Кіріспе

Тацит бойынша, Калгак (кейде Калгакос немесе Галгакус) 83 жылы Монс Грапиус шайқасында римдік қолбасшы Гней Юлий Агриколаның әскерімен шайқасқан Каледониялық конфедерацияның басшысы болды. Оның аты бритт тілінде *calg ac os, 'қылыш иесі' деп түсіндірілуі мүмкін, және ол гаэль тіліндегі calgach сөзімен ('қатал' немесе 'аса қаһарлы') байланысты болуы мүмкін. Бұл сөздің есім, әлде атақ екені белгісіз.

Өмірбаян

Ол тарихта тіркелген алғашқы каледониялық болды. Осы соғыстың басталуын және біздің жағдайымыздың қажеттілігін еске алғанда, осы күннің және сіздердің одағыңыздың бүкіл Британия үшін азаттықтың бастауы болатынына толық сенімдімін. Бізге құлдық жат нәрсе, бізден артық жер жоқ, тіпті теңіз де қауіпсіз емес, себебі бізге римдік флоты қауіп төндіреді. Осылайша, соғыста және шайқаста, батырлар даңқ табады, тіпті батылсыздар да қауіпсіздікке жетеді. Бұрынғы шайқастарда, римдіктерге әртүрлі сәттілікпен қарсы тұрғанда, бізге соңғы үміт қалды, себебі біз Британияның ең танымал ұлты едік, елдің ортасында тұрып, жеңілгендердің жағалауларын көре алмай, құлдықтың жұқпалы ауруынан көздерімізді де сақтай алдық. Жер мен еркіндіктің шетінде тұратын біз үшін, Британияның даңқының осы алыс киелі жері осы уақытқа дейін қорғаныс болды. Бірақ қазір Британияның ең алыс шекаралары ашылды, ал белгісіз нәрсе әрқашан таңғажайып болып көрінеді. Бірақ бізден басқа тайпалар жоқ, тек толқындар мен таулар ғана, және одан да қауіпті римдіктер бар, олардың қысымынан құлшынып, бағыну арқылы құтылу мүмкін емес. Әлемді тонаған тонаушылар, барлық жерді тонап, енді теңізді тонап жатыр. Жау бай болса, олар ашкөздікке беріледі, кедей болса, билікке ұмтылады. Олар кедейлік пен байлықты бірдей құштарлықпен іздейді. Тонау, қырғын, талан-таражға «империя» деген жалған ат береді, оңашалық жасап, оны бейбітшілік деп атайды. Калгакстің аты шайқас кезінде немесе одан кейін есімдердің тізімінде болған жоқ, және ол Агрикола каледониялықтарды жеңгеннен кейін өзімен бірге алып кеткен тұтқындардың арасында да аталмады. Калгакус және оның сөйлеуі Тациттің ойлап тапқан туындылары болуы мүмкін. Оның сөзі көбінесе «олар шөлге айналдырып, оны бейбітшілік деп атайды» деп келтіріледі.