Кіріспе
Афая (грекше: Αφαία, Афаиа) – Сарон шығанағындағы Эгина аралындағы бір ғибадатханада ғана құлшылық етілген грек құдайы.
Aphaia (, Aphaía) was a Greek goddess who was worshipped almost exclusively at a single sanctuary on the island of Aegina in the Saronic Gulf.
Дін мен ғибадат
Ол б.з.д. 14 ғасырда жергілікті құдай ретінде туындап, өсіп-өндіріс циклымен және құнарлылықпен байланысты болды. Кейінгі афиналық гегемония кезінде ол Афина және Артемида құдайларымен, сондай-ақ бритомартис нимфасымен теңестірілді. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырына қарай, Паусаниас заманында: «Эгинада Зевс тауына, барлық эллиндердің құдайына қарай бара жатқанда, Афаяның киелі орнына жетесіз. Оған Пиндар Эгинеттіктердің өтінішімен гимн арнады». Криттіктер (оның туралы мифтер Критке тән) былай дейді: Эвбул – Аполлонды Питонды өлтіргені үшін тазартушы Харманордың ұлы еді, ал Бритомартис – Зевс пен Хармның қызы (осы Эвбулдың қызы) болған. Ол жарыстар мен аң аудады, Артемида оны өте жақсы көретін. Өзін қудалаған Миностан қашып бара жатып, ол балық аулауға арналған торларға секіріп кетті. Артемида оны құдайша етіп жаратты, оны криттіктер де, эгинеттіктер де құрметтейді. Эгинеттіктер Бритомартис оларға аралда көрінгенін айтады. Эгинеттіктер арасында оның аты Афая, ал Критте – Диктина. Грекия сипаттамасы 2.30.3. Афая ғибадатханасының соңғы архаикалық кезеңінің қалдықтары аралдың солтүстік-шығыс жағындағы 160 метрлік биіктіктегі киелі кешенде орналасқан: 37°45'14.82"N, 23°32'0.24"E. Қазіргі ғибадатхана шамамен б.з.д. 500 жылы, бұрынғы ғибадатхананың б.з.д. 510 жылы өртенген жерінде салынған. Аркадиядағы Бассадағы Аполлон ғибадатханасының аумағында табылған б.з.д. 5 ғасырға жататын жазулы қыш сынығында Афаяға арналған арнау болуы мүмкін. Егер осылай болса, онда бұл Эгинадан тыс осы құдайға арналған алғашқы жазба болар еді.
On Aegina as one goes toward the mountain of Zeus, god of all the Hellenes, the sanctuary of Aphaia comes up, for whom Pindar composed an ode at the behest of the Aeginetans. The Cretans say (the myths about her are native to Crete) that Euboulos was the son of Kharmanor, who purified Apollo of the killing of the Python, and they say that Britomartis was the daughter of Zeus and Kharme (the daughter of this Euboulos). She enjoyed races and hunts and was particularly dear to Artemis. While fleeing from Minos, who lusted after her, she cast herself into nets cast for a catch of fish. Artemis made her a goddess, and not only the Cretans but also the Aeginetans revere her. The Aeginetans say that Britomartis showed herself to them on their island. Her epithet among the Aeginetans is Aphaia, and it is Diktynna of the Nets on Crete. Description of Greece 2.30.3
The remains of the Late Archaic period Temple of Aphaia are located within a sanctuary complex on a 160 meter peak at the northeastern end of the island: 37°45'14.82"N, 23°32'0.24"E. The extant temple was built at around 500 BCE on the site of an earlier temple that had burned around 510 BCE. An inscribed potsherd of the 5th century BCE found in the precinct of the Temple of Apollo at Bassae in Arcadia is inscribed with what may be a dedication to Aphaia. If so, it would be the first known inscribed dedication to this goddess outside Aegina.