Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай саясаткері (1886–1975)
Chinese politician (1886–1975)
Донг Биу (董必武; 5 наурыз 1886 – 2 сәуір 1975) – қытай коммунистік революционері және саясаткер, 1972 жылдан 1975 жылға дейін Қытай Халық Республикасының Төрағасы міндетін атқарған.
Dong Biwu (; 5 March 1886 – 2 April 1975) was a Chinese communist revolutionary and politician, who served as acting Chairman of the People's Republic of China between 1972 and 1975.
Ерте өмір
Донг Биву Хуанган қаласында, Хубэй провинциясында, жер иелері отбасында дүниеге келді және классикалық білім алды. 1911 жылы Туньменхуэйге қосылып, Учан көтерілісіне қатысты. 1913 жылы Нихон университетінде заң білімін алу үшін Жапонияға барды. Сол жерде ол Сунь Ятсеннің жаңа құрылған Қытай революциялық партиясына қосылды, кейін Гоминьдан партиясына айналды. 1915 жылы Қытайға оралып, туған жері Хубэйде Юань Шикай режиміне қарсы қарсылықты ұйымдастырды, соның салдарынан алты айға түрмеге қамалды. Түрмеден босатылғаннан кейін, заң білімін аяқтау үшін Жапонияға қайта оралды. 1919-1920 жылдары Шанхай қаласында тұрды, онда Ли Ханжунның айналасындағы коммунист зиялылары тобы арқылы алғаш рет марксизмпен танысты. Хубэйге оралғаннан кейін, жергілікті коммунистік ұйымды құрды және 1921 жылы Қытай Коммунистік партиясының I съезіне қатысты, Ухань қаласынан Чэнь Танцюмен бірге өкілдік етті. Айта кетейік, Донг – Мао Цзэдуннан басқа, партияның құрылтай съезіне де, жиырма сегіз жыл өткен соң Қытай Халық Республикасының жариялану салтанатына да қатысқан жалғыз адам болды.
Dong Biwu was born in Huanggang, Hubei, to a landlord family, and received a classical education. In 1911, he joined the Tongmenghui, and participated in the Wuchang Uprising. He then went to Japan in 1913 to study law at Nihon University. While there, he joined Sun Yat sen's newly formed Chinese Revolutionary Party, later to become the Kuomintang. In 1915, he returned to China, organizing resistance against the Yuan Shikai regime in his native Hubei, which landed him in prison for six months. Upon his release, he returned to Japan to complete his law studies. Between 1919 and 1920, he lived in Shanghai, where he was first exposed to Marxism through a group of Communist intellectuals centered around Li Hanjun. Returning to Hubei, he set up a local Communist apparatus, and in 1921, he attended the 1st National Congress of the Chinese Communist Party, representing Wuhan along with Chen Tanqiu. Incidentally, Dong was the only other person than Mao Zedong to be present at both the founding congress of the party and the proclamation ceremony of the People's Republic of China twenty eight years later.
