Кіріспе

Испан сәнгері (1895-1972)

Кристобаль Баленсиага Эизагуирре (21 қаңтар 1895 - 23 наурыз 1972) – испан сәнгері және Balenciaga киім брендінің негізін қалаушы. Ол өте талапкер стандарттарымен кутюр шебері ретінде танымал болды. Кристиан Диор оны "баршамыздың ұстазы" деп атаса, Коко Шанель "сөздің толық мағынасындағы жалғыз кутюр дизайнері" деп айтты, сондай-ақ: "қалғандары – жай ғана сән дизайнерлері" деп қосты. 1972 жылы оның қайтыс болған күні Women's Wear Daily газеті "Патша қайтыс болды" деген мақала жариялады. 2011 жылдан бері оның туған қаласы Гетариада Museo Balenciaga оның туындыларының үлгілері қойылған. Жиындыдағы 1200-ге жуық туындының көп бөлігін оның шәкірті Хьюберт де Живанши және Грейс Келли сияқты клиенттер сыйлаған.

Ерте өмір

Баленсиага 1895 жылғы 21 қаңтарда Испанияның Гетария (Гипускоа) баск қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Хосе Баленсиага Басурто балықшы болған, ол бала кезінде қайтыс болды, ал анасы Мартина Эйзагуирре Эмбил тігінші болған. Бала кезінде Баленсиага анасы жұмыс істегенде көбінесе оныңмен бірге уақыт өткізетін. Ол жасөспірім шағында қаласындағы ең беделді ақсүйек әйел, Каса Торрес маркизасы оның тұрақты тұтынушысы мен демеушісіне айналды. Бұл Мадрид пен Барселонадағы филиалдарды қамтуға дейін кеңейді. 1960 жылы ол Бельгия королі Бодуэнға үйленген Фабиола де Мора-и-Арагонның үйлену көйлегін тікті. Ол әлеуметтік өмірге белсенді қатысатын Алина Гриффит, дипломат Маргарита Салаверрия Галаррага және дизайнер Мейе Альенде де Майер үшін көптеген эскиздер жасады, оларды өзінің шабыт көзі деп есептеді. Ол сәндік дизайн бойынша сабақтар беріп, Оскар де ла Рента, Андре Курреж, Эммануэль Унгаро, Мила Шён және Юбер де Живанши сияқты басқа дизайнерлерге үлгі болды. Ол әдеттегі қатаңдығымен жабылу себебін түсіндірді: "Жоғары сән өлімге қамыққан". Ол Гетария зиратына жерленді.

Жеке өмір

Баленсиага гомосексуал болған, бірақ өмірінің соңына дейін өз жыныстық бағдары туралы жеке өмірде сақтап келді. Оның өмірлік жары және ұзақ жылдар бойы серігі – франко-поляк миллионері Владцио Жаворовски д’Аттенвиль болды, ол оның ісін бастауына және қаржылық қолдау көрсетуіне көмектескен. 1948 жылы д’Аттенвиль қайтыс болғанда, Баленсиага қатты қайғыға батып, бизнесін жабуды ойлады. Д’Аттенвильдің өлімінен кейінгі келесі коллекциясы оның қазасын жоқтау үшін толығымен қара түспен жасалған.

