«Ақыл туралы тұжырым» кітабы және «Машина ішіндегі арбақ» тұжырымы
The Concept of Mind
Гилберт Райлдың «Ес туралы ұғым» кітабындағы сана – Декарттың қателігінен туған философиялық иллюзия екені дәлелденеді. Ақыл-ой философиясының негізгі еңбегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гилберт Райлдің 1949 жылғы кітабы "Аң-ойым тұжырымдамасы" – философ Гилберт Райлдің 1949 жылғы кітабы, онда автор "ақыл" дегеніміз – "негізінен Рене Декарттан бастау алған және логикалық қателіктер мен, әдетке айналған 'санаттық қателіктер' арқасында сақталған философиялық иллюзия" екенін дәлелдейді. Бұл кітап сана философиясының негізін қалаушы құжат ретінде қарастырылады, ал сана философиясы 1950 жылдан кейін ғана философияның жеке және маңызды саласы ретінде кәсіби мойындылық алды.
1949 book by Gilbert Ryle
The Concept of Mind is a 1949 book by philosopher Gilbert Ryle, in which the author argues that "mind" is "a philosophical illusion hailing chiefly from René Descartes and sustained by logical errors and 'category mistakes' which have become habitual." and has been seen as a founding document in the philosophy of mind, which received professional recognition as a distinct and important branch of philosophy only after 1950.
Машинадағы жын
"Декарт мифы" тарауында Райл "машина ішіндегі рухтың догмасы" деп аталатын ұғымды енгізеді, бұл ақыл-ойды денеден бөлек тұрған бірлік ретінде философиялық тұжырымдау үшін қолданылады: Мен оның толығымен жалған екенін, тіпті егжей-тегжейлі емес, принцип бойынша жалған екенін дәлелдеуге ниеттенемін. Бұл тек жеке қателіктердің жиынтығы ғана емес. Бұл – бір үлкен қателік және ерекше түрдегі қателік. Яғни, бұл – категориялық қателік.
In the chapter "Descartes' Myth", Ryle introduces "the dogma of the Ghost in the machine" to describe the philosophical concept of the mind as an entity separate from the body:I hope to prove that it is entirely false, and false not in detail but in principle. It is not merely an assemblage of particular mistakes. It is one big mistake and a mistake of a special kind. It is, namely, a category mistake.
Картезиандық дуализмді сындау
Райл Декарттың ақыл мен дене арасындағы қарым-қатынас теориясын, оның ақыл-ой процестерін физикалық процестерден оқшауланғандай қарастыруы себепті қабылдамайды. Бұл теорияның қалай жаңылысқа салуы мүмкін екенін көрсету үшін, ол бір әрекетті шеберлікпен орындауды білудің, тек практикалық ойлау қабілетімен ғана емес, сонымен қатар практикалық ойлауды іс-әрекетке айналдыру қабілетімен де байланысты болуы мүмкін екенін түсіндіреді. Практикалық әрекеттер міндетті түрде жоғары теориялық ойлаумен немесе интеллектуалды операциялардың күрделі тізбектерімен жасалмайды. Әрекеттердің мәнін жасырын ақыл-ой процестері туралы қорытындылар жасау арқылы емес, оларды басқаратын ережелерді зерттеу арқылы түсіндіруге болады. Райлдің пікірінше, ақыл-ой процестері – тек ақылды әрекеттер. Ақылды әрекеттерден ерекшеленетін ақыл-ой процестері жоқ. Ақыл-ойдың операциялары тек ақылды әрекеттермен ғана бейнеленбейді, олар сол ақылды әрекеттердің өзі. Сондықтан, үйрену, есте сақтау, қиялдау, білу немесе ерік ету әрекеттері – жасырын ақыл-ой процестерінің немесе интеллектуалды операциялардың күрделі тізбектерінің белгілері ғана емес, олар сол ақыл-ой процестерінің немесе интеллектуалды операциялардың анықталу жолы. Логикалық тұжырымдар – ойлау тәсілдерінің белгілері ғана емес, олардың өзі. "Еркі" немесе "Ынта" сияқты таза психикалық қабілеттердің физикалық әрекеттерге айналуы туралы рационалистік теория, сондықтан, қате түсінік, себебі ол психикалық әрекет физикалық әрекеттен ерекше болуы мүмкін және физикалық әлемнен ерекше психикалық әлем болуы мүмкін деп дұрыс емес тұжырымдайды. Райл бұл теорияны "машинадағы рухтың догмасы" деп атайды. Ол ақыл-ойдың денені басқаратын жұмысы тәуелсіз немесе ерекше механизм емес екенін, "дене" деп аталатын механикалық аппараттың ішінде "Ақыл" деп аталатын ешбір нәрсе жоқ екенін, бірақ ақыл-ойдың жұмысын дененің әрекеттері ретінде қарастыру дұрыс болар еді дейді. Картезиандық теория ақыл-ой әрекеттері физикалық әрекеттерді анықтайды және дененің ерікті әрекеттері ақыл-ойдың ерікті