Кіріспе

Христиан теологиясында Құдайдың атрибуты – Асети (латынша a – "дан", se – "өзінен" және ity қосымшасы) – бұл бір нәрсенің өзінен және өзі арқылы бар болу қасиеті. Бұл монотеистік сенімге қатысты, онда Құдай өзінің бар болуы, іске асуы немесе мақсатына жетуі үшін өзінен басқа ешқандай себепке тәуелді емес, ал өмір сүру себебінің өзі оның ішінде болады. Бұл Құдайды табиғаты бойынша толыққанды тәуелсіз және өзін-өзі ұстап тұратын жаратылыс ретінде көрсетеді. Көптеген еврей және мұсылман дінтанушылары да Құдайдың осылай тәуелсіз екеніне сенеді. Бірінші ұғым «философтардың Құдайынан» (алғаш рет Ксенофан сипаттаған түсінік), ал екіншісі – «Аянның тірі Құдайынан» («Мен – Менмін»: Егіпет кітабы) туындайды. Осы сенімнің бір бөлігі ретінде, Асетиге ие Құдай өзгеруге қабілетсіз (Еврейлерге 13:8 қараңыз), actus purus және ipsum esse subsistens (Фома Аквинский). Көптеген (мысалы, Фома Аквинский) Асети құдайлық қарапайымдылықты білдіреді деп санайды: Құдайдың ешқандай бөлігі жоқ (кеңістіктік, уақыттық немесе абстрактілі), өйткені күрделі нәрселер өз бөліктеріне тәуелді, ал олардың ешқайсысы олармен бірдей емес. Классикалық теистер көбінесе қосымша тұжырым жасайды: Құдай сезімдерден мүлдем ада немесе «бейкүнә» (impassible): себебі, сезім дегеніміз – қандай да бір агентке төзуге (pass) дайын тұру, яғни тәуелділік. Бұл солай, себебі Құдай барлық нәрсені жаратса да, ол өзінің жаратылысына тәуелді емес.

Философиялық ойлар

Бұл тұлғаны Құдай деп сипаттау мәселесі "Жаратушы" атауының Құдайға қатаң белгілеуші екендігіне байланысты. Көптеген теистер Құдай емес барлық нәрсенің Құдай тарапынан жаратылғанына сенеді, ал көптеген (мысалы, Аквинскийдің Томасы) ғаламның өзінен-өзі тумауынан Құдайдың бар екендігіне дәлелдеме келтіреді. Осы себепті бұл мәселе негізінен теориялық сипатқа ие. Абстракт объектілердің болуы Құдайдың өзіндік қасиетіне (aseity) қауіп тудырады, ал философ Уильям Лэйн Крейг өзінің "Құдай Барлықтан Жоғары" атты кітабында осы мәселені шешуге тырысады. Жақия былай дейді: "Барлық нәрсе Оның арқылы жаратылды, Одан басқа ештеңе жаратылмаған". Аорист уақыты (аористический) Құдайдан басқа барлық нәрсе өткенде жаратылғанын білдіреді. Бұл аятта Құдайдан басқа мәңгілік ешбір нәрсе жоқ деген маңызды метафизикалық тұжырым бар, мәңгілік – уақыттан тыс немесе мәңгілік болу мағынасында. Демек, Құдайдан басқа барлық нәрсе уақытша болудың нәтижесі болып табылады. Өзіндік қасиет (aseity) Құдайды болмыс ретінде немесе Құдайдың бар екендігі тұжырымдамасына логикалық тұрғыдан үйлесімсіз деп сынға ұшырады. Сонымен қатар, aseity ұғымы логикалық тұрғыдан дөңгелек немесе сәйкессіз болмауы үшін, оған қолданылатын болжамдық тұлға оның қасиеттерімен теңестірілуі керек, оның орнына қасиеттерін көрнекті етуі, мысал ретінде беруі немесе иеленуі тиіс, сондықтан ол белгісіз өмірлік күшке немесе әлеуетке айналады (монадты қараңыз). Бұл Құдайдың тұлға немесе себепші агент екендігі туралы түсінікке қайшы келеді, өйткені тұлғалар немесе агенттер қасиеттер емес (немесе қасиеттер жиынтығы). Шопенгауэр ерік-жігерге (өзіне тәуелді) себеп-салдарлық байланыстардан тыс, өзі және өзі ғана болып табылатын жалғыз нәрсе ретінде жатқызады.