Жұмыс

1950 жылдары Кристиан Диор, Пьер Бальмен және Коко Шанель сияқты дизайнерлер пайда болды, олар өздерінің сән үйлеріне және жеке стильдеріне сай келетін туындыларды жасады. Осы кезеңнің маңызды тұлғасы – Кристобаль Баленсиага. Бұл испандық сән шебері «Моданың королі» және «Біздің барлығымыздың ұстасы» деп танылды, сондай-ақ дәуірдің көрнекті ойшылдарының бірі болды. Баленсиага Испанияда дүниеге келді және өсті, онда испан патшалығына қызмет етті. Бірақ Испания азаматтық соғысының салдарынан Парижге көшіп барды, мұнда оның таланты толыққанды мойындалып, сән әлемінде үстемдікке ие болды. Бұл кезеңдегі ең жарқын дизайнер – Баленсиага, өйткені оның құрылымдық дизайндары бұрын сән индустриясында көрінбеген. Ол құрылыс шебері болды және кез келген жұмысты алдын ала эскиздер мен суреттерсіз жасады. Бұл сол кезде де, бүгінде де ерекше жағдай. Кутюр дәуірінде көптеген сән шеберлері сурет салуда жақсы білім алған, бірақ қолөнер туралы терең білімі болмады. Ол киімді жасағанда матаның текстурасын сезініп, содан кейін оған ең лайықты дизайнды құрастырған деседі. Баленсиага өзінің терең түсінігі мен талғампаздығымен замандастарынан басымдық алды. «Ол 1950 жылдары әйелдердің силуетін өзгертіп, сол онжылдыққа тән деп санайтын киімдердің көпшілігі оның жұмысының өңделген нұсқалары» (Ирвин, 2013). Кристиан Диордың «Жаңа келбеті» сияқты, кең юбкалар мен жіңішке белге ие жұмыстарына қарағанда, Баленсиага керісінше нәтижеге қол жеткізуге тырысты. Кристобальдың 50-жылдардың ортасы мен соңындағы көптеген жұмыстары әйел денесіне дәстүрлідей келмейтін авангардтық дизайнды көрсетті. Мысалы, Хьюберт де Живаншипен бірлесіп жасалған «Сөмке» көйлек, «Кокон» пальтосы және «Құмырсқа» көйлегі. Ол бел сызығын төмендетіп, тігістерді қарапайымдастыру арқылы заманауи дизайн шекарасын кеңейтті. Бір тігіспен тігілген «Йоки» пальтосы осы тігіс тәсілін көрсетеді: оның алдыңғы және артқы бөліктері жеңдерді қамтитын үлгілерден жасалған, бұл кимононың құрылысына ұқсас. Баленсиага өзінің негізгі желісі «Balenciaga» және оның серіктес бренді «Eisa» аясында бірнеше пальтолар жасады, олардың артқы бөлігі жеңге дейін созылып, ұқсас тәсіл қолданылды.

Мұра

Кристобаль Баленсиага студиясында көптеген сәнгерлер тәрбиеленді, олардың кейбіреулері халықаралық деңгейде танымал болып, өздерінің бизнесін құрды. Олардың ішінде Пако Рабанн, Андре Курреж, Эммануэль Унгаро, Хуберт де Живанши және Оскар де ла Рента бар. Баленсиага өзінің авторының атағынан бөлек болғанымен, сол кезден бері сән әлемінде маңыздылығын жоғалтпай, белсенді түрде қалыптасуда. Оның бүгінгі күнге дейін де маңызды болуының себебі – "оның пропорция мен өлшемге деген сезімі, сондай-ақ әйел денесін көру және түсіну қабілеті оны барлық уақыттағы ең ықпалды дизайнерлердің бірі етіп бекітті". Balenciaga жоғары сән, дайын киім, парфюмерия, әшекейлер және басқа да аксессуарларды қамтиды. Balenciaga бизнесі көбінесе парфюмерия және аксессуарлар саласында белсенділік танытты. Соңғы жаңалықтарда Баленсиага сөмкелері сәнге құмар адамдардың ең көп іздейтін заттарының бірі екені хабарланды. Баленсиага бизнесінің тағы бір қызығушылық тудыратын өнімдері – олардың дизайнындағы ерекшеліктерімен көзге түсетін аяқ киімдері. Бүгінде Balenciaga сән үйі Седрик Шарбит басшылығымен және Kering тобының меншігінде жалғасуда.