әрекеттерінен туындауы керек деп есептейді. Бұл теория, Райлдің айтуынша, "машинадағы рух туралы миф". Бір әрекетті физикалық заңдар басқарады деу мен сол әрекетті ойлау принциптері басқарады деудің арасында қайшылық жоқ. Байқалатын әрекеттердің мотивтері – бейімділіктер мен қабілеттер; олар мінез-құлықтың неге пайда болатынын түсіндіреді, ал таза ақыл-ой процесі емес. Мысалы, бір нәрсені қалау немесе қаламауға бейімділік сол нәрсеге ақыл-ойлық мотивпен түсіндірілмейді. Бір нәрсені қалауға бейімділік сол нәрсені қалаумен байланысты мінез-құлықпен түсіндіріледі. Осылайша, ақыл-ой мінез-құлықты түсіндіретін қабілеттер мен бейімділіктерден тұрады, мысалы, үйрену, есте сақтау, білу, сезіну немесе ерікті мінез-құлық. Алайда, жеке қабілеттер мен бейімділіктер ақыл-ой процестерімен бірдей емес. Бейімділіктер мен қабілеттерді таза ақыл-ой оқиғасы ретінде қарастыру – бұл негізгі категориялық қателік. Адамның мотивтерінің сипаты әр түрлі жағдайларда оның әрекеттері мен реакцияларымен анықталуы мүмкін. Адамның белгілі бір жағдайдағы мотивтерінің табиғаты міндетті түрде сол адамның ішкі жасырын ақыл-ой процестерімен немесе ақыл-ой әрекеттерімен анықталмайды. Мотивтер адамның белгілі бір жағдайдағы мінез-құлығы арқылы ашылуы немесе түсіндірілуі мүмкін. Райл ақылды бейнелердің түсірілетін, сезілетін немесе есте сақталатын орын деп қарастыратын теорияны сынап бақты. Сезімдер, ойлар және сезімдер физикалық әлемнен ерекшеленетін ақыл-ой әлеміне жатпайды. Білім, есте сақтау, қиял және басқа да қабілеттер немесе бейімділіктер ақыл-ойында "ішінде" тұрмайды, егер ақыл-ойы осы бейімділіктер орналастырылатын немесе орналасатын орын болса. Сонымен қатар, бейімділіктер мінез-құлық әрекеттерімен бірдей емес, бірақ әрекеттер бейімділіктермен түсіндірілуі мүмкін. Бейімділіктер көзге көрінбейді де, жасырылмайды да, өйткені олар мінез-құлық әрекеттерімен бірдей логикалық санатта емес. Бейімділіктер – бұл ақыл-ой процестері немесе ақыл-ойдың іс-әрекеттері емес, олар мінез-құлықтың әртүрлі түрлерін түсіндіретін бейімділіктер. Түсініктер, ойлар, эмоциялар және сезімдер әр түрлі өндіріс тәсілдері бар байқалатын мінез-құлық ретінде түсінілуі мүмкін. Райл өзінің ақыл теориясына қатысты көзқарасының, байқалатын мінез-құлықтан ерекшеленетін жасырын ақыл-ой процестері бар деген теорияға қарсы екенін мойындайды. Оның көзқарасы, ойлау, есте сақтау, сезіну және ерік ету сияқты әрекеттер мінез-құлық тәсілдерімен немесе мінез-құлық тәсілдеріне бейімділіктермен ашылатындығына негізделген. Сонымен қатар, ол Картезиандық теорияны да, бихевиористік теорияны да тым механикалық деп сынап бақты. Картезиандық теория жасырын ақыл-ой оқиғалары саналы адамның мінез-құлық реакцияларын тудырады деп талап етуі мүмкін, ал бихевиоризм стимул-реакция механизмдері саналы адамның мінез-құлық реакцияларын тудырады деп талап етуі мүмкін. Райл Картезиандық теорияның да, бихевиористік теорияның да ақыл тұжырымдамасын толыққанды түсіну үшін тым қатаң және механикалық болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Райл көрсеткендей, категориялық қателіктер – жұмыс істейтін ұғымдарды дұрыс пайдалануды білмейтін адамдар жасаған қателіктер. Олардың оянған оқиғалары белгілі бір тілдік элементтерді пайдаланудағы қабілетсіздіктен туындайды. Көп сілтеме жасалатын мысал – Оксфордты (кампусы жоқ) көрсетіп жүрген шетелдік саяхатшы, колледждерді, кітапханаларды, зертханаларды және ойын алаңдарын көргеннен кейін, қызығушылықпен: "Бірақ университет қайда?" деп сұрайды. Жауабы, әрине, осылардың барлығы. Теориялық тұрғыдан қызықты категориялық қателіктер – бұл ұғымдарды қолдануға толыққанды қабілетті, кеміндегісінде таныс жағдайларда, бірақ абстрактілі ойлауда оларды логикалық типтерге, оларға жатпайтын жерлерге орналастыруға бейім адамдар жасаған қателіктер. Дуалистік доктрина ақыл мен дене арасында полюстік қарама-қарсылықты орнатады. Тіл деңгейінде, психикалық қасиеттер физикалық қасиеттердің логикалық жоғалулары (Аристотельдік мағынада). Сондықтан олар, категория тұжырымына сәйкес, психикалық оқиғаларды сипаттау үшін қолданылатын өрнектер материалдық оқиғаларды сипаттау үшін қолданылатын өрнектердің жай ғана теріс нұсқалары болғандықтан, бірдей