Фрэнсис Гроуз: Англиялық зерттеуші, суретші және лексикограф
Francis Grose
Фрэнсис Гроуз (1731-1791) – ағылшын антиквары, суретші, лексикограф. "Жалпы тілдің классикалық сөздігі" және аймақтық сөздіктер авторы. Тарих, тіл білімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын антикварі, суретші және сөздік жазушы (шамамен 1831 – 1891)
жазушы
English antiquary, draughtsman, and lexicographer (c. 1831 – 1891)
the writer
Фрэнсис Гроуз (1731 жылдың 11 маусымынан 1791 жылдың 12 мамырына дейін) – ағылшын антикварі, суретші және сөздік жазушы. Ол "Жай тілдің классикалық сөздігі" (1785) және "Облыстық сөздік", жергілікті мақал-мәтелдер мен халықтық сенімдер жинағы (1787) еңбектерін жариялады.
Francis Grose (before 11June 173112May 1791) was an English antiquary, draughtsman, and lexicographer. He produced A Classical Dictionary of the Vulgar Tongue (1785) and A Provincial Glossary, with a Collection of Local Proverbs, and Popular Superstitions (1787).
Ерте өмір
Грос Лондонның Сент-Питер-ле-Пуэр ауданындағы Броуд-стриттегі әкесінің үйінде дүниеге келді. Оның ата-анасы – швейцариялық иммигрант және зергер Фрэнсис Джейкоб Гроуз (1769 ж. қайтыс болды) және оның әйелі Энн (1773 ж. қайтыс болды), Миддлсекс штатындағы Гринфордтан Томас Беннеттің қызы. Грос 1731 жылдың 11 маусымында Сент-Питер-ле-Пуэр шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Жеті баланың ең үлкені болғандықтан, Грос классикалық білім алған болуы мүмкін, бірақ бастапқыда әскери мансапты көздеді. 1747 жылы ол Фландрияда болды, Говардтың (кейін 19-шы) жаяу әскер полкінде ерікті болып қатысқан сияқты: кейін Кобхамның (кейін 10-шы) драгун полкінде корнет рөліне ие болды. 1750 жылы Кентке акциздік міндеттермен жіберілді, онда Кентерберилік Кэтрин Джорданмен танысып, үйленді. Олардың он баласы болды, ал олардың алтысы ересек жасқа жетті. Ұлы, сондай-ақ Фрэнсис Гроуз аталған, 1792-1794 жылдары Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының вице-губернаторы болды. Грос 1751 жылдың қазан айында әскерден кетті, мүмкін, полкінің Шотландияға жіберуінен қашу үшін. 1755 жылы әкесі оған Ричмонд геральды лауазымын сатып алды, бірақ Фрэнсис геральдикаға қызығушылық танытпады және 1763 жылдың ақпанында оны қайта сатты. 1757 жылы Грос Антикварлар қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1759 жылы ол әскери қызметін милицияда жалғастырды, бұл оған алысқа жіберілмейтін мүмкіндік берді. Ол Суррей милициясына лейтенант және адъютант болып тағайындалды, ал 1765 жылы капитандыққа көтерілуі "Капитан Гроуз" деген танымал атаудың пайда болуына себеп болды. Суррей милициясы 1762 жылы таратылды, бірақ бұл Гросқа көп әсер етпеді, ол тіпті бейбіт уақытта да жалақы төлеуші және адъютант ретінде жалақы ала берді. Ата-анасынан және 1774 жылы қайтыс болған әйелінен алған мұрасымен, сондай-ақ милиция капитаны ретінде алған жалақысымен Грос осы кезде балаларын тәрбиелеуге, білім беруге және қамтамасыз етуге кеткен шығындарға қарамастан, лайықты өмір сүре алды.
