Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
12 ғасырдағы белгілі ашкенази еврей раввині, француз тосафистерінің жетекшісі, халахик бойынша маңызды білуші Якоб бен Меир (1100 – 9 маусым 1171 (4 Таммуз)), көбінесе Раббину Там деп танылады, ең танымал ашкенази еврей раввиндерінің бірі және француз тосафистерінің жетекшісі, өз заманындағы халахик бойынша маңызды білуші және Рашидің немересі. "Раббину" (біздің ұстазымыз) деп аталатын ол еврей тілінде "Там" деген қосымша алды, ол "түзу", "шынайы" мағынасын білдіреді; бұл атау бастапқыда Жаратылыс кітабында оның аталасы, Яқупты сипаттау үшін қолданылған.
Renowned 12th C. Ashkenazi Jewish rabbi, leading French Tosafist, leading halakhic authority
Jacob ben Meir (1100 – 9 June 1171 (4 Tammuz)), best known as Rabbeinu Tam , was one of the most renowned Ashkenazi Jewish rabbis and leading French Tosafists, a leading halakhic authority in his generation, and a grandson of Rashi. Known as "Rabbeinu" (our teacher), he acquired the Hebrew suffix "Tam" meaning straightforward; it was originally used in the Book of Genesis to describe his biblical namesake, Jacob.
Өмірбаян
Якуб бен Меир Францияның Рамерупт ауылында, қазіргі Францияның солтүстік-орталық бөлігіндегі Об департаментінде, Меир бен Шмуэль мен Рашидің қызы Йохеведтің отбасында дүниеге келді. Оның негізгі ұстаздары – әкесі және ағасы Шмуэль бен Меир, Рашбам болды. Оның басқа ағалары – Ривам атымен танылған Исақ және грамматик Сүлеймен еді. Ол Фалез, Кальвадостан раввин Шимшон бен Йосефтің қарындасы Мириамға үйленді, бұл оның екінші әйелі болуы мүмкін. Оның заң ғылымындағы беделі Франциядан әрі тарады. Испандық даналардың жылнамашысы Авраам ибн Дауд өзінің «Сефер ха-Кабала» кітабында Раббину Тамды, бірақ Рашиді есімдерін атамады. Итальяндық Мишнаны түсіндіруші, Сипонтолық рабби Исаак бен Мелхиседек, Раббину Таммен жазбаша хат алмасып тұрды. Раббину Тамның еңбектерін провансальдық сыншы Рабби Зерахия Халеви де келтіреді. Ол Богенсиден Аарон бен Йосефпен ғылыми хат алмасып, Францияның барлық аймандарынан және Бари мен Отранто қалаларының итальяндық қауымдастықтарынан сұрақтар алды. Раббину Там өзінің Бет-Динін «ұрпақтың [ең] маңызды соты» деп атады, және шындығында, ол еврей отбасы өмірін, білімін және әйелдердің мәртебесін жақсартуға бағытталған қоғамдық шаралармен танымал. Ол кейде халахилік оппоненттерін сынады, әсіресе Мелуннан Мешуламмен және Регенсбургтен Ефраиммен болған дауларында. 1160 жыл шамасында Тройде Такканот Шумның бір бөлігі ретінде синод өтті. Бұл синодты Раббину Там, оның ағасы Рашбам және Элиезер бен Натан (Рааван) басқарды. Францияның барлық аймандарынан келген 250-ден астам раввиндер де қатысты. Синодта еврейлердің басқа ұлт өкілдерімен қарым-қатынасын және еврей қауымының ішкі мәселелерін қамтитын бірқатар қоғамдық қаулылар қабылданды.
Jacob ben Meir was born in the French country village of Ramerupt, today in the Aube département of northern central France, to Meir ben Shmuel and Yocheved, daughter of Rashi. His primary teachers were his father and his brother, Shmuel ben Meir, known as Rashbam. His other brothers were Isaac, known as the Rivam, and Solomon the Grammarian. He married Miriam, the sister of Rabbi Shimshon ben Yosef of Falaise, Calvados, who may have been his second wife. His reputation as a legal scholar spread far beyond France. Avraham ibn Daud, the Spanish chronicler of the sages, mentioned Rabbeinu Tam in his Sefer HaKabbalah, but not Rashi. The Italian Mishnaic exegete, Rabbi Isaac ben Melchizedek of Siponto, maintained a written correspondence with Rabbeinu Tam. Rabbeinu Tam's work is also cited by Rabbi Zerachya HaLevi, a Provençal critic. He maintained a scholarly correspondence with Aaron ben Joseph of Beaugency and received questions from students throughout France and from the Italian communities of Bari and Otranto. Rabbeinu Tam gave his Beth Din the title of "the generation's [most] significant court", and indeed, he is known for communal enactments improving Jewish family life, education, and women's status. At times, he criticised Halakhic opponents, notably in his controversies with Meshullam of Melun and Efraim of Regensburg. In or around 1160, a synod was held in Troyes as part of the Takkanot Shum. This synod was led by Rabbeinu Tam, his brother, the Rashbam, and Eliezer ben Nathan (the Ra'avan). Over 250 rabbis from communities all over France attended as well. A number of communal decrees were enacted at the synod covering both Jewish Gentile relations as well as matters relating internally to the Jewish community.
