Кіріспе

Б.з.д. VI ғасырдағы грек лирикалық ақыны, гастропод туысы Ibycus (/ɪ//b//ɪ//k//ə//s/; wikt:Ἴβυκος (Ἴβυκος));) – ежелгі грек лирикалық ақыны, Магна Грециядағы Региум қаласының азаматы, тиран Поликраттың билігі кезінде Самоста белсенді болған және эллиндік Александрия ғалымдарының тоғыз лирикалық ақынның канондық тізіміне енген. Ол көбінесе антикалық педерастикалық өлеңдерімен есімдері сақталған, бірақ сонымен қатар Стесихор үлгісімен мифологиялық тақырыптарда лирикалық повестемелер жазған. Оның еңбектері бүгінде ежелгі ғалымдардың келтірген цитаталары немесе Египеттегі археологиялық қазбалардан табылған папирустардың фрагменттері түрінде ғана сақталған. Ежелгі Грекияның көптеген басқа да көрнекті ақындары сияқты, Ибюк өзінің поэзиясымен ғана емес, сонымен қатар өміріндегі оқиғалармен де танымал болды – куәліктерді түсіндіру қиын, және бізге аса көп өмірбаяндық фактілер белгілі емес. Суданың хронологиясы «шатасқан» деп есептеледі, себебі ол Ибюксті Поликраттың сарайында өркендеген тағы бір ақын Анакреоннан бір буынға ертерек көрсетеді, және ол Геродоттан біз білетін Сами тираны туралы мәліметтерге сәйкес келмейді. Евсевий ақынның атаққа алғашқы қадамының («танылды») шамамен б.з.д. 542 және 537 жылдар аралығында болғанын жазған, бұл Поликраттың билік ету кезеңімен жақсы сәйкес келеді. Суданың есебі папирус фрагментімен (P. Oxy.1790) расталатын сияқты, әдетте Ибюкке жататын, жас Поликратты даңқтап тұрған, бірақ бұл Самостың Поликраты емес, оның ұлы болуы мүмкін, оны Гимерий Родостың губернаторы Поликрат ретінде басқа контексте атап өткен. Суданың Ибюк аталарының тізімі де мәселелер тудырады: VI ғасырдың басында тарихшылар болған жоқ, ал Сердас комедиялық сахнаның туындысы сияқты көрінеді (оның төмен байланыстары бар). Пифий атты Пифагорлық заң шығарушы Региумда болған, бірақ бұл үміткер үшін 6 ғасырдың басы да ертерек. Ибюк өзінің Пифагоршыл екенін көрсетпейді, тек бір өлеңінде ол таңғы жұлдызды кешкі жұлдызбен теңестіреді, бұл теңдікті алғаш Пифагор танымал еткен. Ибюк тарихи фракиялық немесе трако-дакиялық бард Орфейдің алғашқы куәсі болды, ол Орфикалық әндердің авторы деп саналады; ("Орфейге арналған ең ерте әдеби сілтеме – б.з.д. VI ғасырлық лирикалық ақын Ибюкстің ("onomaklyton Orphēn" – "атағымен белгілі Орфей") фрагменті"). Оның аты құлдықтан шығуын білдіруі мүмкін. Самос қаласында трако-дакиялықтардың құлдыққа алынуы, атап айтқанда, басқа да осындай тұлғаның тарихымен расталады: атап айтқанда, X/Зальмоксис, бір кездегі Элевсинің иерофанты Пифагордың (сонымен қатар Самостың) үйінде фрако-дакиялық құл болған. X/Зальмоксис Пифагорлықтардың ең әйгілі ұстазымен қандай да бір шәкірттікке жеткен сияқты, содан кейін бостандыққа шығып, Платон арқылы «дене мен жанды (психе)» емдеудегі ұлы емші ретінде беделге ие болды (Zalmoxis#"Геталардың діні"). Платон дене мен жанды (психе) емдеудің тұтас тәсілін айтады, Орфей сияқты, жақын маңдағы Лесбос аралында, Ионияның солтүстік көршілері – эолиялықтар аймағында үңгірдегі оракулмен аяқталды. Музыканы құмарлықты басу үшін қолдану Пифагордың өмірінен алынған анекдоттан туындаған Пифагордың емдеуі болды, ол бір жақсы әйелдің үйіне кіруге тырысқан мас жігіттермен кездескенде, ұзын спонделермен салтанатты ән шырқады және жігіттердің «ашулы еріксіздігі» басылды. Суданың ақынның өлімі туралы ерекше есебі Плутарх пен Сидондық Антипатр сияқты басқа да көздерде кездеседі, кейінірек ол Фридрих Шиллерге «Ибюкстің құздары» деп аталатын баллада жазуға шабыт берді, бірақ аңыз ақынның атына және грек тіліндегі құс сөзіне (ἶβυξ немесе ibyx) ойнаудан туындаған болуы мүмкін, тіпті ол бастапқыда басқа біреу туралы айтылған болуы мүмкін. Диогениан Ибюкке байланысты тағы бір мақалды жазды: «Ибюкстен де ескірген» немесе «Ибюкстен де ақымақ». Бұл мақал, көрінеу, Ибюкстің поэзиялық мансабын жалғастыру үшін Региумның тираны болу мүмкіндігін ақымақтықпен немесе абыроймен бас тартқаны туралы анекдотқа негізделген (бір заманауи ғалым оның поэзиясынан Ибюк жоғары биліктің азғыруынан аулақ болу үшін жеткілікті дана болғанын айтады, мысал ретінде Платонның оның лирикасының бірінен келтірген цитатасын келтіреді: «Мен құдайлар алдындағы кейбір күнә үшін алмасу үшін адамдардан құрмет алуым мүмкін деп қорқамын»). Ибюк Батыстағы қызметі туралы басқа мәлімет жоқ, тек Гимерийдің айтуынша, ол Катания мен Гимера арасында саяхаттап бара жатып күймеден құлап, қолын қатты жарақаттағандықтан, «біршама уақытқа» лирада ойнаудан бас тартқан. Кейбір қазіргі ғалымдар сақталған поэзиядан Ибюк Самостың бағытына сапар шегуден бұрын Сикионда уақыт өткізгенін дәлелдеді. Мифологиялық сілтемелер Сикион туралы жергілікті білімді көрсетеді және қаланың Аргос пен Афинаға қарсы Спартамен одағына нұсқауы мүмкін. Оның Спарта әйелдерін «сандығын көрсетіп тұрған» деп бейнелеуі (Плутархтың ондағы әйелдердің моральдық жағдайының нашарлығын дәлелдеу үшін келтірген цитатасы) оның Спартада да өлеңдер жазғанын көрсетеді. Ол Поликраттың өлімінен кейін Анакреонмен бірге Самосты тастап кеткен болуы мүмкін, және Палатин антологиясында Региумды оның соңғы бейіті ретінде мақтайтын анонимді өлең бар, ол қарағайдың астындағы, қамыс және ақ құрақпен жабылған қабірді сипаттайды.

