Хайнань аралындағы Уцуль этносы: тарихы мен мәдениеті
Utsuls
Уцзульдер – Қытайдың Хайнань аралында тұратын, шам тілінде сөйлейтін этникалық топ. Вьетнамнан қашқан шам беженділерінің ұрпақтары, тарихы мен мәдениеті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлттық топ
Ethnic group
Утсульдар ([]; ) – Хайнань аралында тұратын, шығыс азиялық шамик тілінде сөйлейтін этникалық топ. Олар Қытай Халық Республикасының мойындалмаған этникалық топтарының бірі саналады. Олар Хайнань аралының ең оңтүстік ұшында, Санья қаласының жанында қоныстанған.
The Utsuls ([]; ) are a Chamic speaking East Asian ethnic group which lives on the island of Hainan and are considered one of the People's Republic of China's unrecognized ethnic groups. They are found on the southernmost tip of Hainan near the city of Sanya.
Тарих
Утсулдар – вьетнамдықтардың шапқыншылығынан қашу үшін қазіргі Орталық Вьетнамдағы Чампа жерінен қашқан чам босқындарының ұрпақтары деп саналады. 1471 жылы вьетнамдықтар Чамды жаулап алып, Чам мемлекетінің соңғы астанасы Виджаяны тонағаннан кейін, чам ханзадасы және оның 1000-ге жуық ізбасарлары Хайнаньға көшіп келді, онда Мин әулеті оларға қоныстануға рұқсат берді. Бірнеше қытай деректерінде чамдардың 986 жылдан бастап, тіпті ертерек Хайнаньға келгені жазылған, бұл вьетнамдықтардың 982 жылы чамдардың бұрынғы астанасы Индрапураны басып алғаннан кейін болды. Ал басқа чам босқындары Гуанчжоу қаласына қоныстанды. Чампадан Камбоджаға қашқан көптеген чамдардың арасында шағын кәсіпкерлер тобы солтүстікке қарай көшті. Олардың қалай «Утсул» деген атқа ие болғандығы белгісіз. Екінші қытай-жапон соғысы кезінде олардың саны жапондықтардың салдарынан күрт азайды, өйткені Санья қаласында қытай әскерлері жапон шабуылынан жасырынып жүрген кезде 4000-нан астам чам қаза болды. Жапондықтар Саньядағы жүздеген мұсылман үйлерін және мешіттерін әуежай салу үшін қиратты.
The Utsuls are thought to be descendants of Cham refugees who fled their homeland of Champa in what is now modern Central Vietnam to escape the Vietnamese invasion. After the Vietnamese completed the conquest of Cham in 1471, sacking Vijaya, the last capital of the Cham kingdom, a Cham prince and about 1,000 followers moved to Hainan, where the Ming dynasty allowed them to stay. Several Chinese accounts record Cham arriving on Hainan even earlier, from 986, shortly after the Vietnamese captured the earlier Cham capital of Indrapura in 982, while other Cham refugees settled in Guangzhou. While most of the Chams who fled Champa to Cambodia, a small business class fled northwards. How they came to acquire the name Utsul is unknown. Their population was greatly reduced during the Second Sino Japanese War by the Japanese that more than 4,000 Chams were killed in Sanya as Chinese armies were hiding among them from the invading Japanese. Hundreds of Utsul Muslim houses and mosques in Sanya were destroyed by the Japanese in order to build an airport.
Азық-түлік
2020 жылы Бейжіңнің саяси мақсаттарының бір бөлігі ретінде Утсул қауымына қарсы діни шаралар күшейтілгені хабарланды. Бұл шектеулерге мешіттердің мөлшерін азайту, мешіт басқару комитеттерінде Қытай Коммунистік партиясының өкілін міндетті ету, тағам сату орындарында араб тіліндегі жазуларды қолдануға, соның ішінде "халал" деген сөзді де қолдануға тыйым салу, және хиджаб киюге тыйым салу кірді.
In 2020, it was reported that Beijing had started a religious crackdown aimed at the Utsul community as part of their political efforts. Restrictions included limiting the size of mosques, requiring a Chinese Communist Party member on mosque management committees, forbidding the use of Arabic words on food stalls (such as "halal"), and forbidding the wearing of hijab.
Жеке тұлға
Олар мәдени, этникалық және тілдік тұрғыдан хуйлардан өзгеше болғанымен, Қытай үкіметі оларды ислам дініне сенгендіктері үшін десе де, хуйлар деп санайды. Бірақ, 1930 жылдары олармен байланыс жасаған неміс этнографы Ханс Штубельдің хабарлауынша, олардың тілі Қытайдың құрлық аймағындағы ешқандай тілмен байланысты емес.
Although they are culturally, ethnically and linguistically distinct from the Hui, the Chinese government nevertheless classifies them as Hui due to their Islamic faith. From reports by Hans Stübel, the German ethnographer who made contact with them in the 1930s, however, their language is completely unrelated to any other language spoken in mainland China.
Генетика
Ли және авторлардың (2013) жүргізген генетикалық зерттеуі, аман қалған усаттардың генетикалық жағынан Чам және басқа да құрлықтағы Оңтүстік-Шығыс Азия халықтарына қарағанда жергілікті хлай халқына жақын екенін көрсетті. Зерттеу усаттардың қалыптасуында жергілікті хлай халқының күшті сіңірілуі болғанын ұсынады.
A genetic study by Li et al. (2013) suggested that the surviving Utsat were genetically much closer to the indigenous Hlai people than to the Cham and other mainland southeast Asian populations. The study suggests that there was high assimilation of the indigenous Hlai in the formation of the Utsat.
Отбасылық есімдер
Утсуль әулеттерінің таралған тегіне Чэнь, Ха, Хай, Цзян, Ли, Лю және Пу кіреді.
Some common Utsul family names include Chen, Ha, Hai, Jiang, Li, Liu and Pu.
Танымал тұлғалар
Абдулла Ахмад Бадави, Малайзияның 5-ші премьер-министрі. Оның анасының әкесі Утсул тегінен шыққан.
Abdullah Ahmad Badawi, 5th Prime Minister of Malaysia. His maternal grandfather is of Utsul descent.