Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спарталық ежелгі грек лирикалық ақыны Алкман (Alkman) (б.з.д. 7 ғасыр) – Спарта қаласынан шыққан ежелгі грек хор лирикасының поэті. Ол Александрияның Тоғыз лирикалық ақын канонының ең ертедегі өкілі болып есептеледі. Алкман хор поэзиясының алты кітабын жазған, олардың көп бөлігі қазірге дейін жоғалып кеткен; оның поэзиясы басқа ежелгі авторлардың цитаталары мен Египетте табылған фрагменттердегі папирустарда сақталған. Оның шығармалары жергілікті дорий диалектісінде, Гомердің ықпалымен жазылған. Қалған фрагменттеріне сүйенсек, оның поэзиясы көбінесе гимндерден тұрады және әртүрлі өлшемдегі тармақтардан құралған ұзын строфалар түрінде жазылған.
Ancient Greek lyric poet from Sparta
Alcman ('/æ//l//k//m//ən/; wikt:Ἀλκμάν (Ἀλκμάν]]) Alkmán; fl. 7th century BC) was an Ancient Greek choral lyric poet from Sparta. He is the earliest representative of the Alexandrian canon of the Nine Lyric Poets. He wrote six books of choral poetry, most of which is now lost; his poetry survives in quotation from other ancient authors and on fragmentary papyri discovered in Egypt. His poetry was composed in the local Doric dialect with Homeric influences. Based on his surviving fragments, his poetry was mostly hymns, and seems to have been composed in long stanzas made up of lines in several different meters.
Өмірбаян
Алкманның өмір сүрген уақыты белгісіз, бірақ ол б.з.д. VII ғасырында белсенді болған болуы мүмкін. Оның анасының аты белгісіз, ал әкесі Дамас немесе Титар болған деседі. Алкманның ұлты тіпті ежелгі заманда да дау тудырған. Ежелгі авторлардың жазбалары көбінесе олардың поэзиясын талдау арқылы жасалған, ал бұл егжей-тегжейлі мәліметтердің дұрыстығына көбінесе күмәнді қаралады. Салоникалық Антипатр ақындардың "көп анасы бар" екенін, ал Еуропа мен Азия құрлықтарының екеуі де Алкманды өз ұлы деп санайтынын жазған. Көптеген жағдайда ол ежелгі Лидияның астанасы Сардис қаласында туған деп есептелсе де, Суда Алкманның шын мәнінде Мессоядан шыққан лакондық болғанын айтады. Оның диалектісінің ерекшелігі оның тегінің белгісіздігін сақтауға көмектескен болуы мүмкін, бірақ Алкман поэзиясындағы Лидия және Азия мәдениетіне жасалған көптеген сілтемелер Алкманның Лидиялық тегі туралы дәстүрде маңызды рөл атқарған болуы керек. Алкман өзінің шеберлігін Кіші Азияға тән, бірақ Грекияда кездеспейтін "қақаққалдақ" (caccabides) құсынан үйренгенін айтады. Ежелгі ғалымдар бір әнге сілтеме жасайды, онда хор былай дейді: "Ол қарапайым адам да емес, шебер де емес (білімі жоқтардың пікірінше), тесалиялық та емес, Эрисиханың қойышысы да емес: ол салтанатты Сардистен шыққан". Дегенмен, бұл үзіндідегі үшінші тұлғаның кім екені нақты белгілі емес, себебі пікір-таластар болған. Кейбір заманауи ғалымдар оның Лидиялық тегін кейбір үзінділердің тіліне немесе мазмұнына сүйене отырып қорғайды. Алайда, б.з.д. VII ғасырындағы Сардис – көпұлтты қала болған. Лидия мәдениетіне жасалған тікелей және жанама сілтемелер хор қыздарын сәнді деп сипаттау үшін қолданылған құрал болуы мүмкін. Аристотельге дейінгі дәстүр бойынша, Алкман Агисидас (немесе Хагисидамус?) отбасының құлы ретінде Спартаға келген, бірақ өте шебер болғандықтан азат етілген. Аристотель Алкманның құрттардың (фитириаз) шақыруынан қайтыс болғанына сенгендер болғанын, бірақ ол Кротондық философ Алкмеонмен шатасқан болуы мүмкін дейді. Паузанийдің мәліметінше, ол Спартада Троялық Еленаның қасиетті орнының жанына жерленген.
