Кіріспе
Сыраға арналған бөтелке – сыраны сақтауға арналған бөтелке. Мұндай бөтелкелердің пішіні мен көлемі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ шыны әдетте қоңыр немесе жасыл түсті болады, бұл жарық, әсіресе ультракүлгін сәулелерден сыраның бұзылуын азайтуға көмектеседі. Бөтелкелерге қарағанда, сыраны сату үшін кеңінен қолданылатын альтернативтер – сусынға арналған банкалар мен алюминий бөтелкелер, ал үлкен көлемдегі сыраны сақтау үшін – бочкалар қолданылады.
A beer bottle is a bottle designed as a container for beer. Such designs vary greatly in size and shape, but the glass commonly is brown or green to reduce spoilage from light, especially ultraviolet. The most widely established alternatives to glass containers for beer in retail sales are beverage cans and aluminium bottles; for larger volumes kegs are in common use.
Стабби мен Стайни
Бірге пісіруге арналған қысқа шыны бөтелке әдетте "стабби" деп аталады, ал бастапқыда – "штайн". Стандартты бөтелкелерге қарағанда қысқарақ және жалпақ болып келетін стаббилер көліктің ыңғайлылығы үшін аз ғана орынды алады. "Штайн" аталысын 1930 жылдары Джозеф Шлиц сыра қайнату компаниясы енгізді, олардың атауы сыра кружкасының пішінімен ұқсас болуынан туындады, бұл маркетингте баса көрсетілді. 1933 жылы АҚШ-та тыйым салу тоқтатылғаннан кейін көптеген сыра қайнатушылар болаттан жасалған банкаларда сыра сата бастады. Шыны өнеркәсібі жауап ретінде қысқа мойынды бөтелкелер ойлап тапты, оларды "стабби" деп атады, ал қысқа мойынды түрлері "штайн" деп аталды. Сыйымдылығы әртүрлі болды, 12 унция көлемі газдалған сусындар үшін ең көп қолданылатын өлшем еді. 1950 жылға қарай "штайн" АҚШ-та кең таралды, ал мойны ұзартылды, мысалы, танымал Budweiser бөтелкесіндегідей. Стаббилер 1980 жылға дейін Канадада танымал болды. Бүгінде Папуа-Жаңа Гвинеядан шыққан стандартты SP Lager және Австралиядағы Victoria Bitter сыралары 12 унциялық мойынсыз стаббилерде сатылатын сирек сыралардың бірі болып табылады. АҚШ-тың "штайн" пішіні қазір әлемдегі кішкентай сыра бөтелкелерінде басым, көлемі жарты пинттен бастап Еуропаның 500 мл-ге дейін жетеді. "Стабби" сөзі қазір тек Австралия мен Канадада ғана қолданылады. Австралияда оны көбінесе "стабби" деп атайды. Стаббилер Еуропада кеңінен қолданылады және 1962 жылдан 1986 жылға дейін Канадада бөтелкелерді клиенттер қайтарған кезде сұрыптау шығындарын азайту мақсатында стандарттау шараларының бөлігі ретінде қолданылды. Ностальгиялық құндылығының арқасында 2000 жылдардың басында бірқатар канадалық сыра қайнатушылар стаббилерді қайтадан енгізді. АҚШ-та стаббилер көбінесе сұраныстан шығып қалды, оларды әлі де бірнеше бренд қолданады, мысалы Full Sail Brewing Company компаниясының Session Lager сырасы, Вермонт штатының Берлингтон қаласындағы Switchback Brewing Co және Ямайка бренді Red Stripe. Coors Brewing Company Coors Banquet сырасын ностальгиялық қаптамада ұсыну үшін стабби пішімін пайдаланады.
Бельгия
Бельгиялық сыра көбінесе төрт немесе алты бөтелкелі қаптамаларда немесе шампан бөтелкелеріне ұқсас бөтелкелерге құйылады. Кейбір сыралар, әсіресе ламбиктер мен жемісті ламбиктер, жеке порцияларға бөтелкеге салынады.