логикалық типтерге жатады. Содан кейін Райл мұндай қолдану психикалық оқиғалардың сипаттамалары үшін "категориялық қателікке" алып келеді, олар денелік оқиғаларды сипаттау үшін қолданылатын категорияларға дұрыс жатпайды. Осылайша, "ақыл" мен "материя" дуализм ұсынатын полюстік қарама-қарсылықтар бола алмайды. Райл бұл Дикенстен алынған зеугматикалық сөйлемнен ("Мисс Боло көз жасының ағынында және седан креслосында үйге келді") "Ол көз жасының ағынында үйге келді" және "Ол седан креслосында үйге келді" деген талаптарды салыстыруға ұқсас дейді. Мұндай қателіктер Райлдің көзқарасынан, денелік машинадағы психикалық рухтың догмасы болып табылады. Содан кейін, дуалистік доктриналар талдау тұрғысынан мифтік болып табылады.
Ryle rejects Descartes' theory of the relation between mind and body, on the grounds that it approaches the investigation of mental processes as if they could be isolated from physical processes. In order to demonstrate how this theory may be misleading, he explains that knowing how to perform an act skillfully may not only be a matter of being able to reason practically but may also be a matter of being able to put practical reasoning into action. Practical actions may not necessarily be produced by highly theoretical reasoning or by complex sequences of intellectual operations. The meaning of actions may not be explained by making inferences about hidden mental processes, but it may be explained by examining the rules that govern those actions. According to Ryle, mental processes are merely intelligent acts. There are no mental processes that are distinct from intelligent acts. The operations of the mind are not merely represented by intelligent acts, they are the same as those intelligent acts. Thus, acts of learning, remembering, imagining, knowing, or willing are not merely clues to hidden mental processes or to complex sequences of intellectual operations, they are the way in which those mental processes or intellectual operations are defined. Logical propositions are not merely clues to modes of reasoning, they are those modes of reasoning. The rationalist theory that there is a transformation into physical acts of some purely mental faculty of "Will" or "Volition" is therefore a misconception because it mistakenly assumes that a mental act could be and is distinct from a physical act, or even that a mental world could be and is distinct from the physical world. This theory of the separability of mind and body is described by Ryle as "the dogma of the ghost in the machine." He explains that the workings of the mind as it governs the body are neither an independent nor a distinct mechanism, that there is no entity called "Mind" inside a mechanical apparatus called "the body", but that the workings of the mind may be better conceptualized as the actions of the body. Cartesian theory holds that mental acts determine physical acts and that volitional acts of the body must be caused by volitional acts of the mind. This theory, according to Ryle, is "the myth of the ghost in the machine." There is no contradiction between saying that an action is governed by physical laws and saying that the same action is governed by principles of reasoning. The motives of observable actions are propensities and dispositions; these explain why behaviors occur, and not some purely mental process. For example, the disposition to want or not to want something is not explained by an intellectual motive for that thing. The disposition to want something is explained by the behaviors that are involved in wanting that thing. Thus, the mind does consist of abilities and dispositions that do explain behaviors, for example the learning, remembering, knowing, feeling, or willing behaviors. However, personal abilities and dispositions are not the same as mental processes or events. To refer to abilities or dispositions as if they were purely mental occurrences is to make a basic kind of category mistake. The nature of a person's motives may be defined by the actions and reactions of that person in various circumstances or situations. The nature of a person's motives in a particular situation