in the early 1960s lent an added dimension to the distortions. In his art Matta creates new dimensions in a blend of organic and cosmic lifeforms (see biomorphism). He was one of the first artists to take this abstract leap. Matta's connections with Breton's surrealist movement were severed following a private disagreement concerning Arshile Gorky and his family. Matta was accused of indirectly causing Gorky's suicide (in response to Matta's relationship with the Armenian American painter's wife). This led to his expulsion from the group, but by this time Matta's own name was becoming widely known. He divided his life between Europe and South America during the 1950s and 1960s, successfully combining the political and the semi abstract in epic surreal canvases. Matta believed that art and poetry can change lives, and was very involved in the social movements of the 1960s and 1970s. He was a strong supporter of the socialist government of president Salvador Allende in Chile. A 4x24 meter mural of his entitled The First Goal of the Chilean People, was painted over with 16 coats of paint by the military regime of Augusto Pinochet following their violent overthrow of Salvador Allende in 1973. In 2005 the mural was discovered by local officials. In 2008 the mural was completely restored at a cost of $43,000, and it is displayed today in Santiago at the La Granja city hall. Throughout his life, Matta worked with many different types of media, including ceramic, photography, and video production. Matta died in Civitavecchia, Italy on 23 November 2002, eleven days after his 91st birthday. Matta was married twice: his first wife was Patricia Matta Echaurren (née O'Connell), an American (who later married Pierre Matisse), and his second wife was Germana Ferrari. He is the father of six children. Two died prematurely, leaving his creative legacy to artists Gordon Matta Clark and his twin brother Sebastian, Ramuntcho Matta, Federica Matta, designer Alisée and artist and writer Pablo Echaurren, whose surname was wrongly recorded at birth.

Топтық көрсетілімдер

2019 жылы оның туындысы Маямидегі Пьерз өнер мұражайында өткен «Өнер сыйы» атты топтық көрмеге қосылды. Көрме PAMM-нің латын және Латын Америкасы суретшілеріне арналған тұрақты коллекциясынан маңызды туындыларды көрсетті. Көрмеге Хосе Бедия (Куба), Тереза Маргольес (Мексика), Кармен Эррера (Куба), Оскар Мурильо (Колумбия), Амелия Пелаес (Куба), Зилия Санчес (Куба), Тунга (Бразилия) және Вифредо Лам (Куба) сияқты суретшілердің еңбектері де кірді.