Кіріспе

Тілдік ұғым
Тіл білімінде, буын салмағы – буынның рифмадағы сегменттердің саны және/немесе ұзақтығы бойынша үлгіге түсуі деген ұғымды білдіреді. Грек, санскрит және латын тілдерінде дамыған классикалық үнді-еуропалық өлеңдерде буын салмағының ерекшеліктері өлең жолының метрі үшін негізгі болып табылды.

Тіл білімі

Ауыр буын – тармақталған ядросы немесе тармақталған ұйқасы бар буын, бірақ барлық мұндай буындар әр тілде ауыр болып табылмайды. Тармақталған ядро әдетте буынның ұзын дауысы немесе дифтонгы болғанын білдіреді; мұндай буын түрі CVV деп қысқартылады. Буында тармақталған ұйқасы бар буын – жабық буын, яғни соңында ко́дасы (бір немесе бірнеше дауыссыз дыбыс) бар буын; мұндай буын түрі CVC деп қысқартылады. Кейбір тілдерде CVV және CVC буындары ауыр, ал ядросы қысқа дауысты және ко́дасы жоқ (CV буыны) жеңіл болады. Басқа тілдерде тек CVV буындары ғана ауыр, ал CVC және CV буындары жеңіл. Тағы бір тілдерде CVV буындары ауыр, CV буындары жеңіл, ал кейбір CVC буындары ауыр (мысалы, ко́дасы сонор болса), ал басқа CVC буындары жеңіл (мысалы, ко́дасы обструктив болса) болады. Кейбір тілдерде үшінші типті, CVVC буындары (тармақталған ядросы мен ко́дасы бар) және/немесе CVCC буындары (ко́дасы екі немесе одан көп дауыссыз дыбыстан тұрады) аса ауыр буындар ретінде ажыратылады. Моралық теорияда ауыр буындар екі мо́радан, жеңіл буындар бір мо́радан, ал аса ауыр буындар үш мо́радан тұрады деп талданады. Ауыр және жеңіл буындар арасындағы айырмашылық кейбір тілдердің фонологиясында, әсіресе басымды белгілеуде маңызды рөл атқарады. Мысалы, түрік тіліндегі Sezer үлгісінде, атауларда байқалатын негізгі басымдық, соңғы буыннан бір буын солға қарай iamb (яғни, соңғы буынға түсетін басымдық) ретінде орналасады: (L'L)σ. Алайда, егер буынның бірінші буыны ауыр, ал екінші буыны жеңіл болса, iamb трохейге (яғни, үшінші буынға түсетін басымдық) ауысады, себебі басымдық мүмкіндігінше ауыр буынға түсуі керек: ('HL)σ, ал *(H'L)σ емес.