Кіріспе

Пьер Бенуаның 1919 жылғы романы. «Атлантида» – француз жазушысы Пьер Бенуаның 1919 жылғы ақпанда жарық көрген фантастикалық романы. 1920 жылы ағылшын тіліне «Атлантида» деген атпен аударылды. «L'Atlantide» Бенуаның «Кенигсмарктан» кейінгі екінші романы, және ол Француз академиясының Ұлы жүлдесін жеңіп алды. «Атлантиданың» ағылшын тіліне жасалған аудармасы алғаш рет Америка Құрама Штаттарында «Adventure» журналында бөлім-бөліммен жарияланды. Бұл әңгіме бірнеше фильмге түрткі болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл 1896 жылғы француз Алжирінің Сахарасында орын алады. Екі офицер – Андре де Сент-Авит пен Жан Морханге өз әріптес офицерлерінің жоғалуын тергеуге кіріседі. Тергеу барысында оларды есірткілеп, қорқынышты Антинея патшайымының қызметкері, Тарги жауынгері еліп кетеді. Атлантида билеушілерінің ұрпағы Антинеяның үңгір қабырғасында әрқайсысы бір сүйіктісіне арналған 120 ойық бар. Олардың 53-і ғана толтырылған; барлығы 120-ға толғанда Антинея үңгірдің ортасындағы таққа отырып, мәңгілікке демалады. Сент-Авит Антинеяның сүйкімділігіне қарсы тұра алмайды. Оның қалауымен, ол жыныссыз Морхангеді өлтіреді. Соңында ол қашып, шөлден аман-сау шығады.

Шабыт

Кейбір деректер бойынша Пьер Бенуа Антинея кейіпкерін жасауға бербер патшайымы Тин Хинаннан шабыттанған. Кітапта Пьер Бенуа жастық шағындағы естеліктеріне де сүйенеді. Полковник ұлы болғандықтан, ол алғашқы жылдарын Тунисте, әкесінің қызмет ететін жерінде өткізді, содан кейін Алжирде оқуға түсті. Алжирде Пьер Бенуа әскери қызметін де өтеді. 1920 жылғы 2 ақпандағы "L'Écho de Paris" газетінде жарияланған мақалада Пьер Бенуа былай түсіндірді:

Бұл мәлімдеме 1919 жылғы қазанда сыншы Генри Магденнің Бенуа сэр Генри Райдер Хаггардтың "Ол" (1887) романын көшірген деген айыптауынан кейін жасалды; одан кейін қорлау ісі бойынша сотта Бенуа мұның рас емес екенін, өйткені ол ағылшын тілінде сөйлей де, оқи да алмайтынын мәлімдеді. Шындығында, сол кезде Хаггардтың кітабы француз тіліне аударылмаған еді.

Киноға бейімделу

"Атлантиданың" алғашқы киноадаптациясы 1920 жылы Жак Фейдер режиссерлік еткен (және 1921 жылы көрсетілген). 1932–1933 жылдары белгілі неміс кинорежиссері Георг Вильгельм Пабст роман негізінде неміс, француз және ағылшын тілдерінде үш фильм түсірді, бұл 1930-жылдардың басында және ортасында кең таралған практика еді. Олар сәйкесінше Die Herrin von Atlantis, L'Atlantide және The Mistress of Atlantis деп аталды. Оқиғаның американдық киноверсиясы 1949 жылы Мария Монтезбен бірге "Атлантистің Сиренасы" (Siren of Atlantis) деген атпен шықты. Италиялық "Геркулес Атлантиді бағындыруда" (Ercole alla conquista di Atlantide, 1961) фильмін Витторио Коттафави режиссерлік етті, ол кітаптың сюжеті мен кейіпкерлеріне көп сүйенді, онда королева Антинея Геркулесті және оның серігі Андроклды тұтқындап, қызыл түсті жер асты сарайына қамап қояды. Андрокл Сент Авит рөлін ойнайды және Геркулесті өлтіруге тырысады, бірақ ол (күдіксіз) Антинеяның тартымдылығына қарсы тұра алады және соңында жағдайды құтқарады. Фильмде ядролық қаруға қарсы идея көтеріледі және сыншылар тарапынан "қилы-қилы" (Sword and sandal) фильмдерінің ең жақсыларының бірі деп бағаланған. Алайда, оның АҚШ-тағы баламалы атауы – "Геркулес және тұтқын әйелдер" – қандай көрерменге есептелгенін көрсетеді. Тағы бір итальяндық фильм, "Тото шейх" (Totò sceicco, 1950) комедиясында Тото ойнайды, бұл оқиғаның (әсіресе 1949 жылғы "Атлантистің Сиренасы" фильмінің) пародиязы болып табылады. 1961 жылы түсірілген еуропалық бірлескен "Шөлдің астындағы саяхат" (Journey Beneath the Desert) фильмін Эдгар Г. Ульмер режиссерлік етті, ол ауырып қалған Фрэнк Борзегтің орнына келді. 1972 жылы Жан Керхброн режиссерлік еткен "Атлантида" (L'Atlantide) француз телефильмі шықты. 1992 жылы романның тағы бір киноадаптациясы жасалды, Боб Сваим режиссерлік еткен "Атлантида" (L'Atlantide) фильмінде Чеки Карио, Жан Рошфор, Анна Галиена және әйгілі испан актері Фернандо Рей ойнады.