Кіріспе

Сексомния, сондай-ақ ұйқыдағы жыныстық белсенділік деп те аталады, парасомнияның ерекше түрі, яғни адам ұйықтағанда болатын қалыптан тыс жағдай. Сексомния адамның жылдам көз қозғалысы емес (NREM) ұйықтаған кезінде жыныстық әрекеттер жасауымен сипатталады. Сексомния нәтижесінде туындайтын жыныстық мінез-құлықты NREM ұйықтағанда болмайтын қалыпты түнгі жыныстық белсенділікпен шатастыруға болмайды. Ұйқы кезінде қалыпты саналатын және көптеген зерттеулермен дәлелденген жыныстық мінез-құлықтарға түнгі шығарылымдар, түнгі эрекциялар және ұйқыдағы оргазмдар жатады. Сексомния басқа да ұйқыға қатысты бұзылыстары бар адамдарда да кездесуі мүмкін. Сексомния көбінесе жасөспірім шағында еркектерде анықталады. Олар толыққанды оянғандай көрінсе де, сексомниямен ауыратын адамдар ұйықтағандағы жыныстық мінез-құлықтарын әдетте есіне алмайды. Сәйкесінше, олармен бір төсекте жатқан адам осы жыныстық мінез-құлықты байқап, туралы хабарлайды.

NREM ұйқысы

Жылдам емес көз қозғалысы ұйқысы, немесе ЖЕҚҰ, үш сатыдан тұрады. 1-саты "серсеңдеу ұйқысы" немесе "ұйқышылдық" деп сипатталады және тыныс алу жиілігінің үнемі бірте-бірте төмендеуімен, бұлшықет қызметінің азаюымен және жүрек соғуының баяулауымен ерекшеленеді. 1-сатының орташа ұзақтығы шамамен 10 минутты құрайды және адамның жалпы ұйқысының шамамен 5% -ын білдіреді. 2-сатыда бұлшықет қызметінің одан әрі азаюы және айналадағы ортаның сезілуінің жоғалуы байқалады. 2-сатыдағы ми толқындары тета диапазонында көрінеді және адамның жалпы ұйқысының шамамен 45-50% -ын құрайды. 3-саты – NREM ұйқысының соңғы сатысы және парасомнияның ең көп кездесетін сатысы. Сонымен қатар, баяу толқынды ұйқы (БТҰ) деп те аталатын 3-сатыда ми температурасы, тыныс алу жиілігі, жүрек соғуы және қан қысымы ең төменгі деңгейде өлшенеді. Адамның жалпы ұйқысының шамамен 15-20% -ын құрайтын бұл сатыдағы ми толқындары дельта диапазонында көрінеді. Егер адам осы сатыда оянса, оның ұйқысы келуі мүмкін және қалыпты функцияны және сананы қалпына келтіру үшін 30 минутқа дейін уақыт қажет болуы мүмкін.

Диагностика

Сексомнияның нақты диагнозын қою мүмкін болмаса да, бұл жағдайдың бар екенін анықтау үшін бірнеше факторлар ескеріледі. Қосымша зерттеулер үшін клиникалық тесттер де қолданылуы мүмкін.

Электроэнцефалография

Электроэнцефалограмма, немесе ЭЭГ, – мидың электрлік белсенділігі мен тудыратын толқындарын көрсететін тест. Бұл тест ми белсенділігіне әсер ететін аурулармен байланысты болатын аномалияларды анықтауға мүмкіндік береді. Сексомния эпизодтары көбінесе баяу толқынды ұйқы кезінде, яғни SWS кезінде пайда болады. Ұйқының осы сатысында ми толқындары баяулап, амплитудасы артады. Электроэнцефалографияны пайдалану арқылы медицина мамандары жыныстық мінез-құлықтың REM емес ұйқы кезінде бола ма, әлде адам толыққанды ес біліп тұр ма, анықтай алады.

Полисомнография

Полисомнография – адам ұйықтаған кезде жүргізілетін зерттеу. Полисомнограф (ПСГ) – адамның ұйықтаған кездегі дене функцияларының тіркелмесі. Арнайы электродтар мен мониторлар адамға қосылады және зерттеу барысында өз орнында қалады. Видеокамералар адам ұйықтаған кездегі физикалық мінез-құлқының жазылуын қамтамасыз ету үшін пайдаланылуы мүмкін. Көбінесе, қанағаттандырмайтын жыныстық мінез-құлық фильмде көрсетілмейді және ақпараттың көп бөлігі ұйқы зерттеуінен алынады. ПСГ әрқашан диагноз қоюға мүмкіндік бермейді, бірақ қандай диагнозды қарастыру керек немесе жоққа шығару керек екенін анықтауға көмектеседі. ПСГ пайдалы диагностикалық құрал болғанымен, сот-медициналық сараптаманы алмастыра алмайды. ПСГ зерттеуі сексомнияны анықтауы мүмкін, бірақ ол жеке адамның әрекеттеріне жауапты болды ма, әлде айыпталып отырған қылмыс уақытында болды ма, бұны анықтай алмайды. Сондай-ақ, зерттеуде сексомния анықталмауы мүмкін, бірақ бұл пациент оны ешқашан бастан өткермегенін білдірмейді, сондықтан мүмкіндігінше көп көзден ақпарат жинау өте маңызды. Бұл достармен, отбасы мүшелерімен және жақын адамдармен сұхбаттасуды, сондай-ақ адамның бұрынғы ұйқы үлгілеріне қатысты медициналық жазбаларды қамтиды. Полисомнография басқа ұйқы бұзылыстарын диагностикалау үшін де қолданылады, мысалы, обструктивті ұйқы апноэсі, нарколепсия және тыныштықсыз аяқ синдромы.

