Кіріспе

Даулы атау

"Тарихтағы ең ірі теңіз шайқасы" аталысы, теңіз шайқасына қатысқан адамдар мен кемелердің саны, қатысқан кемелердің жалпы сыйымдылығы және кейде шайқастың маңыздылығы мен салдары сынды әртүрлі өлшемдерді қолданатын тараптар арасында даулы. Көне дәуірде болған шайқастар туралы деректер заманауи тарихшылар тарапынан көбінесе әдейі ұлғайтылған деп саналады, ал қазіргі заманғы шайқастар жақсы құжатталған.

Кандидаттар

Саламис, б.з.д. 480 жылдың қыркүйегі. 371 грек кемесі Афина жағалауындағы шешуші шайқаста 600–900 парсы кемесін жеңді. Бір шайқасқа қатысқан кемелердің ең көп саны – 1271 кеме. Грек триремалары әдетте 200-ге жуық адамнан, ал кішірек пентеконтерлер 50 есушіден тұратын. Эконом мүйісі, б.з.д. 256 жыл. Бірінші Пуникалық соғыс кезінде Карфаген қаласына қарсы Римнің алғашқы ірі теңіз жеңістерінің бірі. Рим флотында барлығы 140 000 адам болды: есушілер, экипаж, теңізшілер және сарбаздар. Карфагендіктердің саны нақты белгісіз, бірақ Полибий 150 000 деп бағалаған, көптеген қазіргі тарихшылар да оны қолдайды. Егер бұл сандар дұрыс болса, онда бұл қатысқан жауынгерлер саны бойынша барлық уақыттағы ең үлкен теңіз шайқасы. Қызыл жарлар, 208–209 жылдардың қысы. Цао Цао мен Сунь Куан, Лю Бэй және Лю Цзи арасындағы шешуші шайқаста 50 000 одақтас күштер Цао Цаоның кем дегенде 220 000 әскерін жеңді. Санның нақты бағасы уақыт өте келе жоғалып кетуі мүмкін, бірақ кейбір деректерде бұл қатысушылар саны бойынша ең үлкен шайқас болуы мүмкін. Ямен, 1279 жылдың 19 наурызы. Бұл шайқас Моңғолдар басқарған Юань әулетінің Оңтүстік Сун әулетін жаулап алуын аяқтады. Юань флоты Қытайдың Гуандун провинциясының Ямен қаласының жанында Сун әулетінің 1000-нан астам кемесін жойды. Бұл Саламис шайқасына қатысқан кемелердің ең төменгі бағалауынан жоғары; алайда барлық Сун кемелері соғыс кемелері болған жоқ. Поянг көлі, 1363 жылдың 30 тамызы – 4 қазаны. Бұл теңіз шайқасының ең үлкені деп саналады, онда 850 000 теңізші мен сарбаз қатысқан. Чжу Юаньчжан басқарған 200 000 сарбаздан тұратын Мин әулетінің көтерілісші күші Қытайдың ең ірі тұщы сулы көлі Поянг көлінде Чэн Юлиан басқарған 650 000 сарбаздан тұратын Хан көтерілісші күшімен кездесті. Ютландия, 1916 жылдың 31 мамыры – 1 маусымы. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Данияның Ютландия жағалауындағы шайқаста вице-адмирал Рейнхард Шеер басқарған Германияның Ашық теңіз флоты және адмирал сэр Джон Джеллико басқарған Ұлыбританияның Ұлы флоты шайқасты. Германия флоты 16 дредноут, 6 дредноуттан бұрынғы линкор, 5 ұрыс крейсері, 11 жеңіл крейсер және 61 флоттық торпедалық қайықтан тұрды, ал британдық флоты 28 линкор, 9 ұрыс крейсері, 8 бронекрейсер, 26 жеңіл крейсер, 78 эсминец, 1 мина тастағыш және 1 гидроұшақ тасымалдағышынан тұрды. Ұлыбритания Германиядан көбірек шығынға ұшырады және көбірек кемелерін жоғалтты, бірақ бұл британдықтар үшін стратегиялық жеңіс болды, өйткені ол неміс флотын ұстап тұруға мүмкіндік берді. Кемелердің жалпы ауысуы бойынша бұл ең үлкен су бетіндегі шайқас. Филиппин теңізі, 1944 жылдың 19–20 маусымы. Бұл тарихтағы ең ірі ұшақ тасымалдаушы шайқасы, онда 15 американдық флот пен жеңіл тасымалдаушы, 9 жапондық тасымалдаушы, 170 басқа соғыс кемесі және шамамен 1700 ұшақ қатысты. Ауысу бойынша АҚШ-тың Бесінші флотының жылдам тасымалдаушы тобы (TF 58) – бұл соғысқа қатысқан ең үлкен теңіз құрамасы. Лейте шығанағы, 1944 жылдың 23–26 қазаны. Ұрыстың біріктірілген реттеріндегі кемелердің ауысуы бойынша ең үлкені, тікелей қатысқан кемелердің ауысуы бойынша емес, сонымен қатар батып кеткен кемелердің ауысуы және шайқастар болған аймақтың көлемі бойынша ең үлкені. АҚШ-тың Үшінші және Жетінші флоттары (барлығы 38, 77, 78 және 79-шы топтар), соның ішінде кейбір австралиялық соғыс кемелері, 8 ірі ұшақ тасымалдаушы, 8 жеңіл тасымалдаушы, 18 эскорт тасымалдаушы, 12 линкор, 24 крейсер, 141 эсминец және эсминец эскорттары, сондай-ақ шамамен 1500 ұшақ. Одақтастар жапондық күштерге қарсы шешуші жеңіске жетті, олар 1 ірі ұшақ тасымалдаушы, 3 жеңіл тасымалдаушы, 9 линкор, 19 крейсер, 34 эсминец және бірнеше жүздеген ұшақтан тұрды. Қарсыласушы флоттарда барлығы шамамен 200 000 адам болды. Лейте шығанағы төрт негізгі қосалқы шайқастан тұрды: Сибуян теңізі шайқасы, Суригао бұғазы шайқасы, Самар шайқасы және Энгано мүйісі шайқасы, сондай-ақ басқа да әрекеттер. Олардың барлығы жапондық операцияның нәтижесі ретінде саналады. Шо Го, мақсаты Лейтеге шабуылға қатысқан одақтас десант күштерін жою. Алайда, жеке шайқастар екі жүз мильге дейінгі арақашықтықта және алғашқы су асты кемелерінің әрекетінен бастап жапондықтардың шегінуіне дейін бірнеше күнге созылды.