Кіріспе

Грек мифологиясында астрономия музасы

Урания (/j/ʊəˈr/eɪ/n/i/ə/ yoorAYneeə;; қазіргі грек тіліндегі қысқартылған атауы Ránia; "көк" немесе "көктік" деген мағынаны білдіреді) грек мифологиясында астрономия және астрологияның музасы еді. Урания – астрономия мен жұлдыздардың қасиетті құдайы, оның атрибуттары – жер шары және компас. Урания музасы кейде олардың аттарының ұқсастығынан Афродита Ураниямен ("көктегі Афродита") шатастырылады.

Отбасы

Уранья Зевстің Мнемозинадан туған қызы және Уранның шөбересі болған. Кейбір деректерде ол Аполлонның, Герместің немесе Посейдонның ұлы Амфимардың музыкант Линусқа анасы ретінде айтылады. Сондай-ақ, Именейдің де Ураньяның ұлы болғаны туралы айтылады.

Функциясы мен бейнеленуі

Урания жиі ғаламдық махаббатпен байланыстырылады. Кейде ол құдайлық әпкелердің ең үлкені деп есептеледі, Урания Зевстің қадір-қасиеті мен күшін, ал анасы Мнемозинаның сұлулығы мен әдемілігін мұра еткен. Урания жұлдыздармен тігілген плащ киеді және көздері мен назары аспанға тікелей қаратылған. Ол көбінесе қолшатырмен нұсқауы бар аспан шармен бейнеленеді, ал қазіргі заманғы өнерде оның басының үстінде жұлдыздар суреттелген. Ол жұлдыздардың орналасуы арқылы болашақты болжай алады.

Урания - мұза

Оның ең жақын тұратындары – философиямен және аспанмен айналысатын адамдар. Ол өзінен білім алғандарды көкте биікке көтереді, себебі қиял мен ойдың күші адам жанын аспан биіктіктеріне жеткізеді. Урания, жұлдыздармен әшекейленген лирасымен, ұлылықпен жан-дүниесін нұрландырды; жүректе шабыттандыратын мыңдаған әуен, жоғары сезімдер, сымдардың үнімен ағылып жатыр. – Құдай Жүсіптің шақыруымен тұман қалай тарады, және көтеріңкі күмбез, жарқын аспан, жаңа туған жұлдыздар шамдарын жоғары іліп, музыканың ең тәтті үніне құдіретті шарларын айналдырды. – Джеймс Г. Персивалдың «Музыкаға арналған Одасынан». Ренессанс дәуірінде Урания христиан ақындары үшін Муза болып есептелді. Джон Милтонның «Жоғалған Жұмақ» эпопеясының 7-ші кітабына арналған шақыруда, ақын Уранияны космостың жаратылуы туралы айтуына көмектесу үшін шақырады, бірақ ол "[мен атаған есім емес, мағынасын шақырамын]" (7.5) дейді.

Астрономия мен навигациядағы Урания

Уран планетасы, көбінесе аспанды бейнелейтін грек құдайының атымен аталғанмен, ол сондай-ақ Урания есімімен де байланысты. Урания – Берлин, Будапешт, Бухарест, Вена, Цюрих, Антверпен және Хвен аралындағы Ураниборг астрономиялық обсерваторияларының атауын берген. Бас белдеудегі (30) Урания астероиді де оның құрметіне аталған. АҚШ Әскери-теңіз обсерваториясының ресми мөрінде Урания бейнеленген. "Мисс Урания" – Нидерланд Корольдік теңіз академиясының жаттығу кемесі. 1832 жылдан бері Нидерланд Корольдік теңіз күштерінде "Мисс Урания" атты кемелер болған. Урания Канада Корольдік астрономиялық қоғамының мөрінде де, оның ұранында да бейнеленген: Quo ducit Urania ("Урания қайда бастайды").

"Урания" атауының басқа қолданылу жолдары

Урания – Геродоттың "Тарих" еңбегінің сегізінші кітабының дәстүрлі атауы. Афродита Урания (аспанды Афродита) – Афродитаға берілетін эпитет, ол Афродита Пандемос (халықтың Афродитасы) деп аталатын, оның жерге байланысты жағынан өзгешеленеді. Урания "Жоғалған жұмақ" поэмасының 7-ші және 9-шы кітаптарының музасы болып табылады.