Филактериялар
Дәстүр бойынша, Раши кіндік әуелінен ұстағанда, бала Рашидің басындағы тефилинге тиіпті. Раши бұл немересі кейін оның пікірімен келіспейтінін болжаған. Оқиғаның растығына қарамастан, Раббину Там өз алдыңғысының пікірімен келіспеді. Бүгінде "Раши тефилині" және "Раббину Там тефилині" екеуі де жасалады: Шулхан Арух Раши нұсқасын киюді міндеттейді және Алладан қорқатын яһудилердің екеуін де киюін ұсынады, осылайша екі халахикалық пікірді де қанағаттандыруға болады. Бірақ:
Legend has it that when Rashi was holding his infant grandson, the baby touched the phylacteries (tefillin) that were on Rashi's head. Rashi predicted that this grandson would later disagree with him about the order of the scripts that are put in the head tefillin. Regardless of the episode's veracity, Rabbeinu Tam did disagree with the opinion of his antecedent. Today, both "Rashi tefillin" and "Rabbeinu Tam tefillin" are produced: the Shulchan Aruch requires wearing Rashi's version and recommends that God fearing Jews wear both in order to satisfy both halakhic opinions. However:
Дегенмен, көптеген сефард және хасид яһудилері Раббину Тамның тефилинін киеді (Раши тефилинін кигеннен бөлек), Шулхан Арухта және оның ерте заман мен қазіргі заманда жазылған кеңінен түсіндірмелерінде келтірілген пікірлерге сәйкес. Хасидтік философияның дамуы Раббину Тамның ұстанымының каббалалық және халахикалық аспектілерін біріктіріп, екі жұпты күнделікті кию әдетін кеңінен таратып берді. Раббину Там тефилинін кию, Баал Шем Товтың және оның шәкірттерінің ілімдерін ұстанатын көптеген және алуан түрлі қауымдар арасында дерлік барлық жерде кездесетін дәстүр болып табылады.
However, many Sephardic and chasidic Jews wear Rabbeinu Tam's Tefillin (in addition to wearing Rashi's) per opinions presented in the Shulchan Aruch and its extensive commentaries authored throughout the early modern and modern era. The rise and articulation of chasidic philosophy has conflated the kabbalistic and halakhic aspects of Rabbeinu Tam's position, popularizing the custom to wear both pairs every day. Wearing Rabbeinu Tam tefillin is an almost universal custom among the many and diverse communities that follow the teachings of the Baal Shem Tov and his students.
Мезуза
Раббину Там мен Рашидің арасында тағы бір халахикалық келіспеушілік мезузаның орналасуына қатысты. Раши оның есік бағанасына тік орнатылуын жасайды, ал Раббину Там көлденең орнату керек дейді. Келісім шешімі ретінде көптеген ашкенази яхудилері мезузаны есікке көлбеу орналастырады. Сефард яхудилері мезузаны Раши, Маймонид және Шулхан Арух пікірлеріне сәйкес тік орнатуды жасайды.
Another halakhic disagreement between Rabbeinu Tam and Rashi concerns the placement of the mezuzah. Rashi rules that it should be mounted on the doorpost in a vertical position; Rabbeinu Tam holds that it should be mounted horizontally. In a compromise solution, many Ashkenazi Jews place the mezuzah on the door in a slanted position. Sephardi Jews mount the mezuzah vertically, per the opinions of Rashi, Maimonides, and the Shulchan Aruch.
Литургиялық ақын
Еврей поэзиясында Р. Тамның маңызы шамалы емес. Ол испандықтар поэзиясының ықпалына түсті және христиандық елдерде ежелгі "пайетандық" өрнектейден испан мектебінің көркем пішіндеріне өту кезеңінің басты өкілі болып табылады. Зунцтің сөзіне сүйенсек, ол синагог үшін мынадай туындыларды жазған: (1) Суккот және Шемини Атзерет кешкі дұғаларына арналған бірнеше өлең; (2) үйлену тойы тойланатын демалыс күнінің соңында оқылатын әнұран; (3) Симхат Тора күнінде Табут ішінен Тораның кітабын ауыстыру рәсіміне арналған әнұран; (4) төрт өлшемді шумақтан тұратын "офан"; (5) төрт арамейлік "решут"; (6) екі "селихот" (екіншісі Зунцтың "S. P." еңбегінде, 248-бетте неміс тілінде қайта жарияланған). Дегенмен, бұл мақаланың тақырыбымен оңай шатастырылуы мүмкін Яков бен Мейр (Леви) есімді тағы бір синагог ақыны болғандығын ескеру қажет, сондықтан Тамның осы өлеңдердің авторы екендігіне толық сенімділік жоқ. Оның жауаптарына (респонса) ілесіп келетін қысқа өлеңдер де үлкен поэзиялық дарын мен таза еврей стилін көрсетеді (Бахердің "Monatsschrift" журналы, xliv.56 және одан кейінгі беттерде). Ибраһим ибн Эзра Франция арқылы саяхаттап келе жатқанда, Р. Там оны өлеңмен қарсы алды, сонда таң қалған Ибн Эзра: "Поэзия ғибадатханасына французды кім кіргізді?" – деп сұрады ("Керем Хемд", vii.35). Оның өлшемді формадағы тағы бір еңбегі – акценттер туралы өлеңі, онда қырық бес шумақ бар; ол әртүрлі кітапханаларда (Падуа, Гамбург, Парма) сақталған және "Махберет" деп аталады. Луззатто "Керем Хемд" еңбегінде алғашқы төрт шумақты (vii.38) келтірсе, Халберштам бүкіл өлеңді Кобактың "Jeschurun" журналында (v.123) жариялаған.