Grose was born at his father's house in Broad Street, St Peter le Poer, London. His parents were Swiss immigrant and jeweller Francis Jacob Grose (d. 1769), and his wife, Anne (d. 1773), daughter of Thomas Bennett of Greenford in Middlesex. Grose was baptised on 11 June 1731 in the parish of St Peter le Poer. The eldest of seven children, Grose probably received a classical education but first aimed at a career in the Army. In 1747, he was in Flanders, apparently as a volunteer in Howard's (later 19th) regiment of foot: later he received a commission as cornet in Cobham's (later 10th) regiment of dragoons. Posted to Kent on excise duties in 1750, he met and married Catherine Jordan of Canterbury. They were eventually to have ten children, six of whom survived to adulthood. Their eldest son, also called Francis Grose, was the Lieutenant Governor of New South Wales, Australia from 1792 to 1794. Grose left the army in October 1751, possibly to avoid his regiment's posting to Scotland. In 1755, his father bought him the post of Richmond Herald but Francis showed little interest in heraldry and was to sell it again in February 1763. In 1757, Grose was elected a member of the Society of Antiquaries, and 1759 he resumed his soldiering career, this time in the militia, which meant he could avoid distant postings. He was commissioned into the Surrey Militia as lieutenant and adjutant, and it was his subsequent promotion to captain in 1765 that led to his adoption of the familiar title "Captain Grose". The Surrey militia was disembodied in 1762 but this hardly affected Grose, who continued to receive a salary as paymaster and adjutant even in peacetime. With bequests from his parents and from his wife, who died in 1774, added to the salary he drew as a militia captain, Grose at this time was able to live reasonably well despite the demands made on his purse by the need to raise, educate and provide for his children.
Кітаптар мен басылымдар
Грос ерте кезден-ақ сурет салуға жоғары қызығушылық танытты, 1749 жылдан бастап ортағасырлық ғимараттардың эскиздерін жасауға тырысып, 1750-ші жылдардың ортасында сурет салу мектебінде ресми білім алды. Ол аса дарынды суретші емес еді, бірақ Лондонның көркемдік ортасына араласып, 1767–68 жылдары Суретшілер қоғамында, содан кейін Корольдік академиясында көрмелер ұйымдастыра бастады. Оның қызығушылығы ортағасырлық ескерткіштер саласында болды, олар халықтың қиялына күшті әсер ете бастады. 1772 жылы ол «Англия мен Уэльстің ескерткіштері» атты еңбегінің бірінші бөлігін жариялады, бұл туындыны ол ашық түрде халыққа бағытталған нарыққа ұсынып отырды. Анығында, ол ескерткіштер туралы білуге ниеттенген, бірақ оларды жеке барып көруге уақыты мен мүмкіндігі жоқ адамдарды мақсат тұтты, кітабында ортағасырлық қираған ғимараттардың шағын панорамаларымен қатар, жеке бетте ақпараттық мәтін де берілді. Кейде мәтін бұрын жарық көрген кітаптардан немесе басқа зерттеушілер берген мәліметтерден алынды (екеуі де мойындалды), ал кейде Грос мақала құрастыру үшін материалды өзі жинады. 1772 жылдан бастап ол елді аралап, «Ескерткіштер» кітабына қосу үшін жерлерді зерттеп, суреттер салды. Төртінші және соңғы том 1776 жылдың маусымында жарық көрді, ал Грос бірден қосымша жұмысты бастады. Дегенмен, оның баспагерлік мансабы 1778 және 1783 жылдар аралығында Суррей жасағының қайтадан қызметке шақырылуымен тоқтап қалды. Бұл оған ұнаған тәжірибе болмады. Бұрын Грос жаз бойы көне ескерткіштерді аралап, олардың суретін салған болса, енді әртүрлі оқу лагерьлеріндегі полкіне қатысуға міндетті болды. Ол жаңа командирімен жақсы қарым-қатынас құра алмады және полк қаржысын ұқыпсыз басқарды. Нәтижесінде ол әріптес офицерлері алдындағы қарыздарын өтеуге жылдар бойы уақыт жұмсады. Қаржылық қиындықтар оны өнімдерінің көлемін және жиілігін арттыруға мәжбүр етті. «Ескерткіштерге қосымша» 1783 жылы қайта жаңғыртылды, бұл жолы иллюстрациялардың көп бөлігі басқа суретшілердің еңбегі болды. Өзінің далалық зерттеулеріне сүйене отырып, Грос сөздіктер жасауға кірісті, соның ішінде 1785 жылғы «Жұрттың тілінің классикалық сөздігі» және 1787 жылғы «Аймақтық сөздік, жергілікті мақалдар мен халықтық нанымдар жинағы» кітаптары бар. Олар көңіл көтеру мақсатымен жазылса да, сол кездегі стандартты сөздіктерде кездеспейтін, ғылыми еңбектерде жиі назардан тыс қалған шамамен 9000 терминнен тұратын, сол заманғы тілдің ерекше суретін береді. Ол әскери ескерткіштер мен қару-жарақ туралы кітаптар, сондай-ақ сатиралық эсселер жазды және 1788 жылы Шотландияның ескерткіштерін жасау үшін Шотландияға бірнеше сапардың біріншісін бастады. 