Музейлерде

Гетариада Кристобаль Баленсиагаға арналған мұражай құру мақсатымен қорық құрылды. Көптеген мәселелерден кейін және басқарудағы күдікті кемшіліктерге байланысты сот процесінен жалтарғаннан кейін, 2011 жылдың 7 маусымында королева София «Музео Баленсиаганы» салтанатты түрде ашты, оған қорықтың құрметті президенті болған Хьюберт де Живанши қатысты. Мұражай 2011 жылдың 10 маусымында жұмысын бастады. Онда оның жасаған 1200-ден астам туындысы жинақталған, олардың кейбіреулері Живанши сияқты шәкірттерінің немесе королева Фабиола сияқты клиенттерінің сыйлықтары. Бұл туындылар көзге көрінбейтін манекендерде көрсетілген. Барселонаның Дизайн мұражайының құрамына кіретін Тоқыма және киім мұражайының тарихи коллекциясында Кристобаль Баленсиаганың көптеген киімдері мен аксессуарлары бар, олардың ішінде әртүрлі пішіндерімен ерекшеленетін шапқылары мен бас киімдері бар. Мадридтегі Киім мұражайында да оның жасаған киімдерінен тұратын коллекция бар. Бұл көрмелер мен туындылардың арасында, Виктория және Альберт мұражайында (Лондон) көрініп тұрғандай, «архитектура формаларынан шабыттанған мүсіндік силуэттерді, олардың геометриялық сызықтарында және 1958 жылы тіпті ойға келмейтін нәрселерге дейін, оның бейбидолл моделінде көруге болады: балалар киімінен шабыттанған бұл киім фигураға қысым жасамай, толық қозғалыс еркіндігін береді». Оның туындылары көптеген музейлік зерттеулерге арналған экспозициялардың нысаны болды, бастапқысы 1973 жылы Метрополитен өнер мұражайында (Нью-Йорк) ұйымдастырылған «Баленсиага әлемі» атты антологиялық көрмесі болды, онда алты ай бойы 180 модель көрсетілді. Баленсиаганың киімдері Гойя, Веласкес, Эль Греко, Зулоага, Миро немесе Пикассоның картиналарымен үйлесімде болды, олар баск тігіншісінің дизайнына шабыт берді. Бұл Метрополитен сияқты маңызды өнер мұражайының киімді алғаш рет өнер туындыларының қатарына қосуы болды. Испанияда Мадридтегі Кітапхана және Ұлттық мұражайлар сарайының ақсүйектер залында да осы аттас көрме ұйымдастырылды. 2011 жылдың 24 наурызында М. Х. де Янг мұражайында (Сан-Франциско) оның мансабына арналған 120 туындыдан тұратын «Баленсиага және Испания» сән ретроспективасы ашылды. «Оның ықпалын өлшеу мүмкін емес», - деді Родарте дизайнері Лора Муллеви. Мұражайға 2500 долларлық билеттер сатылып, 350 қонақ қатысты, олардың ішінде Марисса Майер, Джейми Тиш, Гвинет Пэлтроу, Орландо Блум, Балтазар Гетти, Мэгги Ризер, Конни Нильсен, Мария Белло және Миа Васиковска болды.

Мәдени суреттер

Баленсиаганың досы, мүсінші Эдуардо Чилида, "Баленсиагаға құрмет" деп аталатын мүсін жасады. Сан-Себастьян да Игельдо ауданында, оның үйі болған жерде орналасқан жағалау жолы арқылы құрмет көрсетеді. "Кристобаль Баленсиага" - Дисней+ арнасындағы тарихи драмалық сериал, басты рөлді Альберто Сан-Хуан сомдады. Нуньо Лопес Кристиан Диор туралы Apple TV+ сериалы "Жаңа түр" ("The New Look") басты рөлінде Кристобаль Баленсиага рөлін ойнайды. Хавьер Рей Telecinco арнасының драмалық мини-сериалы "Көздерінен жасырған нәрсе" ("Lo que escondían sus ojos") басты рөлінде Кристобаль Баленсиага рөлін ойнайды.