Alcman's dates are uncertain, but he was probably active in the late seventh century BC. The name of his mother is not known; his father may have been called either Damas or Titarus. Alcman's nationality was disputed even in antiquity. The records of the ancient authors were often deduced from biographic readings of their poetry, and the details are often untrustworthy. Antipater of Thessalonica wrote that poets have "many mothers" and that the continents of Europe and Asia both claimed Alcman as their son. Frequently assumed to have been born in Sardis, capital of ancient Lydia, the Suda claims that Alcman was actually a Laconian from Messoa. The compositeness of his dialect may have helped to maintain the uncertainty of his origins, but the many references to Lydian and Asian culture in Alcman's poetry must have played a considerable role in the tradition of Alcman's Lydian origin. Thus Alcman claims he learned his skills from the "strident partridges" (caccabides), a bird native to Asia Minor and not naturally found in Greece. The ancient scholars seem to refer to one particular song, in which the chorus says: "He was no rustic man, nor clumsy (not even in the view of unskilled men?) nor Thessalian by race nor an Erysichaean shepherd: he was from lofty Sardis." Yet, given that there was a discussion, it cannot have been certain who was the third person of this fragment. Some modern scholars defend his Lydian origin on the basis of the language of some fragments or the content. However, Sardis of the 7th century BC was a cosmopolitan city. The implicit and explicit references to Lydian culture may be a means of describing the girls of the choruses as fashionable. One tradition, going back to Aristotle, holds that Alcman came to Sparta as a slave to the family of Agesidas (= Hagesidamus? ), by whom he was eventually emancipated because of his great skill. Aristotle reported that it was believed Alcman died from a pustulant infestation of lice (phthiriasis), but he may have been mistaken for the philosopher Alcmaeon of Croton. According to Pausanias, he is buried in Sparta next to the shrine of Helen of Troy.
Беріліс
Алкманның хор поэзиясының алты кітабы болған (шамамен 50-60 гимн), бірақ олар орта ғасырдың басында жоғалып, Алкман басқа грек авторларындағы шашыраңқы цитаталар арқылы ғана белгілі болды. 1855 жылы (болжам бойынша) Мысырдағы Саққара қаласының екінші пирамидасының жанындағы қабірде папирус табылуына дейін осылай болды. Қазір Париждегі Лувр мұражайында сақталатын бұл үзіндіде, жас бойжеткендер хоры орындаған ән – атақты парфенейонның шамамен 100 тармағы бар. 1960 жылдары Оксиринх қаласының ежелгі қоқыс орнынан қазылған Мысыр папирустары жинағында көптеген фрагменттер жарияланды. Бұл фрагменттердің көпшілігі өлеңдерді (парфенейондарды) құрайды, бірақ олардың арасында гимндердің басқа түрлері де кездеседі.
There were six books of Alcman's choral poetry in antiquity (c. 50 60 hymns), but they were lost at the threshold of the Middle Ages, and Alcman was known only through fragmentary quotations in other Greek authors until the discovery of a papyrus in 1855(?) in a tomb near the second pyramid at Saqqâra in Egypt. The fragment, which is now kept at the Louvre in Paris, contains approximately 100 verses of a so called partheneion, i. e. a song performed by a chorus of young unmarried women. In the 1960s, many more fragments were published in the collection of the Egyptian papyri found in a dig at an ancient garbage dump at Oxyrhynchus. Most of these fragments contain poems (partheneia), but there are also other kinds of hymns among them.
Метрлік нысан
Оның сақталған үлкен бөліктерінен көрініп тұрғанындай, Алкманның поэзиясы көбінесе строфикалық болған: әртүрлі өлшемдер ұзақ строфаларға (9-14 тары) біріктіріліп, бірнеше рет қайталанады. Ең көп қолданылатын өлшемдердің бірі – дактильдік тетраметр (Гомер мен Гесиодтың дактильдік гексаметрінен өзгеше).
To judge from his larger fragments, Alcman's poetry was normally strophic: Different metres are combined into long stanzas (9 14 lines), which are repeated several times. One popular metre is the dactylic tetrameter (in contrast to the dactylic hexameter of Homer and Hesiod).
