Кіріспе

Ежелгі грек мифологиясында Ате, Атэ немесе Айте (/eɪ//t//iː/; Ежелгі грек: Ἄτη) – әуелгі бұзықтық, жаңылыс, құлдырау, соқыр ақымақтық, ойсыздық және шалақ оймен жасалған әрекеттердің қадірлі құдайы, ол адамдарды құлдырау жолына бастады. Ол құдайларды да, адамдарды да асығыс және ойсыз іс-әрекеттерге, сондай-ақ қасіреттерге итермеледі.

Сипаттама

"Илиада" романында Агамэмнон Атені былай сипаттайды: "барлығын соқыр ететін, құрыққа толы күш – оның аяқтары нәзік, себебі ол жерде емес, адамдардың басымен қадам басады, адамдарға зиян келтіріп, осыны немесе басқасын тұзаққа түсіреді."

Қауіпсіздік

Ате "Илиада" дастанында кездеседі, онда оның Олимптен қалай қуылғаны және ешқашан қайта оралуға рұқсат етілмегені айтылады. Зевс Атені Гераның алдауын көре алмағаны үшін кінәлі деп есептеді, соның салдарынан ұлы Гераклға арналған туған құқығынан айырылды: Аргивтерге билік ету құқығы. Жаза ретінде ашулы Зевс Атені жарқын шашынан ұстап, көңілінде ашуланып, Олимпке де, жұлдызды аспанға да ешқашан келмейтініне ант берді, өйткені ол баршаны соқыр етеді. Осылай айтып, оны қолымен айналдырып, жұлдызды аспаннан лақтырып жіберді, ол дереу адамдар өңдеген егістікке түсті. Зевс ұлының Эвристийдің тапсырмаларымен күрескенін көргенде, қайғырып, жүрегі ауырып, Аполлодордың айтуынша, Ате Зевс лақтырғанда Фригиядағы "Фригиялық Ате төбесіне" түсті, сол жерде Троя қаласы салынды.

Басқа оқиғалар

"Аргонавтикада" Гера "құдайлардың өзі де кейде Атеден зардап шегеді" дейді. Ноннның "Дионисикасында" Ате, Гераны қуанту үшін, Дионис қатты сүйетін Ампел деген жас жігітті Диониске әсер ету үшін бұқаға мінуге көндіреді, нәтижесінде Ампел құлап, мойны сынды. Ал трагедия жазушыларында Ате басқаша бейнеленеді: ол жамандыққа кек қайтарады және қылмыскерлерге және олардың ұрпақтарына лайықты жазалар береді, сондықтан оның мінезі осы жерде Немезис пен Эриннис сияқты. Ол Эсхилдің пьесаларында ең көп кездеседі, ал Еврипидтің пьесаларында ең азырақ, онда Дике (әділеттік) идеясы толыққанды дамыған. Эмпедоклден қалған бір үзіндіде "Ате алаңы" деп сөз етіледі, бұл, әдетте, жалғыздық әлемін білдіреді.