Революциялық кезең
1920-ші жылдардың бірінші жартысында Донг Гоминьданның да, Коммунистік партияның да мүшесі болды. Бірақ екі партия арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуімен ол 1927 жылдың жазында коммунистердің жағына көшті. Нанчан көтерілісінен кейін ол жасырынуға мәжбүр болды, алдымен Киотода сегіз ай паналады, содан кейін Кеңес Одағына баруға тырысты. Ол 1928-1931 жылдары Халықаралық Ленин мектебінде және Мәскеу Сунь Ятсен университетінде білім алды. 1932 жылы Қытайға оралғаннан кейін Цзянси кеңесінде белсенділік танытып, Қызыл Армия академиясының саяси директоры және партия мектебінің президенті қызметтерін атқарды. Осы кезеңде Донг партия басшылығы үшін күрес кезінде Ли Лисанды Мао Цзэдунға қарсы қойды. Одан кейін Ұзақ жорылға қатысып, Яньаньға келген соң мектеп басшылығына қайта оралды. Осы жылдары Донг Лин Боку, Сюй Тели, Ву Южан және Сье Цзюэзаймен бірге Яньаньның бес қариясы ретінде танылды. Жапониямен соғыс кезінде Донг Ухань мен Чунцин қалаларында Ұлттық үкіметпен байланыс жұмыстарын жүргізді, себебі ол бұрын Гоминьданмен байланысты болған. 1945 жылы ол Т. В. Сунг басқаратын делегация құрамында Сан-Францискоға Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылтай сессиясына қатысты. Ол Коммунистік партияның жалғыз өкілі болды, партияның Орталық Комитеті сапардың мақсатын былай белгіледі: «шет елде достар табу, партияның халықаралық беделін арттыру және АҚШ-та қалып жұмыс істеуге тырысу». Конференциядан кейін Донг бірнеше ай АҚШ-та болып, осы дипломатиялық мақсаттарға жету үшін күш салды. 1948 жылы Азамат соғысының соңына таяу, солтүстікте шешуші жеңістерге жеткеннен кейін Донг Солтүстік Қытай Халық үкіметінің төрағасы болып тағайындалды.
Throughout the first half of the 1920s, Dong remained a member of both the Kuomintang and the Communist Party. However, with the tensions between the two parties increasing, he eventually chose to side with the Communists in the summer of 1927. After the Nanchang Uprising, he was forced into hiding, first seeking refuge in Kyoto for eight months, and then making his way to the Soviet Union. There, he attended the International Lenin School and the Moscow Sun Yat sen University between 1928 and 1931. Upon his return to China in 1932, he became active in the Jiangxi Soviet, where he served as Political Director of the Red Army Academy and President of the Party School. During this time, Dong sided with Mao Zedong over Li Lisan in the two men's struggle for party leadership. He then took part in the Long March, and upon the arrival in Yan'an, he resumed his school leadership duties. In this period, Dong came to be known as one of the Five Elders of Yan'an , along with Lin Boqu, Xu Teli, Wu Yuzhang, and Xie Juezai. During the war with Japan, Dong divided his time between Wuhan and Chongqing as a liaison with the Nationalist government, given his previous Kuomintang associations. In 1945, he traveled to San Francisco to attend the founding session of the United Nations, as part of a delegation led by T. V. Soong. He was the only representative of the Communist Party, whose Central Committee outlined the objectives of the trip as follows: "to win foreign friends, to improve the party's international position, and to try to stay and work in the United States." After the conference, Dong spent several months traveling the United States, seeking to attain these diplomatic goals. Towards the end of the Civil War in 1948, following decisive victories in the north, Dong was appointed Chairman of the North China People's Government.
Қытай Халық Республикасы
Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Донг Үкімет Кеңесінің Қаржы және экономика комитетінің директоры қызметін атқарды. 1954 жылы Жоғарғы халық сотының төрағасы болып тағайындалды. 1945 жылы АҚШ-қа жасаған сапарынан халықаралық дипломатиядағы тәжірибесі бар Донг 1958 жылы Шығыс Еуропа мен Кеңес Одағына делегацияны басқарып, оны екі ай бойы Пекиннен алыстатты. Оның жоқтығында Жоғарғы халық сотының соңғы жылдардағы жұмысын Пэн Чжэн басқарған топ тексерді. Қайтып келген соң Донгқа тексеру барысында анықталған кемшіліктер таныстырылды, ол арнайы сот конференциясында жауапкершілікті мойындады. 