1789 жылғы жазғы екінші сапарында ол ақын Роберт Бернспен танысып, бірден дос болады. Бернс оны Friar's Carse-де Роберт Ридделлмен бірге болғанда, шотландтық жұмысына материал жинау үшін кездестірді. Бернс оған Alloway шіркеуін шотландтық ескерткіштер жинағына қосуды ұсынды, ал Грос Бернс суретіне сәйкес келетін жынды әңгіме берсе, келісім білдірді. 1790 жылдың маусымында Бернс Гроске хат арқылы прозалық әңгіме жіберді, содан кейін «Там о’Шантер» атты ұйқасты әңгімесін жолдады. Грос 1788 жылы жарияланған «Карикатура салу ережелері: комикалық сурет салу туралы эссемен» (Уильям Хогарттың «Көркемдіктің талдауы» кітабының 1791 жылғы басылымында) эстетикалық сезімдер белгілі бір «мәдени» ортадан туындайтынын және эстетиканың туа біткен немесе жалпылама емес, мәдени контекстімен қалыптасатынын алғаш растаған өнер сыншысы болды. Сондықтан Грос эстетиканың жалпылама еместігін жариялаған алғашқы сыншыл «эстетикалық регионалистік теоретик» ретінде қарастырылуға толық құқылы.
Grose had early on shown a keen interest in drawing, having attempted sketches of medieval buildings as far back as 1749, and having taken formal instruction at a drawing school in the mid 1750s. He was not a particularly gifted draughtsman but he mixed in the London artistic milieu and began to exhibit, first at the Society of Artists in 1767–8 and then at the Royal Academy. His interest was in the field of medieval remains, which were beginning to exercise an increasing grip on the public imagination. In 1772, he published the first part of The Antiquities of England and Wales, a work which he unashamedly aimed at the popular market. Essentially, it targeted those who wanted to know about antiquities but had neither time nor means to visit them in person, and contained small panoramas of medieval ruins, together with an informative text on a separate page. Sometimes the text was taken from books already published, or from information supplied by other antiquaries (both acknowledged); sometimes Grose collated material himself from which he could work up an article. From 1772 onwards, he also toured the country to visit and draw sites for inclusion in The Antiquities. The fourth and last volume came out in June 1776, and Grose almost immediately began work on a supplement. His publishing career was interrupted however, when the Surrey militia was again called into service between 1778 and 1783. This was not a happy experience for him. Where previously Grose had been able to spend his summers visiting and sketching ancient sites, he was now obliged to attend his regiment in various training camps. He did not get on well with his new commanding officer, and he handled regimental finances in a slipshod manner. The result was that he incurred debts towards fellow officers that would take years to straighten out. The financial pressure forced him to increase both the rate and the range of his publications. The Supplement to The Antiquities was resumed in 1783, this time with a higher proportion of the illustrations being done by other artists. Drawing on his own fieldwork, Grose also branched out into producing dictionaries, including the famous A Classical Dictionary of the Vulgar Tongue (1785) and A Provincial Glossary, with a Collection of Local Proverbs, and Popular Superstitions (1787). Though intended to amuse, they give an unusually vivid picture of the speech of the day which would not normally find inclusion in standard dictionaries, and contained, in all, about 9,000 terms which more scholarly works of the time habitually overlooked. He produced books on military antiquities and armour, as well as satirical essays, and in 1788 began the first of several tours of Scotland in order to produce The Antiquities of Scotland. It was on the second of these tours, in summer 1789, that he met and immediately formed a friendship with the poet Robert Burns. Burns met him while he was staying with Robert Riddell at the Friar's Carse, collecting material for his Scottish work. Burns suggested to him that he should include Alloway Kirk in his Scottish Antiquities, and Grose agreed on condition that Burns provided a witch tale to go with his drawing. In June 1790, Burns sent Grose a prose tale with a variant in a letter to Grose, following it up with a rhymed version, "Tam o' Shanter". Grose was the first art critic to affirm, in his "Rules for drawing caricaturas: with an essay on comic painting" (1788), published in William Hogarth's The Analysis of Beauty (1791 edition), that aesthetic emotions emerge from a specific "cultural" environment, and that aesthetics are neither innate nor universal, but formed by their cultural context. Grose therefore has a claim to be considered as the first critical "aesthetic regionalist theorist" in proclaiming the anti universality of aesthetics.