Ұлыбритания
ХХ ғасырдың соңғы жартысында көптеген британдық сыра өндірушілер «Лондондық сыра өндірушілер стандарты» деп аталатын стандартты бөтелке дизайнын қолданды. Бұл бөтелкелер қоңыр шыныдан жасалған, пинттік бөтелкенің мойны конус тәрізді, ал жарты пинттік және «нип» (1/3 пинт) көлемдегі бөтелкелердің иықтары дөңгелек болған. Пинттер (0,57 литр) және жарты пинттер (0,28 литр) ең көп таралған, бірақ кейбір сыра өндірушілер «нип» (1/3 пинт) және кварт (2 пинт) көлемдерінде де бөтелкеге сыра құйды. Мысалы, көбінесе арпа шараптары «нип» бөтелкелеріне құйылды, ал Нотингем қаласындағы Шипстоун сияқты Мидлендс сыра зауыттары кварттық бөтелкелерді пайдаланды. Бұл стандарттау бөтелкелеуді автоматтандыруды жеңілдетті және тұтынушыларға бөтелкелерді қайта өңдеуді оңайлатты, себебі оларды алмастыруға болады. Бөтелкелерге кепіл ақысы алынды, ол 1980-ші жылдары пинт үшін жеті пенске, ал жарты пинт үшін бес пенске дейін өсті. Бірақ кейбір сыра өндірушілер жеке бөтелке дизайндарын қолданды: олардың ішінде Сэмюэл Смит, рельефті мөлдір бөтелке қолданған, ал Шотландия және Ньюкасл компаниялары өздерінің «Ньюкасл қоңыр сырасы» үшін мөлдір бөтелкелерді пайдаланды (екі дизайн да бүгінгі күнге дейін сақталған). Тимоти Тейлор сияқты басқа сыра өндірушілер өздерінің рельефті бөтелкелерін қолданды және 1980 жылдарға дейін сирек кездесетін үлгілері қайта қолданыла берді. 1980 жылдары индустрия қайта толтырылатын бөтелкелерден бас тарды және қазіргі таңда Ұлыбританиядағы сыра бөтелкелері бір реттік қолданысқа арналған, олардың көпшілігі 500 мл (16,9 АҚШ сұйық унциясы; 17,6 имп. сұйық унциясы) көлемде. Бұл бөтелкелердің құрамындағы қайта өңделген материалдың жоғары пайызы оларды өте қараңғы етеді, ал шынының жеткіліксіз балқытылуы оларды ашқанда оңай сынып қалуына себеп болады.
Нидерланды (pijpje)
Нидерландыдағы сыра өндірушілердің көпшілігі сыраларын қоңыр бөтелкеде сатады. Оның ресми атауы – Bruin Nederlands Retour CBK fles (қоңыр голландтық қайтарым CBK бөтелкесі), мұндағы CBK – Centraal Brouwerij Kantoor (Орталық Сыра кеңсесі) деген сөз, бұл Голландияның ірі сыра өндірушілерінің сауда қауымдастығының бұрынғы атауы, Nederlandse Brouwers. Атауы BNR fles деп қысқартылған, бірақ бұл бөтелке көбінесе "nl" (кішкентай түтік) деп аталады. Бөтелкенің жалпы ұзындығы 207 мм, ал оның үштен бір бөлігі конус тәрізді мойыннан тұрады. Бөтелкелерде 10 центтік кепілдік ақы бар. Сыра өндірушілер бір типті, қайта пайдалануға болатын бөтелкелерді бірлесіп пайдаланады.
Германия
Германияда сыра бөтелкелерінің шамамен 99 пайызы қайта пайдаланылатын кепілдік төлемді бөтелкелер болып табылады және кез келген уақытта Германияда шамамен 2 миллиард сыра бөтелкесі айналымда болады, олардың әрқайсысы орташа есеппен 36 рет қолданылады. Көптеген кішкентай, дәстүрлі сыра қайнатушылар өздерінің корпоративтік имиджінің бір бөлігі ретінде еуропалық бөтелкені сақтап қалды, әсіресе Августинер, Тегернзер және Шленкерла.
