Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аполлон ғарыш кемесінің ұшырылуы кезінде миссияны тоқтату жоспарлары
Plans for mission abort during an Apollo spacecraft launch
Аполлон тоқтату режимдері – Аполлон ғарыш кемесінің, я Сатурн IB, я Сатурн V зымыранының қалыпты ұшырылуын тоқтату процедуралары. Ұшуды тоқтату, егер зымыран катастрофалық түрде сәтсіздікке ұшыраса, экипажды құтқаруға мүмкіндік беретін шара еді. Ұшу қаншалықты алға жылжуына байланысты, әртүрлі процедуралар немесе режимдер қолданылатын болды. Аполлон бағдарламасы тарихында, он бес ұшақ экипажы бар Аполлон ғарыш кемесінің ұшуларының ешқайсысында тоқтату режимдері қолданылмады. Ұшудың алғашқы минуттарында радиобайланыс арқылы айтылған аз ғана нәрселердің бірі – Хьюстонның қазіргі тоқтату режимі туралы хабарлауы және ғарыш кемесі командирінің оны растауы болды. Егер зымыран ұшудың алғашқы кезеңдерінде сәтсіздікке ұшыраса, Төтенше жағдайды анықтау жүйесі (EDS) автоматты түрде тоқтату командасын беретін еді. Себебі, адам өміріне қауіпті жағдайлар адамдар талқылап, ден қоюға үлкермес бұрын тым жылдам дами алады. Көтерілудің кейінгі, азырақ күшті кезеңдерінде EDS өшіріліп, тоқтату қолмен іске қосылуы керек болатын.
Apollo abort modes were procedures by which the nominal launch of an Apollo spacecraft, either the Saturn IB or Saturn V rocket, could be terminated. The abort of the flight allowed for the rescue of the crew if the rocket failed catastrophically. Depending on how far the flight had progressed, different procedure or modes would be used. In the history of the Apollo Program, none of the abort modes were ever used on any of the fifteen crewed Apollo spacecraft flights. Houston's announcements of the current abort mode and the spacecraft commander's acknowledgements were among the few things said on the radio link during the first minutes of flight. If the rocket failed during the first phases of the flight, the Emergency Detection System (EDS) would automatically give the command to abort. The reason is that life threatening situations can develop too fast for humans to discuss and react to. In the later, less violent phases of the ascent, the EDS was turned off and an abort would have to be initiated manually.
I режим
LES жүйесін пайдаланып тоқтату, осы тоқтату режимі ұшырылған сәттен бастап екінші сатының жанауынан кейін 30 секунд өткен соң LES тасталғанға дейін орындалуы мүмкін.
An abort using the LES, this abort mode could be conducted from launch until the LES was jettisoned 30 seconds after the ignition of the second stage.
IA режімі (бір альфа)
Сатурн V ракетасының ұшуының алғашқы 42 секундында немесе Сатурн IB ракетасының 60 секундында ракета салыстырмалы түрде тік күйде болады және авариялық тоқтату ұшыру алаңындағы тоқтатуға ұқсас, соның салдарынан 6 минутқа дейін созылуы мүмкін. Авариялық тоқтату кезінде, басты питч басқару моторлары ғарыш кемесін (CM) жарылуы мүмкін ракетаның ұшу жолынан шығарады. Авариялық тоқтату басталғаннан кейін 14 секунд өткен соң, LES суға қонуға дейін бөлінеді.
During the first 42 seconds of flight for the Saturn V or 60 seconds of the flight for the Saturn IB, the rocket is still relatively upright and an abort is much like a pad abort, lasting up to During the abort, the main pitch control motors move the CM out of the flight path of the possibly exploding rocket. At 14 seconds into the abort, the LES is jettisoned in the lead up to the splashdown.
