Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Мысырдың Ескі Патшалығының соңғы династиясы
Final Dynasty of the Old Kingdom of Egypt
Ежелгі Мысырдың алтыншы династиясы (VI династия деп белгіленеді), үшінші, төртінші және бесінші династиялармен бірге, Династиялық Мысырдың Ескі Патшалығын құрайды.
The Sixth Dynasty of ancient Egypt (notated Dynasty VI), along with the Third, Fourth and Fifth Dynasty, constitutes the Old Kingdom of Dynastic Egypt.
Тарих
Алтыншы династияны көптеген сарапшылар Ежелгі Мемлекеттің соңғы династиясы деп есептейді, бірақ "Ежелгі Египет тарихы" кітабында VII және VIII династиялар да Ежелгі Мемлекеттің құрамына кіреді. Манетон осы патшалар Мемфистен билік еткенін жазады, себебі олардың пирамидалары Саккарада, бір-біріне өте жақын салынған. Бесінші династия кезінде діни институт қоғамдағы басым күшке айналды; Нефериркаре Какайдың тұсында бюрократия мен дін қызметкерлерінің өсуі және фараонның билігінің әлсіреуі байқалды. Дедкаре Исеси билік еткен кезде шенеуніктерге кеңірек өкілеттік берілді – бұл олар салған сәнді жеке қабірлерде көрініп тұр, нәтижесінде феодалдық жүйе құрылды. Осы қалыптасқан тенденциялар – биліктің орталықтандырылмауы және бюрократияның өсуі – Унас билік еткен үш онжылдықта күшейді, сонымен қатар экономикалық төмендеу де орын алды. Бұл Алтыншы династияға дейін жалғасып, Бірінші аралық кезеңге әкеп соқты.
The Sixth Dynasty is considered by many authorities as the last dynasty of the Old Kingdom, although The Oxford History of Ancient Egypt includes Dynasties VII and VIII as part of the Old Kingdom. Manetho writes that these kings ruled from Memphis, since their pyramids were built at Saqqara, very close one to another. By the Fifth Dynasty, the religious institution had established itself as the dominant force in society; a trend of growth in the bureaucracy and the priesthood, and a decline in the pharaoh's power had been established during Neferirkare Kakai's reign. During Djedkare Isesi's rule, officials were endowed with greater authority—evidenced by the opulent private tombs they constructed—eventually leading to the creation of a feudal system in effect. These established trends—decentralization of authority, coupled with growth in bureaucracy—intensified during the three decades of Unas's rule, which also witnessed economic decline. This continued on into Sixth Dynasty, leading into the First Intermediate Period.
Тети
Тети Мането бойынша, Унас билігінің аяқталуынан кейін Алтыншы династияның бірінші патшасы ретінде танылады. Ол б.з.б. 23 ғасырында таққа отырды. Мането Тетиге 30 немесе 33 жылдық билік мерзімін тағайындайды, бірақ Сед мерекесі тойланғаны туралы мәлімет жоқ, сондай-ақ оның билігінің 12 немесе 13-ші жылында өткен алтыншы мал санағына сәйкес келетін соңғы тіркелген дата да бар. Турин Корольдік каноны (RTC) жеті айлық басқа да ықтимал мерзімді көрсетеді. Археолог Хартвиг Альтенмюллер Мането мен мал санағының мәліметтерін салыстырып, билік мерзімін шамамен 23 жыл деп есептейді. Египтологтар Питер Клейтон мен Уильям Смит оның билігіне 12 жыл берді. Тети мен оның ізашарлары арасындағы қарым-қатынас әлі де белгісіз, бірақ оның әйелі Ипуттың Унастың қызы болғаны күдік тудырады. Бұл Тетидің Унастың күйеу баласы ретінде таққа отырғанын білдіреді. Оның таққа кіру рәсімі ықтимал мұрагерлік дағдарысты шешті, өйткені Унас еркек мұрагерсіз қайтыс болды. Тети өзінің билігін жаңа саяси біртүтастық ретінде бекіту үшін Хорус есімін Seheteptawy ("Екі жерді татуластырушы") деп қабылдады. Көшу оңай болды және Тети өзінің ізашарларының, Бесінші династияның шенеуніктерін, мысалы, Джеткаре Исесидің басшылығымен мансабын бастаған Меху мен Кагемниді сақтап қалды. Дегенмен, RTC да Унас пен Тети арасындағы үзілісті көрсетеді, египтолог Яромир Малек бұл "астана мен патшалық резиденция орналасқан жерінің өзгеруіне" байланысты деп санайды. Астана "Ақ қабырғадан" оңтүстікке қарай, "Джет исут" деп аталатын көпшілікке тараған елді мекендерге көшті, бұл атау Тетидің пирамидасы мен пирамидалық қаласының атынан алынған және ескерткіштен шығысқа қарай орналасқан. Патшалық резиденция оңтүстікке қарай, қаладан көлдің арғы жағындағы аңғарда орналасқан болуы мүмкін, Оңтүстік Саккараның шығысында, Джеткаре Исеси мен Пепи I пирамидалары салынған жерде. Тети өзінің қызы Сешешетті өзінің уәзіріне, кейін бас діни қызметкеріне, Мерерукаға үйлендірді, бұл оның ақсүйектермен ынтымақтасуға