may not necessarily be determined by any hidden mental processes or intellectual acts within that person. Motives may be revealed or explained by a person's behavior in a situation. Ryle criticizes the theory that the mind is a place where mental images are apprehended, perceived, or remembered. Sensations, thoughts, and feelings do not belong to a mental world which is distinct from the physical world. Knowledge, memory, imagination, and other abilities or dispositions do not reside "within" the mind as if the mind were a space in which these dispositions could be placed or located. Furthermore, dispositions are not the same as behavioral actions, but actions may be explained by dispositions. Dispositions are neither visible nor hidden, because they are not in the same logical category as behavioral actions. Dispositions are not mental processes or intellectual acts, they are propensities which explain various modes of behavior. Perceptions, thoughts, emotions, and feelings may be understood as observable behaviors which have various modes of production. Ryle admits that his approach to the theory of mind is behavioristic in being opposed to the theory that there are hidden mental processes that are distinct from observable behaviors. His approach is based on the view that actions such as thinking, remembering, feeling, and willing are revealed by modes of behavior or by dispositions to modes of behavior. At the same time, however, he criticizes both Cartesian theory and behaviorist theory for being overly mechanistic. While Cartesian theory may insist that hidden mental events produce the behavioral responses of the conscious individual, behaviorism may insist that stimulus response mechanisms produce the behavioral responses of the conscious individual. Ryle concludes that both Cartesian theory and behaviorist theory may be too rigid and mechanistic to provide us with an adequate understanding of the concept of mind. Category mistakes, such as the ones Ryle points out, are made by people who do not know how to properly wield the concepts with which they are working. Their puzzles arise from the inability to use certain items in human language. A much cited example is of a foreign visitor being shown round Oxford (which has no campus) and after having been shown colleges, libraries, laboratories and playing fields asks in puzzlement "But where is the university?" The answer is, of course, all of these. The theoretically interesting category mistakes are those made by people who are perfectly competent to apply concepts, at least in the situations with which they are familiar, but are still liable in their abstract thinking to relocate those concepts to logical types to which they do not belong. The dualist doctrine establishes a polar opposition between mind and body. At the language level, the mental properties are logical negations (in the Aristotelian sense) of the physical properties. So they belong, in accordance with the concept of category, to the same logical types, given that the expressions that are used for the descriptions of mental events are always mere negatives of the expressions used for the descriptions of material events. Ryle then says that such use implies a 'categorical mistake' for the descriptions of mental events that do not properly belong to the categories used for describing the corporeal events. Hence, 'mind' and 'matter' cannot be the polar opposites that Dualism suggests. Ryle writes that this would be comparable to claiming that "She came home in floods of tears" and "She came home in a sedan chair" (from the sentence "Miss Bolo came home in a flood of tears and a sedan chair," a zeugmatic sentence from Dickens) to be polar opposites. Such mistakes are, from the Rylean standpoint, the dogma of the mental ghost in the corporeal machine. Then, dualist doctrines are mythic in an analytical sense.
Бұрынғы оқиғалар
Райл, ішінде Лудвиг Витгенштейн мен Артур Шопенгауэрдің еңбектерін де қамти отырып, бұрынғы философтардың жұмыстарын дамыта түсті.
Ryle builds on the work of philosophers Ludwig Wittgenstein and Arthur Schopenhauer, among others.