Ұзын мойын, өнеркәсіптік стандартты бөтелке (ISB) немесе Солтүстік Американың ұзын мойын
Солтүстік Американың ұзын мойынды бөтелкесі – ұзын мойны бар сыра бөтелкесінің бір түрі. Ол стандартты ұзын мойынды бөтелке немесе өнеркәсіптік стандартты бөтелке (ISB) деп аталады. ISB ұзын мойынды бөтелкелерінің сыйымдылығы, биіктігі, салмағы және диаметрі біркелкі болып келеді және оларды орташа есеппен 16 рет қайта пайдалануға болады. АҚШ-тың ISB ұзын мойынды бөтелкесі, ал Канадада 1992 жылы ірі сыра зауыттары стандартты дизайнды ұзын мойынды бөтелке (AT2 деп аталады) пайдалануға келісті, осылайша дәстүрлі қысқа мойынды бөтелкелер мен 1980 жылдардың ортасынан бастап қолданыла бастаған, әр сыра зауытының жеке ұзын мойынды бөтелкелерінің әртүрлілігін алмастырды.
Үлкен бөтелкелер
АҚШ және Канадада үлкен бөтелкелер 1 литр немесе АҚШ галлонының 1/6 бөлігін құрайды (көбінесе "бомбер", "деусе деусе" немесе "дубль деусе" деп аталады). Кейбір сыра қайнатушылар сыраның шағын партиялары үшін бөтелкелерді де пайдаланады. Еуропалық және Австралиялық стандарттағы үлкен бөтелкелер Канадада да кейде қолданылады. Оңтүстік Африкада оларды "кварт" деп атайды, ал Австралияда "ұзын мойын", "король қоңыр", "талли", "ларги" немесе жай ғана "бөтелке" деп атайды. 1 литрлік және 1,25 литрлік бөтелкелер де қолданыста бар.
Қырық
"Қырқ" – американдық сленг, көбінесе арзан сортты сыра мен құрамындағы алкоголь мөлшері жоғары сусындарға қолданылатын бөтелке. Дегенмен, кейбір бөтелкелерді жаңылысып "қырқ" деп атайды.
Қаңқа
Growler (ағыл. /g/r/aʊ/l/ər/) – АҚШ, Канада, Австралия, Бразилия және басқа да елдерде сусымал сыраны тасымалдауға қолданылатын шыны, керамикалық немесе тот баспайтын болаттан жасалған ыдыс. Олар көбінесе сыра зауыттары мен сыраханаларда қолөнер сырасын сату үшін қолданылады. АҚШ-та, growler-ден гөрі "growlerette" немесе "howler" жиі кездеседі, олар жарты growler немесе 32 АҚШ сұйық унциясына (fl oz) тең келеді.
Кішкентай бөтелкелер
Сондай-ақ, кішігірім бөтелкелер бар, оларды нип, пони (АҚШ), куартитос (Мексика, "кіші төртінші", үлкен 355 мл орташа "жартылай") , лақтыру немесе гранаталар (Австралия) сияқты түрлі атаулармен атайды. АҚШ-та осы бөтелкелердің көлемі әдетте 207 мл (7 унция) болып келеді және олар түпнұсқа Coca Cola және Pepsi Cola бөтелкелерінің мөлшеріне ұқсас. "Пони" термині 19 ғасырдан бастау алады және оның кіші мөлшеріне байланысты пайда болған, бұрын "пони" әйнегі және сондай-ақ "пони" шарап шешегі үшін де қолданылған. "Пони" брендтерінің ең танымаллары – Rolling Rock (1939 жылы енгізілген) және Miller High Life (1972 жылы енгізілген), ал Rolling Rock-тың 207 мл (7 унция) көлемі осы өлшемге стандарттауға ықпал еткен. Budweiser және Coors сияқты басқа ірі брендтер де 207 мл (7 унция) көлемдегі бөтелкелерде аймақтық түрде қолжетімді; олар 1970-ші жылдардың басында Miller High Life үшін осы көлем енгізілгеннен кейін пайда болды. Rolling Rock "пони"-лерінің танымалдылығы "пони" сөзінің Rolling Rock атты логотипінен шыққан деген халықтық этимологияға әкелді. Бұл дұрыс емес: "пиво