ниетті екенін көрсетеді. Мерерука Тетидің пирамидасының жанында, Солтүстік Саккарадағы сәнді мазарға жерленді. Тети бейбітшілік орнату саясатының бір бөлігі ретінде Абидос ғибадатханасын салықтан босату туралы жарлық шығарды. Ол Дендерадағы Хатор культімен тығыз байланысты болған алғашқы билеуші болды. Шетелде Тети Библос және Нубиямен сауда қатынастарын сақтап қалды. Тети Солтүстік Саккарада пирамида салуға бұйрық берді. Оның пирамидасы Джеткаре Исеси белгілеген стандарттарға сәйкес келеді, негізінің ұзындығы шамамен ~53° бұрышпен жоғары қарай жинақталады. Пирамиданың ішкі құрылымы Унас пен Джеткаре Исесидің пирамидаларына ұқсас, төмен түсетін дәліз бен ортасында үш граниттік тормен қорғалған көлденең өткел бар, ол шығыс жағында үш ойысы бар сердабқа және батыс жағында саркофаг орналасқан жерлеу камерасына апаратын антекамераға жетеді. Бөлмелердің қабырғалары мен көлденең өткелдің бір бөлігіне, Юнас пирамидасындағыдай, Пирамидалық мәтіндер жазылған. Мәйіттерді жерлеу ғибадатханасы, кіреберісінен басқа, оның ізашарларының жоспарларына сәйкес келеді. Кешенде пирамиданың оңтүстік-шығысында негізінің ұзындығы бар культ пирамидасы орналасқан. Мәйіттерді жерлеу ғибадатханасына жалғастыратын жол әлі қазылмаған, ал аңғардағы ғибадатхана мен пирамидалық қала толығымен жоқ. Тетидің пирамидасы үлкен некропольдің орнына айналды, оған оның әйелдері Нейт пен Пепи I-дің анасы Ипуттың пирамидалары кірді. Ипуттың қаңқасы оның пирамидасында ағаштан жасалған табытқа қойылған күйде табылған. Мането Тетиді қауіпсіздік қызметкері өлтіргенін айтады, бірақ заманауи дереккөздер бұл туралы мәліметтерді растамайды. Егер бұл оқиға шын болса, онда Тети мен Пепи I арасында қысқа уақыт билік еткен Усеркаре туралы айтылған мәліметтерді түсіндіруге болады. Усеркареге Турин Корольдік каноны мен Абидос патшаларының тізімі куәлік етеді және бірнеше заманауи құжаттарда есімдері кездеседі.
Teti is identified as the first king of the Sixth Dynasty by Manetho, after the conclusion of the reign of Unas. He acceded to the throne in the 23rd century BC. Teti is assigned a regnal duration of 30 or 33 years by Manetho — improbably long as the celebration of a Sed festival is not attested to, and the latest date recorded corresponds to the sixth cattle count, 12 or 13 years into his reign. The Royal Canon of Turin (RTC) gives another unlikely estimate of seven months. The archaeologist Hartwig Altenmüller mediates between Manetho and the record of the cattle count to offer a reign length of around 23 years. The Egyptologists Peter Clayton and William Smith accord 12 years to his reign. The relationship between Teti and his predecessors remains unclear, but his wife Iput is thought to be a daughter of Unas. This would mean that Teti ascended to the throne as Unas's son in law. His inauguration solved a potential succession crisis, Unas had died without a male heir. Teti adopted the Horus name Seheteptawy (meaning "He who pacifies the Two Lands") to establish his reign as one of renewed political unity. The transition appears to have occurred smoothly, and Teti retained officials from his predecessors of the Fifth Dynasty, such as viziers Mehu and Kagemni who had begun their careers under Djedkare Isesi. Despite this, the RTC too inserts a break between Unas and Teti, which the Egyptologist Jaromìr Malek contends relates to a "change of location of the capital and royal residence". The capital migrated from "White Wall" to the populous suburbs further south to "Djed isut"—derived from the name of Teti's pyramid and pyramid town, and located east of the monument. The royal residence might have been yet further south, in the valley away and across a lake from the city, east of South Saqqara—where the pyramids of Djedkare Isesi and Pepi I were built. Teti had his daughter, Sesheshet, married to one of his viziers and later chief priest, Mereruka, a clear sign of his interest in co operating with the noble class. Mereruka was buried close to Teti's pyramid, in a lavish tomb in North Saqqara. As part of his policy of pacification, Teti issued a decree exempting the temple at Abydos from taxation. He was the first ruler to be closely associated with the cult of Hathor at Dendera. Abroad, Teti maintained trade relations with Byblos and Nubia. Teti commissioned the construction of a pyramid at North Saqqara. His pyramid follows the standard set by