Қабылдау
Райл "әдеттегі тіл" философы ретінде сипатталған. Профессор Райл мен Иммануил Кант арасында ортақ болатын бір ғана қасиет бар: екеуінің де стильі философиялық – Кант дихотомиялар арқылы ойлады және жазды, ал профессор Райл эпиграммалармен жазады. Көптеген мәтіндерде аргумент тек эпиграммалар тізбегінен тұрады, олар әсерге ие болып, конвенциялық ой жолдарымен күреседі, бірақ көптеген эпиграммалар сияқты, оқырман санасындағы қирағандар арасында тартымды күмәндер мен шектеулерді қалдырады. Джон Сёрл философияның ешбір маңызды еңбегінде көптеген сілтемелер болмайтынын және философиялық сапасы библиографиялық сілтемелер санына кері пропорционалды екенін жиі айтады, ол "Ақыл-ой тұжырымында" сілтемелердің болмауын оның сапасының белгісі деп санайды. Айрис Мердок "Ақыл-ой тұжырымын" Жан-Поль Сартрдың "Болу және жоқ нәрсе" (1943) еңбегімен салыстырды, бұл ағылшын аналитикалық философиясы континенттік философиямен ұқсас жалпы бағытты бөліседі деген пікірге негізделген. Дэвид Станнард Райлдің түсіндіруінше, санасыздық психоаналитикалық идеясы дене мен жан дихотомиясының картезиялық тұжырымында түбірленген және ол "Машинадағы рух" жаңылысының бір түрі. Станнардтың айтуынша, Райл бұл догманы категориялық қателікке негізделген логикалық қателік деп қарастырады. Ричард Вебстер Райлдің түсініктілігі мен аргументтерінің күшін жоғары бағалағанмен, оның аргументтері ақыл-жан мәселесін тиімді түрде шешсе де, адам білімінде революция жасауға жетпегенін айтады. Вебстер мұны Райлдің сезім, есте сақтау, сана және өзіне сенім сияқты тәжірибелердің субъективті аспектілері "жанның" мәні емес деген тезисі қазіргі философтар, нейробиологтар және психологтар тарапынан толығымен қабылданбауымен байланыстырады. Вебстер Райлдың "Ақыл-ой тұжырымының" бихевиористік сипаттамасын қабылдауға дайындығы оның толығырақ позициясын бұрмалайды деп санайды, бұл сипаттаманы қабылдауы зиянсыз емес екенін жазады, өйткені Райлдің өзі көрсеткен. Вебстер Райлдің ішкі сезімдер мен ойлар деп аталатын нәрселердің шынайылығын жоққа шығармайтынын, бірақ олардың қарапайым адам мінез-құлқының сыртқы әлемінен логикалық жағынан ерекше және тәуелсіз салаға жататын идеяны қабылдамайтынын атап өтеді. Кітаптың жазу стиліне Герберт Маркузе теріс пікір білдірді. Ол Райлдің "Декарт мифін" дене мен жан арасындағы қарым-қатынас туралы "ресми доктрина" ретінде таныстыруын, "Джон Доу, Ричард Роу және олардың "Орташа салық төлеуші туралы" ойлары" тудыратын "абсурдтығының" алдын ала демонстрациясымен жалғастыратынын атап өтті. Бұл стиль "биліктің пафосы мен оңай тілдесудің екі полюсі арасында" қозғалады, бұл Маркузе философиялық бихевиоризмге тән деп санайды.
Ryle has been characterized as an "ordinary language" philosopher,There is only one property which I can discover to be common to Professor Ryle and Immanuel Kant; in both cases the style is the philosopher as Kant thought and wrote in dichotomies, Professor Ryle writes in epigrams. There are many passages in which the argument simply consists of a succession of epigrams, which do indeed effectively explode on impact, shattering conventional trains of thought, but which, like most epigrams, leave behind among the debris in the reader's mind a trail of timid doubts and qualifications. John Searle, who has often said that no great work of philosophy contains many footnotes and that philosophical quality varies inversely with the number of bibliographical references, considers the absence of footnotes in The Concept of Mind as a sign of its quality. Iris Murdoch has compared The Concept of Mind to Jean Paul Sartre's Being and Nothingness (1943), with the view that English analytic philosophy shares the same general orientation as continental philosophy. Ryle has been interpreted by David Stannard as maintaining that the psychoanalytic idea of the unconscious is rooted in the Cartesian conception of a body mind dichotomy and as such is one version of the "Ghost in the Machine" fallacy. According to Stannard, Ryle views the dogma as a logical error based on a category mistake. Richard Webster praises Ryle's clarity and strength of argument, but suggests that while his arguments effectively dissolve the mind body problem, they have failed to bring about a revolution in human knowledge. Webster attributes this to the fact that Ryle's case that subjective aspects of experience such as sensation, memory, consciousness and sense of self are not the essence of "mind" has not been universally accepted by contemporary philosophers, neuroscientists, and psychologists. Webster believes that Ryle's willingness to accept the characterization of The Concept of Mind as behaviorist misrepresents its more nuanced position, writing that Ryle's acceptance of that description is not harmless, as Ryle himself suggested. Webster stresses that Ryle does not deny the reality of what are often called internal sensations and thoughts, but simply rejects the idea that they belong to a realm logically distinct from and independent of the external realm of ordinary human behaviour. The book's style of writing was commented on more negatively by Herbert Marcuse, who observes that the way in which Ryle follows his presentation of "Descartes' Myth" as the "official doctrine" about the relation between body and mind with a preliminary demonstration of its "absurdity" which evokes "John Doe, Richard Roe, and what they think about the 'Average Taxpayer'" shows a style that moves "between the two poles of pontificating authority and easy going chumminess," something Marcuse finds to be characteristic of philosophical behaviorism.