Кіріспе

Криттік таулар мен аңшылықтың қадірлі құдайы Бритомартис (///b//r//ɪ//t//oʊ//'//m//ɑːr//t//ɪ//s/;) – грек құдайы, таулар мен аңшылыққа қатысты, негізінен Крит аралында құлшылық етілген. Ол кейде ореад, яғни тау нимфасы деп есептелген, бірақ көбінесе Артемида мен Афеямен, Эгинаның «көрінбейтін» қамқоршысымен шатастырылған немесе біріктірілген. Ол Диктина немесе Диктинаның қызы (Δίκτυννα) деп те белгілі. 16-шы ғасырда Эдмунд Спенсердің «Фейри Куин» атты рыцарлық эпосында ағылшын әскери шеберлігімен байланысты кейіпкерге «Бритомарт» деген ат беруі британдық өнер мен әдебиетте «Бритомарт» кейіптерінің көптеп пайда болуына себеп болды.

Этимология

Соллиннің айтуынша, "Бритомартис" есімі крет диалектісінен шыққан; ол сондай-ақ оның есімінің "virgo dulcis", яғни "әдемі қыз" деген мағынасы бар дейді. Соллин оны крет Артемидасы деп нақты айтады. Александриялық Есихий де крет сөзі βριτύ (britý) грек сөзі γλυκύ (glyký) – "тәмді" дегенмен теңестіреді. Басқа ғалымдар Бритомартис ("тәмді қыз") құдайдың атын немесе мінез-қалпын көрсетпейтін эпитет екенін, ал оның ноа есімі болуы мүмкін деп санайды.

Диктынна рөлінде

Олоус ғибадатханасында Дедал жасаған деген жорамалмен ағаштан жасалған Бритомартистің құдай мүсіні орналасқан. Херсонес және Олоус қалаларында ол жиі монеталарда бейнеленген, бұл осы қалаларда оған табынушылық етілгенін көрсетеді; оның құрметіне Бритомарпея фестивалі өткізілді. Диктина ретінде оның суреті Кидония, Полирхения және Фаласарна қалаларының крит монеталарында Зевстің бағушысы ретінде бейнеленген. Критте ол Зевстің туған жері саналған таумен – Дикте тауымен байланысты болды. Кидонияның кейбір ерте Бритомартис монеталары Аэгина монеталарының үстінен соғылған. Оған арналған ғибадатханалар Афина, Спарта, Массалия қалаларында және Амброс пен Антикира арасындағы Фокиде болды, онда Артемида Диктина ретінде оның қасиетті нысаны – эгинеттіктер өңдеген қара тас болды, бірақ ол негізінен Батыс Критте, Лис және Кидония батысында жергілікті маңызы бар қасиетті құдай болды. Оның ғибадатханаларын аюдан да күшті қаһарлы итттер күзеткен. Кидонияға жақын Титирос тауында осы қасиетті құдайға арналған ғибадатхана ежелгі заманда салынған.

Афея ретінде

Бритомартис Афея ретінде негізінен Эгина аралында құлшылық етілді, онда "Афина Афея" ғибадатханасы орналасқан. Оған арналған ғибадатхана Афина қаласының шетіндегі Аспропиргоста да болған.

Спенсердің "Бритомарты"

Бритомарт Эдмунд Спенсердің "Фейри Квин" атты рыцарлық эпосындағы кейіпкер, онда ол – ізгіліктің, әсіресе Англияның әскери күшінің аллегориялық бейнесі, "Брит" (бриттер) сөзінің "Марс" (Римдік соғыс құдайы) деп есептелінетін Мартиспен байланысты халықтық этимология арқылы көрсетілген. Спенсердің аллегориясында Бритомарт Англияның патшайымы Елизавета I-ді білдіреді. Король Артур туралы аңыздарды қайта жазған автор Томас Бергер корольдің қайтысынан кейін патшайым Гвиневра Бритамарт деген күшті әйел рыцарь болған болуы мүмкін деген пікірді келтіреді.