Алдын алу

Қазіргі таңда сексомнияны емдеуге арналған, FDA бекіткен дәрі жоқ болғандықтан, медицина қызметкерлері осы бұзылысты емдеу үшін әртүрлі тәсілдер қолданады. Сексомнияның алдын алудың ең маңызды шарасы – бұл бұзылыстың салдарынан зардап шегетін барлық адам үшін қауіпсіз жағдай жасау және оны сақтау. Алдын алу шараларына, мысалы, зардап шегушінің жеке бөлмеде ұйықтауы және есіктерге құлыптар мен дабыл орнату кіреді.

Дәрі-дәрмектер

Клоназепам сексомнияны емдеу үшін тағайындалған. Бұл препарат бензодиазепин тобына жатады және орталық нерв жүйесінде (ОНЖ) орналасқан GABA A рецепторларына әсер етеді. Бензодиазепиндер хлорид каналдарын ашып, хлорид иондарының нейронға енуіне жағдай жасайды. Бұл дәрінің ең көп қолданылатын жағдайлары – қылық, ұстамалар, паникалық бұзылыстар және ұйқы бұзылыстары. Ұйқымен байланысты эпилепсия салдарынан туындаған жыныстық мінез-құлқының емделуіне антиконвульсантты терапия қолданылады.

CPAP

Үздіксіз оң қысымды тыныс жолдарына қолдану ұйқы апноэсін емдеу үшін кеңінен тарылады. Егер адамда ұйқы апноэсі және сексомнияға тән жыныстық мінез-құлықтар болса, үздіксіз оң қысымды қолдану артық мінез-құлықтың толық аяқталуына себеп болды.

Өмір салтының өзгеруі

Сексомниямен ауыратын адамдарға салауатты өмір салтына көшу ұсынылады. Стресс пен мазасыздық тудыратын факторларды азайту аурудың күшею мүмкіндігін төмендетуі мүмкін. Жұбайлар арасындағы ашық әңгімелесу және өзара түсіністік, жағымсыз эмоциялар мен стресті азайтып, қолдау көрсету ортасын құруға көмектеседі.

БАҚ-та жариялану

Сексомния туралы мақалалар Glamour.com, Huffington Post және Refinery29 сияқты көптеген сайттарда таралып жатыр. Көбірек жариялану осы аурумен күресіп жатқандар мен олардың жақындары арасында әңгіме бастауға мүмкіндік берді. Сексомния «House, MD», «Law and Order: Special Victims Unit» және «Desperate Housewives» сияқты танымал телесериалдарда да көрсетілген.

Жыныстық қылмыскерлер туралы даулар

Жыныстық зорлыққа қатысты қылмыстар жасады деп күдіктелгендердің сексомнияны осы қылмыстардың себебі деп айту жағдайлары күрт көбейіп барады. Австралия және Океания ұйқы қауымдастығы білікті дәрігерлерді мұндай істерде сарапшы ретінде куәлік беруге шақырып отыр, соның арқасында күдікпенің негізділігін анықтап, айыпталушының жазадан босануға тырысып жатқандығын жоққа шығаруға болады.

Смит мемлекеттікке қарсы

Смит Джорджия штатына қарсы істе бейсаналықтағы адамдар үшін жеке қорғаныс шарасы ресми түрде белгіленді. Бұл қорғанысқа сәйкес, "еңсесін жоғалтып немесе ұйықтаған кезде әрекет жасаған адам ерікті түрде әрекет етпегендіктен, сол әрекеті үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды". Джорджия штатының пікірінше, шабуыл қылмыс болып есептелуі үшін айыпталушы әрекетті өз еркімен жасауы және оны орындау ниеті болуы тиіс.

Жәбірленушінің жыныстық қатынаспен ауырмауынан зорлау туралы сот ісі тоқтатылды

2022 жылы Англияда 2017 жылы зорлау туралы айыптау 2020 жылы Crown Prosecution Service (CPS) тарапынан тоқтатылған жағдай анықталды. Бұл шешімге себеп, сарапшылардың пікірі бойынша, құрбан болған әйелде секссомния синдромы болғандығы, сол себепті ер адам күдікті оның ерікті келісімін болған деп қателескен болуы мүмкін, нәтижесінде ол ресми түрде ақталды. Кейіннен әйел бұл шешімге шағымданды. Істі жабу туралы шешім қабылдаған бөлімнен тәуелсіз бас прокурор іс бойынша барлық дәлелдерді қайта қарады. Ол істі сотқа жіберу қажет болғандығын, секссомния туралы сарапшылардың пікірлері сотта күдік тудыруы керек болғандығын және істі жабу туралы шешімнің қате болғандығын мәлімдеді. Бас прокурор тергеу қорытындысында әйелге өзінің толық кешірімін білдірді. Қайта қарауға қарамастан, іс қайта ашылмады, себебі ол ресми түрде жабылды және күдікті кінәсіз деп танылды.