Задонщина: Куликов шайқасы және авторлық мәселелер
Zadonshchina
«Задонщина» – 14 ғ. соңындағы орыс әдеби ескерткіші, 1380 ж. Куликово шайқасы туралы баяндайды. Автор Софоний болуы мүмкін, тарихы, мағынасы зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Задонщина – 1380 жылғы Куликов шайқасы туралы айтатын 14 ғасырдың соңындағы орыс әдебиетінің ескерткіші.
Zadonshchina (Задонщина; could be translated as "the region beyond the Don River") is a Russian literary monument of the late 14th century, which tells of the Battle of Kulikovo in 1380.
Құрылған күні
Кейбір орыс тарихшылары, соның ішінде Михаил Тихомиров, "Задонщина" 1383 және 1393 жылдар аралығында жазылған деп есептейді. Кейбір қолжазбаларда 1223 жылы Калка өзенінде болған шайқасқа 160 жыл толғаны айтылған. Сонымен бірге, 1393 жылы түріктер басып алған болгар қаласы Тирнов (қазіргі Велики-Тырново) туралы да мәлімдеме бар, ол 19 ғасырға дейін православиелік қала ретінде еске алына алмады.
Some Russian historians, including Mikhail Tikhomirov, believe that Zadonshchina was written between 1383 and 1393. Some manuscripts mention that 160 years had passed since the Battle of the Kalka River, which happened in 1223. At the same time, there is a mention of a Bulgarian city Tyrnov (contemporary Veliko Tarnovo), which in 1393 was taken by the Turks and could not be mentioned as Orthodox until the 19th century.
Авторлығы
Бір гипотеза бойынша, "Задонщинаның" авторы – Рязань қаласынан шыққан Софоний болған. Оның аты КБ және Синод көшірмелерінде автор ретінде көрсетілген. Софоний, шамасы, Дмитрий Ивановичтің туысы, Владимир Ондреевичтің сарай адамы болған, ал Дмитрий Иванович – "Задонщинаның" басты кейіпкері. Кеңес/орыс текстологиялық зерттеулері Софонийдің "Задонщинаның" басқа барлық көшірмелерінде Куликов шайқасы туралы бұрынғы жұмыстың авторы ретінде еске алынатынын көрсеткен. Сондықтан ол аталған мәтіннің авторы емес, оның орнына осы тақырыптағы бастапқы мәтіннің авторы, ал "Задонщинаның" нақты авторы осы мәтінді өз жұмысын жасау үшін пайдаланған.
One of the hypotheses is that the author of Zadonshchina was a certain Sofonii (Russian: Софоний) from Ryazan’. His name as the author of the text is mentioned in the KB copy and in the Synodal copy. Sofonii was probably one of the courtsmen of Volodimir Ondreevich, a cousin of Dmitry Ivanovich, the protagonist of Zadonshchina. Soviet/Russian textological research has shown that Sofonii is alluded to in all other copies of Zadonshchina as an author of a preceding work about the Battle of Kulikovo and hence is not the author of the text in question, but rather of a prototext on this subject, and that the actual author of Zadonshchina used that text in creating his work.
Мазмұны мен хабары
Задонщина Мамай бастаған татарларға қарсы Куликово шайқасының толыққанды сипаттамасын береді. Мәскеу әскерлерінің басшысы – князь Дмитрий Иванович (тарихта Дмитрий Донской атымен белгілі). Бұл шығарма ортақ жау – Алтын Орданы жеңу үшін Ресей княздықтарының бірігуінің маңыздылығын паш етеді. Сондай-ақ бұл эпос Мәскеу княздығының күшеуін көрсетеді және Мәскеу княздарының Киев княздарының жалғасы екенін атап көрсетеді.
Zadonshchina presents a detailed description of the Battle of Kulikovo against the Tatars led by Mamai. The leader of the Muscovy hosts was prince Dmitry Ivanovich (entered in history as Dmitry Donskoy, Дмитрий Донской). The story propagates the importance of the unification of Russian principalities in order to defeat the common enemy – the Golden Horde. This epic also reflects the rise of the Moscow principality and stresses that the Muscovy princes were successors to the Kievan princes.
Задонщина және "Игорь жорығының әңгімесі"
Француз слависті Андре Мазон және кейіннен совет/орыс тарихшысы А. А. Зимин "Игорь жорығының әңгімесі" Задонщинадан алынған поэтикалық бейнелер мен идеялар негізінде жазылған деп болжады. Олар "Игорь жорығының әңгімесі" ежелгі орыс мәтіні емес, 18 ғасырдың қосымшасы екенін айтты. Шындығында, "Игорь жорығының әңгімесін" кейінірек жасалған жалған мәтін деп қарау, оның Задонщинадан үлгі алғанын көрсетеді, өйткені екі мәтін де сөзсіз байланысты. Бұл көзқарас тіл білімі мамандары, атап айтқанда Роман Якобсон мен Андрей Зализняк тарапынан сынға ұшырады, олар "Игорь жорығының әңгімесі" тілінің Задонщинаға қарағанда әлдеқайда көне екенін көрсетті, сондай-ақ Задонщинадағы "әңгімеден" алынған деген жолдар лингвистикалық критерийлер бойынша жұмыстың қалған бөлігінен өзгешеленеді (ал "әңгімеде" мұндай айырмашылықты табу мүмкін емес).
A French Slavist André Mazon and later a Soviet/Russian historian A. A. Zimin proposed that, The Tale of Igor's Campaign was written based on poetic images and ideas from Zadonshchina. They proposed that The Tale of Igor's Campaign was not an Old Russian text, but an 18th century forgery. Indeed, the view of the Igor' Tale as a late forgery certainly implies that it is imitation of Zadonshchina, as the two texts are undoubtedly related. This approach is criticized by linguists, notably Roman Jakobson and Andrey Zaliznyak who show that the language of the Igor's Tale is far more archaic, and that the passages in Zadonshchina allegedly borrowed from the Tale differ from the rest of the work by linguistic criteria (whereas in the Tale no such distinction can be drawn).
Аударма
Ағылшын тіліндегі аудармасы С. Зенсковскийдің "Ортағасырлық Ресейдің жырлары, жылнамалары мен әңгімелері" (New York: Meridian, 1974) кітабында кездеседі.
The English translation can be found in Medieval Russia's Epics, Chronicles and Tales by S. Zenskovsky (New York: Meridian, 1974).
2. Мамайдың жеңілісі туралы әңгіме (орысша: Сказание о Мамаевом побоище, Skazaniie o Mamaevom poboishche)
2. The Word of Mamay's Defeat (Russian: Сказание о Мамаевом побоище, Skazaniie o Mamaevom poboishche)
3. Дмитрий Ивановичтің өмірі мен қазасы туралы сөз (Слово о жизни и преставлении Дмитрия Ивановича, Slovo o zhitii i o prestavlenii Dmitriia Ivanovicha)
3. The Word on the Life and Death of Dmitry Ivanovich (Слово о житии и преставлении Дмитрия Ивановича, Slovo o zhitii i o prestavlenii Dmitriia Ivanovicha)