IB режімі (бір браво)
30,5 км-ден 100 000 фут биіктікке дейін ракета шығысқа қарай осылай бұрылады, сондықтан бағытты басқару қозғалтқышын қосудың қажеті жоқ. Апаттық эвакуация жүйесінің (LES) негізгі қозғалтқышы ғарышкерлер модулін (CM) ракетадан алшақтатқаннан кейін, мұнара канардтарды (ұшындағы кішкентай қанаттарды) ашады. Олар CM мен LES комбинациясын CM-нің төменгі жағы алға қарап (доңғалақ бөлігі алға немесе BEF позасы) бұруға мәжбүрлейді. Бұл қажет болды, өйткені CM-нің үстінде сақталатын парашюттер тек жел бағыты бойынша ашылуы үшін жасалған.
From to 30.5 km (100,000 ft), the rocket is tilted eastwards far enough that firing the pitch control motor is unnecessary. After the LES main motor moves the CM away from the rocket, the tower would deploy canards (small wings at the tip). They would force the CM LES combination to pitch over with the CM bottom forward (blunt end forward or BEF attitude.) This was necessary because the parachutes stowed at the CM top were only designed to be deployed in a downwind direction.
IC режімі (бір шарли)
30,5 км (100 000 фут) биіктігінен LES тасталғанға дейін CM-LES комбинациясын CM алға қарай бұру қажет болады, бірақ қазіргі сиреп қалған ауада қанатшалар (canards) күшін жояды. Оның орнына, CM реакциялық басқару жүйесінің (RCS) кішігірім қозғалтқыштары осы жұмысты атқарады. "Бір Шарли" кезеңінде бірінші сатыдан ажыратылып, екінші саты іске қосылады. "Бір Шарли" LES 90 км биіктікте тасталғаннан кейін шамамен 30 секундтан соң аяқталады.
From 30.5 km (100,000 ft) until the LES is jettisoned, pitching the CM LES combination over into the CM forward position would still be necessary, but in the now thin air the canards are useless. Instead, the small engines of the CM's reaction control system (RCS) would do the job. During One Charlie, the first staging occurs, that is the jettisoning of the spent first stage and ignition of the second stage. One Charlie ceases about 30 seconds after the staging when the LES is jettisoned, at an altitude of about 90 km (295,000 ft or 55 miles).
II режим
LES тасталып қалғаннан кейін, Командалық-қызмет модулі (CSM) ракетадан толығымен ажыратылып, үлкен қозғалтқышы мен RCS қозғалтқыштарын пайдаланып ракетадан қашықтау үшін және дұрыс бағытқа келтіру үшін қолданылады. Содан кейін Ұшу аппараты (CM) Қызмет модулінен (SM) бөлініп, суға қонады.
With the LES jettisoned, the Command/Service Module (CSM) would separate as a whole from the rocket and use its large engine and RCS engines to move clear of the rocket and align itself. The CM would then separate from the Service Module (SM) and splash down.
III режим
Mode III типті тоқтату, ғарыш кемесі құрлыққа түсу немесе Солтүстік Атлантиканың мұзды суларына қону қаупі туған кезде, Mode II типті тоқтатудың орнына қолданылады. CSM ракетадан Mode II типті тоқтату сияқты бөлінеді, бірақ Атлант мұхитының шығыс жағындағы белгілі бір аймаққа қону үшін SPS қозғалтқышын қосымша пайдаланып, алға бағытталған күйдіру (Mode IIIA) немесе кері бағытталған күйдіру (Mode IIIB) жасайды. Mode III, Saturn IB ұшырылымының алғашқы 10-15 секундында ғана негізгі тоқтату режимі ретінде қолжетімді болды, ал Saturn V ұшырылымдары үшін ғарыш кемесінің дереу қонуын қажет ететін жағдайларда ғана қосалқы тоқтату режимі ретінде қолданылды.
A Mode III type abort would be used when a Mode II type would risk the spacecraft coming down over land, or landing in the cold water of the North Atlantic. The CSM would separate from the rocket in the same manner as a Mode II abort, but would additionally use the SPS engine to make either a posigrade burn (Mode IIIA) or retrograde burn (Mode IIIB) to land in a specific area on the eastern side of the Atlantic. Mode III was only available as a primary abort mode for 10–15 seconds during a Saturn IB launch, and was only used as a backup abort mode for Saturn V launches, in case of an abort requiring the immediate landing of the spacecraft.