Басқа әндер
Олкман спарталық ұлдарға да әндер жаза алған болуы мүмкін. Дегенмен, осы ойды қолдайтын жалғыз мәлімдеме б.з.д. II ғасырдағы спарталық тарихшы Сосибийге тиесілі. Ол Алькманның әндері Гимнопедия мерекесінде орындалғанын айтады (Афинейдің сөзіне сүйенсек):
Alcman could have composed songs for Spartan boys as well. However, the only statement in support of this idea comes from Sosibius, a Spartan historian from the 2nd century BC. He says that songs of Alcman were performed during the Gymnopaedia festival (according to Athenaeus):
Мәтіндер мен аудармалар
Грек лирикасы II: Анакреон, Анакреонтеа, Олимптен Алкманға дейінгі хорлық лирика (Лоеб классикалық кітапханасы) Дэвид А. Кэмпбелл аударған (1989 жылғы маусым) Гарвард университетінің баспасы (Түпнұсқа грек тіліндегі, қарама-қарсы бетте ағылшын тіліне аудармасы бар, ежелгі лирикалық поэзияға қызығушылық танытқан студенттер үшін тамаша бастама. Мәтіннің шамамен үштен бір бөлігі Алкманның шығармаларына арналған.) Lyra Graeca I: Terpander, Alcman, Sappho және Alcaeus (Лоеб классикалық кітапханасы) J. M. Edmonds (1922) аударған, Кембридж MA: Harvard UP; Лондон: Heinemann (Түпнұсқа грек тіліндегі, қарама-қарсы бетте ағылшын тіліне аудармасы бар, қазір қоғамдық доменде.) Сапфо және грек лирикалық ақындары Уилис Барнстоун аударған, Schoken Books Inc., Нью-Йорк (көркем кітап, 1988) (Жалпы оқырманға арналған қазіргі заманғы ағылшын тіліндегі аудармалар жинағы, Алкманның партенионының толық нұсқасы және оның 16 қосымша поэтикалық фрагменттері, сонымен қатар ақынның қысқаша тарихы.) Олкман. Кіріспе, сындық талдау, куәліктер, аударма және түсініктеме. Редакциялаған Клаудиус Каламе. "Romae in Aedibus Athenaei", 1983 ж. (Түпнұсқа грек тілінен француз тіліне аудармалары мен түсіндірмелері бар, ең толық сындық аппараты бар.) Poetarum melicorum Graecorum fragmenta. 1 том. Алкман, Стезихор, Ибик. Редакциялаған Малкольм Дэвис. Oxonii: Clarendoniano баспаханасы, 1991 ж. Грек лирикалық поэзиясы: таңдамал үлкен шығармаларға түсініктеме. Г. О. Хатчинсон. Оксфорд университетінің баспасы, 2001 ж.
Greek Lyric II: Anacreon, Anacreontea, Choral Lyric from Olympis to Alcman (Loeb Classical Library) translated by David A. Campbell (June 1989) Harvard University Press (Original Greek with facing page English translations, an excellent starting point for students with a serious interest in ancient lyric poetry. Nearly one third of the text is devoted to Alcman's work.) Lyra Graeca I: Terpander, Alcman, Sappho and Alcaeus (Loeb Classical Library) translated by J. M. Edmonds (1922) Cambridge MA: Harvard UP; London: Heinemann) (Original Greek with facing page English translations, now in the public domain.) Sappho and the Greek Lyric Poets translated by Willis Barnstone, Schoken Books Inc., New York (paperback 1988) (A collection of modern English translations suitable for a general audience, includes the entirety of Alcman's parthenion and 16 additional poetic fragments by him along with a brief history of the poet.) Alcman. Introduction, texte critique, témoignages, traduction et commentaire. Edidit Claudius Calame. Romae in Aedibus Athenaei 1983. (Original Greek with French translations and commentaries; it has the most comprehensive critical apparatus.) Poetarum melicorum Graecorum fragmenta. Vol. 1. Alcman, Stesichorus, Ibycus. Edidit Malcolm Davies. Oxonii: e typographeo Clarendoniano 1991. Greek lyric poetry: a commentary on selected larger pieces. G. O. Hutchinson. Oxford University Press 2001.