пони" термині АҚШ-та Rolling Rock (1939 жылы енгізілген) 50 жылдан астам бұрын пайда болған, ал Rolling Rock-тың 1950-ші жылдардағы жарнамаларында "пони бөтелкесі" терминін жалпылама түрде қолданып, "Rolling Rock – Пенсильваниядағы ең жақсы пивоның 207 мл (7 унция) көлемдегі ең көп сатылатын бөтелкесі" деп айтқан. Мексикалық сыралардың арасында Corona "пони" және "куартитос" бөтелкелерін сатады, олар испан тіліндегі кішіртеулі "ita" жұрнағынан жасалған Coronita деп аталады. Американдық нарықта 207 мл (7 унция) көлемдегі "пони" бөтелкелері 6-лық қаптамада, ал мексикалық нарықта 210 мл "куартитос" бөтелкелері 12-лік қораптарда сатылады. Австралияда шектеулі ассортименттегі сыралар "лақтыру" немесе "граната" деп аталған бөтелкелерде қолжетімді. "Пони" бөтелкелері көбінесе сату орындарында, бірнеше бөтелкеден тұратын жиынтықтарда сатылады. 1970-ші жылдардағы мақсат – аз ішетін тұтынушыларға бағытталу және лагер сырасының салқынын сақтауын қамтамасыз ету болды. Кішкентай бөтелкелердегі сыра нарығы стандартты көлемдегі бөтелкелерге қарағанда кішірек, бұл қосымша қиындықтар мен шығындарға әкеледі: бөтелкелерді табу қиын, сондай-ақ бөтелкелеу желісін бөлек құру немесе өндіріс арасында қайта жабдықтау қажет. Осы себепті, АҚШ-тағы қолөнер сыра қайнатушылары сирек кішкентай бөтелкелерде шығарады; уақытша мысалдарға Flying Dog Brewery (2007–2009) және Rogue Ales (2009–2011, Flying Dog-тан қосымша бөтелкелерді пайдаланған) жатады.
"Дарвин Стапби"
Дарвин Стабби Австралиядағы ең үлкен сыра бөтелкелерінің бірнеше түрін білдіреді. Ол алғаш рет 1958 жылдың сәуір айында нарыққа шығарылды. Дарвин Стабби Солтүстік территорияда NT Draught арқылы қолжетімді. Дарвин Стабби австралиялық фольклорда ерекше, бірақ сәнді мәртебеге ие.
"Caguama" және "Ballena" бөтелкелері
Мексикада «кагуама» және «балена» атаулары сыра бөтелкесі үшін жиі қолданылады. Осы бөтелкелерде сатылатын сыра брендтері: Tecate, Carta Blanca, Sol, Indio, Victoria, Corona Familiar және Pacífico. «Кагуама» атауы испан тілінде де «кагуама» деп аталатын логгерхед теңіз тасбақасына сілтеме жасайды және көбінесе Мексиканың орталық және шығыс бөліктерінде қолданылады. «Супер кагуама» немесе «кагуамон» деп аталатын үлкен сыра бөтелкелері де бар. «Балена» атауы испан тілінде кит дегенді білдіреді және көбінесе Тынық мұхитының солтүстік жағалауында қолданылады.
Жабылу
Шөлмектегі сыра әртүрлі бөтелке қақпақтарымен сатылады, бірақ көбінесе тәж қақпақтарымен, сондай-ақ тәж мөрлері деп те аталады. Кейбір сыралар (мысалы, Гролш) "бегель" стиліндегі бөтелкелерде сатылады, ал кейбір ағылшын тілдес елдерде оларды "flip-top" немесе "swing-top" деп атайды. Көптеген сыралар шампан бөтелкелеріне ұқсас, тығын мен муселетпен (немесе қосқышпен) жабылады. Бұл жабылулар 19 ғасырдың соңында көбінесе тәж қақпақтарымен ысталды, бірақ әдетте Ламбик сыралары сияқты кейбір стильдерде сақталып қалды. Көптеген үлкен көлемдегі сыралар, оның ішінде көптеген "forties" және кейбір "growlers" қайта жабылатын конструкциясының арқасында бұрандалы қақпақтарды пайдаланады.