Djedkare Isesi, with a base length of converging to the apex at ~53° attaining a peak height of The substructure of the pyramid was very similar to Unas's and Djedkare Isesi's; it had a descending corridor and horizontal passage guarded at about the middle by three granite portcullises, leading to an antechamber flanked to its east by the serdab with its three recesses and to its west by the burial chamber containing the sarcophagus. The walls of the chambers and a section of the horizontal passage were inscribed with Pyramid Texts, as in Unas' pyramid. The mortuary temple, with the exception of its entrance, conforms to the same basic plans as his predecessors. The complex contained a cult pyramid to the south east of the pyramid with base length The causeway connecting to the mortuary temple is yet to be excavated, while the valley temple and pyramid town are entirely missing. Teti's pyramid became the site of a large necropolis, and included the pyramids of his wives Neith and Iput, mother of Pepi I. Iput's skeleton was discovered buried in her pyramid in a wooden coffin. Manetho claims that Teti was assassinated by a bodyguard, but no contemporary sources confirm this. The story, if true, might explain the references to the ephemeral ruler Userkare, proposed to have briefly reigned between Teti and Pepi I. Userkare is attested to in the Royal Turin Canon and Abydos king list, and is mentioned in several contemporaneous documents.
Пепи І
Бұл әулет кезінде Синай түбегіндегі Вади Махараға түркіз және мыс алу үшін, сондай-ақ Хатнуб пен Вади Хаммаматтағы кен орындарына экспедициялар жіберілді. Фараон Джедкара сауда экспедицияларын оңтүстікке Пунтке және солтүстікке Библосқа жіберді, ал Пепи I осы орындарға ғана емес, сонымен қатар қазіргі Сириядағы Эблаға дейін экспедициялар ұйымдастырды.
During this dynasty, expeditions were sent to Wadi Maghara in the Sinai Peninsula to mine for turquoise and copper, as well as to the mines at Hatnub and Wadi Hammamat. The pharaoh Djedkara sent trade expeditions south to Punt and north to Byblos, and Pepi I sent expeditions not only to these locations, but also as far as Ebla in modern day Syria.
Пепи ІІ
Бұл әулеттің ең танымал мүшесі Пепи II болды, оның билігі 94 жылға созылған.
The most notable member of this dynasty was Pepi II, who is credited with a reign of 94 years.
Нитикрет
Грек аты Нитокриспен де танымал, кейбір зерттеушілер бұл әйелді әлемдегі алғашқы патшайым және алғашқы әйел перғауын деп санайды. Алайда, қазіргі талданған мәліметтер бойынша, оның есімі шындығында патша Неитикерти Сиптаның қате аудармасы болып табылады.
Also known by the Greek name Nitocris, this woman is believed by some authorities to have been not only the first female pharaoh but the first queen in the world, although it is currently accepted that her name is actually a mistranslation of the king Neitiqerty Siptah.
Асыл тұқымдылардың өрлеуі
Патшалық емес қабірлердегі өмірбаяндық жазулардың көбейіп келуі қазіргі заманғы тарих туралы білімімізді кеңейтеді. Мысалы, Пепи I-ге қарсы сәтсіз қастандық жасалғаны туралы хабардармыз. Сондай-ақ, жас патша Пепи II-нің Нубияның оңтүстігінде орналасқан Ям елінен би билеуші пигмеймен оралатын экспедициясының біріне қуанғанын көрсететін хатын оқимыз. Бұл патшалық емес қабірлердегі жазулар – ақсүйектердің күшейіп келе жатқан билігінің бір мысалы ғана, ол патшаның абсолюттік үстемдігін одан әрі әлсіретті. Осының салдарынан, ұзақ ғұмыр кешкен Пепи II қайтыс болғаннан кейін оның вассалдары оның көптеген ізбасарларының билігіне қарсы тұруға жеткілікті күш жинаған деп саналады, бұл Ескі Мемлекеттің жылдам құлдырауына себеп болуы мүмкін.
With the growing number of biographical inscriptions in non royal tombs, our knowledge of the contemporary history broadens. For example, we hear of an unsuccessful plot against Pepi I. We also read a letter written by the young king Pepi II, excited that one of his expeditions will return with a dancing pygmy from the land of Yam, located to the south of Nubia. These non royal tomb inscriptions are but one example of the growing power of the nobility, which further weakened the absolute rule of the king. As a result, it is believed that on the death of the long lived Pepi II his vassals were entrenched enough to resist the authority of his many successors, which may have contributed to the rapid decline of the Old Kingdom.