1959 жылдың басында Донг Сонг Чинлинмен бірге Қытайдың вице-президенті болып тағайындалды және қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Сол жылы Донг Лушань конференциясында Пэн Дехуайды сынға алудан қорғады, бірақ Маоның құрметін сақтап қалды, ал басқалар, айыпталған генералдың қорғанында тұрғандары үшін, олай істей алмады. Одан бөлек, Донг салыстырмалы түрде жақсы жағдайда болғанына қарамастан, Мәдени революцияның саяси дауылдарына ұшырамады. Керісінше, ол осы аласапыран жылдары танымалдылығын арттырып, көпшілік назарына ілікті, бұрын тазартылған Лю Шаоци атқарған көптеген дипломатиялық және рәсімдік міндеттерді өз мойнына алды. Тарихшылар осы қызықты жайтты ешқандай саяси амал-тәсілдерге емес, Донгтың Маомен ерекше қарым-қатынасына және 1921 жылы Коммунистік партия құрылған кездегі алғашқы кездесулерінен бастап жақсы қарым-қатынаста болғандарына байланысты деп санайды. Линь Бяо құлағаннан кейін туған билік вакуумында Донг Қытайдың міндетін атқарушы президенті болды және 1972 жылдың ақпанынан 1975 жылдың қаңтарына дейін осы лауазымда қызмет етті. Осыдан кейін президент лауазымы жойылып, Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің төрағасы, содан кейін Чжу Де ресми мемлекет басшысы болды. Донг өз кезегінде Халықтың Ұлттық Конгресінің тұрақты комитетінің төрағасының орынбасары болып сайланды. Донг 1975 жылдың 2 сәуірінде Пекинде 89 жасында қайтыс болды. Оның ресми некрологында ол "Қытай Коммунистік партиясының негізін қалаушылардың бірі, ұлы марксист, көрнекті пролетариат революционері, Қытай Халық Республикасының негізін қалаушысы" және "Қытайдың социалистік құқықтық жүйесінің негізін қалаушысы" деп сипатталған. 1991 жылы Уханның орталық алаңдарының бірінде, Хуншань Гуанчаңында Донгтың ескерткіші орнатылды. Хубэй провинциялық мұражайында Донгтың жеке заттарынан тұратын жинақ сақталған.
After the founding of the People's Republic of China, Dong served as the Director of the Finance and Economic Committee of the Government Council. In 1954, he was appointed President of the Supreme People's Court. With previous experience in international diplomacy from his visit to the United States in 1945, Dong was chosen to lead a delegation to Eastern Europe and the Soviet Union in 1958, keeping him away from Beijing for two months. In his absence, the work of the Supreme People's Court over the last previous years was reviewed by a group headed by Peng Zhen. On his return, Dong was presented with the shortcomings revealed by the scrutiny, for which he accepted responsibility at a special judicial conference. In early 1959, Dong was named Vice President of China in a joint appointment with Soong Ching ling, a post he held until his death. Later the same year, Dong defended Peng Dehuai from criticism at the Lushan Conference, yet still managed to stay in favor with Mao, unlike others who stood up for the reproached general. In a similar manner, Dong would later remain unaffected by the political turmoil of the Cultural Revolution, despite coming from a relatively privileged background. Instead, he rose in prominence and public visibility during these tumultuous years, taking over many of the diplomatic and ceremonial responsibilities previously held by the purged Liu Shaoqi. Historians have attributed this curious fact not to any cunning political maneuvering, but to Dong's special relationship with Mao and their always getting along well, ever since their first meeting at the founding of the Communist Party in 1921. In the power vacuum that appeared after the fall of Lin Biao, Dong became Acting President of China, serving in that capacity from February 1972 to January 1975. At that point, the office of president was abolished and the Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress then Zhu De became the formal head of state. Dong was, in turn, elected Vice Chairman of the Standing Committee of the People's National Congress. Dong died in Beijing on 2 April 1975, at the age of 89. In his official obituary, he is described as "one of the founders of the Communist Party of China, a great Marxist, an outstanding proletarian revolutionary, a founding father of the People's Republic of China," and "a founder of China's socialist legal system." In 1991, a statue of Dong was erected in one of Wuhan's central squares, Hongshan Guangchang. The Hubei Provincial Museum houses a collection of Dong's personal items.