Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аристотельдің толық потенциал тұжырымы; ішкі мақсат; адам немесе нәрсенің объективтік мақсаты.
Aristototelian concept of full potential; inherent purpose; objective of a person or thing
Телос (; τέλος (télos)) – философ Аристотельдің табиғи ағзаның немесе жаратылыстың, немесе адам жасаған өнердің соңғы себебін білдіру үшін қолданған термині. Телос – қазіргі заманғы телеология терминінің түбірі, ол мақсаттылықты немесе объектілерді олардың мақсаттарына, ниеттеріне немесе ұмтылыстарына қарай зерттейді. Телеология Аристотельдің өсімдіктер мен жануарлар биологиясы, сондай-ақ төрт себеп туралы теориясы арқылы адам этикасы жөніндегі еңбектерінде орталық орын алады. Аристотельдің барлық нәрсенің телосы бар деген пікірі эпистемологияның қалыптасуына әкелді.
Telos (; τέλος (télos)) is a term used by philosopher Aristotle to refer to the final cause of a natural organ or entity, or of human art. Telos is the root of the modern term teleology, the study of purposiveness or of objects with a view to their aims, purposes, or intentions. Teleology is central in Aristotle's work on plant and animal biology, and human ethics, through his theory of the four causes. Aristotle's notion that everything has a telos also gave rise to epistemology.
Аристотельдің
Телос Аристотельдің жазбаларында жиі қолданылған, онда бұл термин бірнеше рет "мақсат"ты білдіреді. Ол телеуте ("соңы") сөзімен мағынасы жақын, әсіресе Аристотельдің "Поэтика" еңбегіндегі сюжет құрылымы туралы айтқанда. Мысалы, соғыстың телосы – жеңіс, ал бизнестің телосы – байлық құру. Осы тұжырымдама бойынша, барлық қызметтердің өзіндік мақсаттары болғандықтан, басқа телосқа бағынышты телостар бар. Аристотель үшін, мұндай бағынышты телостар негізгі телосқа жету құралы бола алады. Алайда, осы кәсіптердің телосы – мемлекеттің бағытын және халқының әл-ауқатын қадағалауға тиіс билеушінің мақсатының бір бөлігі ғана.
Telos has been consistently used in the writings of Aristotle, in which the term, on several occasions, denotes 'goal'. It is considered synonymous to teleute ('end'), particularly in Aristotle's discourse about the plot structure in Poetics. One can say, for instance, that the telos of warfare is victory, or the telos of business is the creation of wealth. Within this conceptualization, there are telos that are subordinate to other telos, as all activities have their own, respective goals. For Aristotle, these subordinate telos can become the means to achieve more fundamental telos. On the other hand, the telos of these occupations are merely part of the purpose of a ruler, who must oversee the direction and well being of a state.
Телос пен Техне
Телос техника деп аталатын ұғыммен байланысты, ол объектіні жасауға немесе мақсатқа немесе міндетке жетуге қатысты рационалды әдіс. Мысалы, Теут/Таммус мифінде техника туралы бөлімде телос пен техника бірге айтылған. Дегенмен, бұл екі әдіс принципі бойынша бір-бірінсіз болуға жатпайды. Мартин Хайдеггер түсіндіргендей, бұл жазу және көру мысалында көрінеді: біріншісі – техниканың бір түрі, себебі соңғы нәтиже жасау қызметінен тыс (пара) жатыр; ал көруде, орындалған сәтте өзінің қызметінен тыс немесе одан асып түсетін қалдық жоқ. Аристотель болса, софияны (философиялық ой-өрістің арте немесе қасиеті деп те аталады) техниканың толыққандылығы немесе соңғы себебі (телос) деп атады. Хайдеггер «Никомах этикасында» баяндалған Аристотельдің тұжырымдамасын түсіндіруге тырысты, онда жасаушының жаны (eidost) жасалған нәрсенің бастауы (архе) ретінде қарастырылды. Бұл аналогияда телос архе құрайды, бірақ белгілі бір дәрежеде техниканың билігінде емес. Іс-әрекет теориясы да телеологиялық терминологияны кеңінен пайдаланады. Дональд Дэвидсонның пікірінше, іс-әрекет – бұл агенттің ниетпен жасайтын нәрсесі, яғни, іс-әрекет арқылы қол жеткізілетін мақсатқа үміт арту. Марксистік көзқарас бойынша, тарихи өзгерістер әлеуметтік-экономикалық құрылымдармен (немесе «заңдармен») анықталады, олар бір мезгілде сыныптық күрес телосының іске асуының алғышарттары және шектеулері болып табылады.
Telos is associated with the concept called techne, which is the rational method involved in producing an object or accomplishing a goal or objective. In the Theuth/Thamus myth, for instance, the section covering techne referred to telos and techne together. The two methods are, however, not mutually exclusive in principle. These are demonstrated in the cases of writing and seeing, as explained by Martin Heidegger: the former is considered a form of techne, as the end product lies beyond (para) the activity of producing; whereas, in seeing, there is no remainder outside of or beyond the activity itself at the moment it is accomplished. Aristotle, for his part, simply designated sophia (also referred to as the arete or excellence of philosophical reflection) as the consummation or the final cause (telos) of techne. Heidegger attempted to explain the Aristotelian conceptualization outlined in the Nicomachean Ethics, where the eidosthe soul of the makerwas treated as the arche of the thing made (ergon). In this analogy, the telos constitutes the arche but in a certain degree not at the disposition of techne. Action theory also makes essential use of teleological vocabulary. From Donald Davidson's perspective, an action is just something an agent does with an intentioni. e., looking forward to some end to be achieved by the action. According to the Marxist perspective, historical change is dictated by socio economic structures (or "laws"), which are simultaneously preconditions and limitations of the realization of the telos of the class struggle.