Шөлмектегі ферментация
Кейбір сыралар бөтелкеде ашытылады, нәтижесінде табиғи карбонация пайда болады. Мұндай сыралар көбінесе "бөтелкеде ашытылған" деп аталады. Олар ашыту процесін қайта бастау үшін ішке ашытқы қосылып бөтелкеге құйылады, бұл екінші немесе үшінші ашыту болуы мүмкін. Егер ашытуға жарамды қант қалмаса, "приминг" деп аталатын процесте қант немесе сусы қосылуы мүмкін. Соның салдарынан пайда болатын ашыту CO2 газын бөтелкеде шығарады, ол ерітіндіде қалып, табиғи карбонацияны қамтамасыз етеді. Бөтелкеде ашытылған сыралар ашыту немесе пісіру резервуарынан сүзгіленбей тікелей толтырылуы мүмкін, немесе сүзгіленіп, содан кейін ашытқымен қайтадан толықтырылуы мүмкін.
Қару ретінде пайдалану
Сыра бөтелкелері кейде уақытша соққы құралы ретінде қолданылады, мысалы, бардағы төбелес кезінде. Пинт стақандары сияқты, шыны бөтелкелерді қару ретінде пайдалану "шынылау" деп аталады. Патологтар 2009 жылы сыра бөтелкелері адам бас сүйегін жарыққа түсіре алатындай берік екенін анықтады, бұл үшін 14-тен 70 джоульге дейінгі соққы энергиясы қажет, ол соққының орнына байланысты. Бос бөтелкелер 40 джоульде, ал толы бөтелкелер ішіндегі газдалған сыраның қысымынан әлдеқайда аз, 30 джоульде сынып кетеді. "MythBusters" телешоуы жүргізген тест көрсеткендей, толы бөтелкелер бос бөтелкелерге қарағанда әлдеқайда қауіпті. Олар толы бөтелкелердің шаңқау және бас сүйегінің сынуы тұрғысынан көбірек зақым келтіретінін қорытындылады. Дегенмен, олар толы және бос бөтелкелердің бас теріне бірдей зиян тигізетінін анықтады. Пинт стақандарындағыдай, бөтелкелермен шынылаудың басты шешімі – төбелес немесе жазатайым оқиғалар қаупі бар жерлерде шыны бөтелкелерді пайдаланбау, оның орнына пластик стақандар немесе пластик бөтелкелер (немесе алюминий банкалар) қолдану.
Жарық пиво
Жарыққа ұшыраған, немесе "сканк" немесе "сканкты" сыра ультракүлгін және көрінетін жарыққа әсер етеді. Жарық рибофлавиннің сыраның ащылығына үлес қосатын және қонақнадыдан алынған изохумулондармен әрекеттесіп, оларды ыдыратады. Келесі тізбек реакциялардың нәтижесінде пайда болған пренилтиол молекуласы химиялық құрамы және иісі жағынан мысықтардың табиғи қорғаныс құралы болып табылатын меркаптандарға өте ұқсас. Бұл зат сонымен қатар қанаптың (cannabis) иісіне себеп болатын негізгі иіс молекуласы ретінде анықталды, оның иісі сканк сияқты болады. Кейбір жағдайларда, мысалы, Miller High Life сырасын ащыту үшін изохумулондары жоқ қонақнады қосымшасы қолданылады, сондықтан ол "жарықтан зардап шегуі" мүмкін емес. Қара қоңыр шыны бөтелке сыраны қорғауға көмектеседі, бірақ жасыл және мөлдір шыны бөтелкелер қорғауды қамтамасыз етпейді. Мөлдір және жасыл шыны бөтелкелерге құйылған сыраның сканктанып немесе жарықтан зардап шегуіне жол бермеу үшін басқа да шешімдер бар, мысалы, 6-лық қаптамадағы биік қабырғалар, бұл қолөнер сыраларында жиі кездеседі және Samuel Adams маркетингінде көрсетілген.