IV режим
IV режим – S IVB қозғалтқышы жұмыс істеу кезінде туындаған авариялық тоқтату режимі. Егер S IVB сәтсіздікке ұшыраса, Сервис модулінің қозғалтқышы CSM-ді Жер орбитасына шығарып, Жер орбитасында миссия орындауға мүмкіндік береді.
Mode IV was an abort mode that occurred during the S IVB burn. Should the S IVB fail, the Service Module engine can place the CSM into Earth orbit to perform an Earth orbit mission.
V режім
Mode V тоқтатуы тек «Аполлон-Союз» сынақ жобасының ұшырылуы кезінде қолдану үшін жоспарланған. Егер S IVB ерте өшірілсе, CSM RCS қозғалтқыштары бүкіл жиынтықты (қосымша түйістіргіш адаптерді қоса) орбитаға енгізу үшін пайдаланылатын еді. Mode V тоқтатуына арналған уақыт терезесі S IVB номиналды өшірілуінен 1,5 секунд бұрын ғана болды.
A Mode V abort was only planned for use during the Apollo Soyuz Test Project launch. In the event of an early S IVB shutdown, the CSM RCS thrusters would be used to insert the entire stack (including the docking adapter) into orbit. The time window for a Mode V abort was only 1.5 seconds before nominal S IVB cutoff.
Сатурн V-ге тән тоқтату режимдері
Орбиталық тоқтату кезеңдерінде (S IVB – COI, S IVB – орбита және IV режим) II және III режимдер, егер қосымша мәселелер туындаса, қосалқы режимдер ретінде қолжетімді болды. EDS жоғарыға шығарылуға 5 минут қалғанда тоқтату режимі IB фазалары арқылы тоқтату үшін қосылды. IC режимінен бастап EDS өшірілді және тоқтатулар қолмен бұйрық беру арқылы орындалуға тиіс еді.
During orbital abort phases (S IVB to COI, S IVB to orbit and Mode IV), modes II and III were available as backup modes in the event of further problems. The EDS was enabled for the pad abort (beginning 5 minutes prior to launch) through abort mode IB phases. Beginning in mode IC, the EDS was switched off and aborts would have had to be commanded manually.
S-IVB - COI
("Saturn IV B (NASA Сатурн V-тің үшінші сатысының күйдірілуі деген атауы) "Төтенше жағдай орбитасына енгізуге") Егер S II екінші сатысы сәтсіздікке ұшыраса, ол тасталады, ал ракетаның жылдамдығы мен биіктігі S IVB үшінші сатысының, содан кейін Сервис модулі (SM) қозғалтқышының, ғарыш кемесін Жер орбитасына шығаруға жеткілікті отыны болады. Айға қарай ұшу үшін отын жеткіліксіз болады, сондықтан тек Жер орбитасындағы миссия орындалады.
("Saturn IV B (NASA's designation for the Saturn V's third stage burn) To Contingency Orbit Insertion") In case of a failure of the S II second stage, the stage would be jettisoned, and the rocket is high and fast enough that the S IVB third stage, followed by the Service Module (SM) engine, has enough propellant to place the spacecraft in Earth orbit. There would not be enough propellant to perform trans lunar injection, so only an Earth orbit mission would be performed.
S-IVB орбитаға
Сәтсіз S II тағы да лақтырылады, бірақ енді Жер орбитасына S IVB ғана арқылы кіру мүмкін. SM қозғалтқышын пайдаланбаудан басқа, бұл S IVB-ден COI-ға апатты тоқтатумен бірдей.
The failing S II would again be jettisoned, but Earth orbit insertion is now possible by the S IVB alone. Other than not using the SM engine, this is identical to an S IVB to COI abort.