Қабылдау

Аполлоний Родийдің "Аргонавтика" атты еңбегінің төртінші кітабында Гера құдайы Ахиллдің Медеямен Елисей даласында үйленуге тағдырланғанын айтады (Аргонавтика 4.811–15). Осы үзіндіге қатысты бір ғалым бұл әңгімені алғаш Ибик айтқанын, оны Симонид Кеостық та қайталағанын мәлімдейді. Тағы бір школийде Аргонавтиканың ғашық Зевстің Ганимедті ұрлап әкеткені туралы баяны (Аргонавтика 3.114–17) Ибиктің нұсқасына негізделгендігі айтылады (Гомердің бұрынғы баянында Зевс жас жігітті шарап құюшы ретінде ұрлаған: Илиада 20.234), сондай-ақ Ибик Титонды Таң (Эос) ұрлап әкеткенін де сипаттаған. Аполлоний Родий Эросты Афродитаның баласы ретінде көрсеткен (Аргонавтика 3.25–6), және осы үзіндіге де тиісті школий бар, онда Сапфо Эросты Жер мен Аспанның ұлы деп, Симонид Афродита мен Арес ұлы деп, ал Ибик оны …ұлы деп атаған. Бұл бөлім жоғалып кеткен, бірақ ол Эросты Афродита мен Гефест ұлы деп атаған деген болжам бар. Парменид Ибиктің шығармаларының жанкүйері болған сияқты, себебі ол оны Платонның сол аттас диалогында келтіреді. Фридрих Шиллер 1797 жылы "Ибиктің Лебідері" атты балладасын ақынның өлімі туралы суреттеуге негіздеген.