In the field of Hebrew poetry the importance of R. Tam is not slight. He was influenced by the poetry of the Spaniards, and is the chief representative of the transition period, in Christian lands, from the old "payyeṭanic" mode of expression to the more graceful forms of the Spanish school. According to Zunz, he composed the following pieces for the synagogue: (1) several poems for the evening prayer of Sukkot and of Shemini Atzeret; (2) a hymn for the close of Sabbath on which a wedding is celebrated; (3) a hymn for the replacing of the Torah rolls in the Ark on Simchat Torah; (4) an "ofan" in four metric strophes; (5) four Aramaic reshut; (6) two selichot (the second is reproduced by Zunz in S. P. p. 248, in German verse). It must, however, be remarked that there was a synagogal poet by the name of Jacob ben Meïr (Levi) who might easily have been confounded with the subject of this article, and therefore Tam's authorship of all of these poems is not above doubt. The short poems which sometimes precede his responsa also show great poetic talent and a pure Hebrew style (see Bacher in Monatsschrift, xliv.56 et seq.). When Abraham ibn Ezra was traveling through France R. Tam greeted him in verse, whereupon Ibn Ezra exclaimed in astonishment: "Who has admitted the French into the temple of poetry?" (Kerem Ḥemed, vii.35). Another work of his in metric form is his poem on the accents, which contains forty five strophes riming in; it is found in various libraries (Padua, Hamburg, Parma), and is entitled Maḥberet. Luzzatto has given the first four strophes in Kerem Ḥemed (vii.38), and Halberstam has printed the whole poem in Kobak's "Jeschurun" (v.123).
Грейсит
Раббину Там және оның бауырлары, Рашбам мен Ривам, сондай-ақ басқа да тозафистер Рамерупта жерленген. Олардың жерленгені белгісіз, көне зират Ұлы зират көшесіне жақын орналасқан. 2005 жылы әлемдегі еврей басшыларының ұмытылған қабірлерін қайта жаңартумен және жөндеумен айналысатын Бреслов хасиді рабби Исраэль Мейр Габбай осы зираттың нақты шекараларын анықтауға көмектесті. Бұған қоса, Париждегі еврей қауымының бір өкілі сол жерде үй сатып алып, оны бет-мидрашқа айналдырды.
Rabbeinu Tam and his brothers, the Rashbam and the Rivam, as well as other Tosafists, were buried in Ramerupt. The unmarked, ancient cemetery in which they are buried lies adjacent to a street called Street of the Great Cemetery. In 2005, Rabbi Yisroel Meir Gabbai, a Breslover Hasid who renovates and repairs neglected gravesites of Jewish leaders around the world, helped to determine the exact boundaries of the cemetery. In addition, a member of the Jewish religious community in Paris bought a house at the site and converted it into a beth midrash.
Шығармалары
Раббину Тамның ең белгілі еңбегі — Sefer HaYashar, онда жаңа пікірлер мен жауаптар бар, оның басты мақсаты — қабылданған мәтінді өзгертуге тырыспай, Талмудтағы мәтіндік қиындықтарды шешу еді. Тіпті ең жақсы басылымдарында да түпнұсқаның қатты бұзылуы байқалады, ал "Сефер ха-Яшардың" барлық қолданыстағы басылымдары одан жиналған фрагменттер ғана. Раббину Яков Рамеруптің Responsa (иврит) еңбегі 1968 жылы рабби Йосеф Кафих тарапынан жарияланды. Там сонымен қатар, көп сілтеме жасалатын Киелі кітапты зерттеу жөніндегі "Раббину Тамның шешімдері" атты еңбектің авторы болды, онда ол Менахем б. Сарук пен Дунаш б. Лабрат арасындағы пікірталасқа қатысты.
Rabbeinu Tam's best known work is Sefer HaYashar, which contained both novellae and responsa, its main purpose to resolve Talmudic textual problems without resorting to emendations of the received text. Even the best editions show considerable corruption of the original work, and all present editions of Sefer HaYashar are fragments collected from it. Responsa of Rabbeinu Jacob of Ramerupt (Hebrew) was published by Rabbi Yosef Kafih in 1968. Tam also authored a much cited work of Biblical philology, Rulings of Rabbeinu Tam, in which he weighed in on the debates of Menahem b. Saruq and Dunash b. Labrat.