Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы заң термині

Америка Құрама Штаттарында немқұрайлықты есептеу, сондай-ақ қол ережесі, қол формуласы немесе BPL формуласы деп белгілі, бұл судья Лернд Хенд жасаған термин. Ол заңдық күтім міндеті бұзылған-бұзылмағанын анықтау процесін сипаттайды (немқұрайлыққа қараңыз). Есептеудің бастапқы сипаттамасы АҚШ-тың «Каролл Тоуинг Компани» ісінде келтірілген, онда дұрыс бекітілмеген баржадан айлаққа кетіп, бірнеше басқа қайықтарға зиян келтірді.

Негізгі себептері

Кінәсіздік есебі Коуз теоремасына негізделген. Азаматтық сот жүйесі зақым немесе зиян туғанға дейін тараптар арасында шарт жасалғандай әрекет етеді, онда рационалды, шығындарды азайтуға ұмтылатын адам зиянды болдырмауға жұмсалатын алдын алу шаралары, олардың алдын алатын зиянның құнынан жоғары болса, ақша жұмсамайды деп есептеледі. Басқаша айтқанда, қауіпсіздікке ақша жұмсаудың орнына, адам зиянға жол беріп, туындаған зиянның өтемақысын төлейді, себебі бұл алдын алу шараларын қабылдаудан тиімдірек болады. Бұл B > PL жағдайын көрсетеді. Егер зиянды зиянның құнынан кем шығынмен болдырмауға болады (B < PL), онда адам зиянның тууына жол бермей, алдын алу шараларын қабылдауы керек. Егер алдын алу шаралары қабылданбаса, заң бойынша күтім міндеті бұзылған деп табамыз және зиянды өтеу үшін адамды жауапкершілікке тартамыз. Бұл тәсіл, теория бойынша, ресурстарды оңтайлы бөлуге алып келеді: зиянды арзан болдырмауға болады, онда заң жүйесі алдын алу шараларын талап етеді. Ал алдын алу шаралары тым қымбат болған жағдайда, талап етілмейді. Шекті шығындар тұрғысынан алғанда, біз адамдардан алдын алу шараларының бір бірлігін салдарынан зиянның бір бірлігінің алдын толықтай алатын деңгейге дейін қолдануын талап етеміз.

Математикалық негіздеме

"Қол ережесі" күтілетін залал сақтық шараларын қабылдау құнынан асып түскен кезде, сақтану міндеті бұзылған деген интуитивті ұғымды ресмилеуге тырысады: Күтілетін залалды бағалау үшін регрессиялық талдау сияқты статистикалық әдістер қолданылуы мүмкін. Жұмыс оқиғаларындағы залалды сандық тұрғыда бағалау үшін қолданылатын жалпы өлшем – оқиғаға байланысты болашақ табыстың жоғалтылуының және медициналық шығындардың қазіргі құны. Залал ықтималдығы бір сан деп есептелген жағдайда және оқиғадан туындаған залал болса, "Қол ережесінің" белгілі бір түрі шығады. Көбінесе, үздіксіз нәтижелер үшін "Қол ережесі" мына түрде көрінеді: мұнда – залалдар домені, ал – залалдардың ықтималдық тығыздық функциясы. Залалдар оң деп есептесек, залалдардың таралуына қатысты гамма, логнормаль және Вейбулл таралымдары жиі қолданылады.

Сын

Сыншылар "жоғалтудың ауырлығы (L)" терминінің бұлыңғыр екенін, және оның зақымдардың кең ауқымын қамтуы мүмкін екенін, қырылған қанаттан бастап бірнеше қаза болған жағдайларға дейін, атап өтті. Одан да артығы, мұндай жоғалтудың құнын қазылар қалай анықтауы керек деген сұрақ өзі абстрактілі болып табылады. Ереженің болжамдық сипаты қазылардың жоғалту ықтималдығын (P) қалай бағалауы керек деген мәселеге де қатысты. Жаңа Оңтүстік Уэльсте тест мынадай: ақылға қонымды адам (немесе күтімнің басқа да стандарты) "күтім шаралары қабылданбаса, зиянның туындау ықтималдығын", "зиянның болу ықтималдығын", "зиянды болдырмау үшін сақтық шараларын қабылдаудың қиындығын" және "зиян қаупін тудыратын іс-әрекеттің әлеуметтік пайдалылығын" ескере отырып, жағдайға қалай жауап берер еді. Мемлекеттік және аумақтық заң шығарушы органдар зиянды қауіп тудыратын іс-әрекеттің әлеуметтік пайдалылығын ақылға қонымды адам осы қауіпке қарсы сақтық шараларын қабылдаған болар ма, жоқ па, дегенді анықтау кезінде ескеруді талап етеді. Сот футбол матчтарын өткізудің әлеуметтік тиімділігін қарастырды, футбол клубының ойын кезінде көрермендерді фейерверктерден қорғау үшін жеткілікті сақтық шараларын қабылдағанын анықтағанда.