Өлім
Ирландияға ежелгі заттарды жинау экспедициясы барысында Гроуз Дублинде Хорас Хоунның үйінде аневризм салдарынан қайтыс болды. Оның әкесі өмірден өткенге дейін Драмкондрада "Ричмонд" деп аталатын үй салдырған. 1791 жылдың 18 мамырында Драмкондра зиратында жерленді. Оның сіңілі ұлы Дэниел және бұған дейін ирландиялық ескіліктер туралы кітап жариялаған доктор Эдвард Ледвич 1791 жылы Гроуздың "Ирландия ескіліктері" атты соңғы томын аяқтады.
While on an expedition to Ireland to collect antiquarian material, Grose died in Dublin at the house of Horace Hone, of an apoplectic stroke. His father had built a house, known as Richmond, in Drumcondra before his death. He was buried on 18 May 1791, at Drumcondra cemetery. His nephew Daniel and a Dr. Edward Ledwich, who had already published a book on Irish antiquities, completed the final volume of Grose's Antiquities of Ireland in 1791.
Басқа жұмыстар
Жоғарыда аталған кітаптардан өзге, Гроуз "Ежелгі қару-жарақ және қару-жарақ туралы" еңбек жазды. Сонымен қатар, ол 1783 жылы жарық көрген "Британ армиясы офицерлеріне кеңес: барабаншы мен қарапайым сарбазға бірнеше кеңестер қосылған" атты кітаптың (анонимді) авторы болғаны айтылады, ол Америкалық колонияларға қарсы соғыстың барысына сатирикалық көзқараспен қарады. Әскери шенділердің кез келген дәрежесінде сыбайлас жемқорлық, немқұрайлылық және жамандыққа қатысты деректер келтірілген. Сыни тұрғысынан келгенімен, шындыққа негізделген бұл кітап, "Жұрттың тілімен" жақсы үйлеседі. Онда сондай-ақ, Гроуздың Саррей ополчениясындағы бұрынғы командирі Джермея Ходжестің сатирикалық портреті де бар. Томас Бриджестің "Гомердің пародисі" және "Генийлер шайқасы" атты екі пародикалық туындылары бұрын қате түрде Фрэнсис Гроузға жатқызылған.
In addition to the books above mentioned, Grose wrote a Treatise on Ancient Armour and Weapons. Additionally, it is noted that he was the (anonymous) author of Advice to the Officers of the British Army: With the addition of some Hints to the Drummer and Private Soldier, which was published in 1783 as a mocking look backwards on the conduct of the war against the American Colonies. Every instance of corruption, disregard and vice are suggested for every rank of the army. Tongue in cheek, but obviously rooted in truth, it is a great companion to Vulgar Tongue. It also contains a satirical portrait of Jeremiah Hodges, Grose's erstwhile commanding officer in the Surrey militia. Two parodies by Thomas Bridges, A Travestie of Homer and The Battle of the Genii, were formerly erroneously attributed to Francis Grose.