Гректің теңіз нимфалары: Океанидтер қыздары

Кіріспе

Океанның нимфа қыздары грек мифологиясы теңіз нимфалары

Грек мифологиясында Океанидтер немесе Океанидтер (/oʊ/'/s//iː//ən//ɪ//d//z//, /'/oʊ//ʃ//ə//n//ɪ//d//z/ ohSEEənidz, OHshənidz; Ὠκεανίδες, Ὠκεανίς көпше түрі) – Титан Океан мен Тетистің үш мың (сан жағынан "саны көп" деп түсіндірілетін) қызы.

Сипаттамасы мен қызметі

Океанидтердің әкесі Океан – әлемді айналып тұрған ұлы алғашқы өзен, аналары Тетис – теңіз құдайы, ал ағалары Потамой (олардың саны да үш мың) – әлемдегі үлкен өзендердің бейнесі. Отбасының қалған мүшелері сияқты Океанидтер де сумен байланысты, олар көктемдердің бейнесі ретінде танымал. Гесиод олардың "алыс-беріге тараған" және барлық жерде "жер мен терең суларға қызмет ететінін" айтады, ал Родос Аполлонийінің "Аргонавтикасында" Ливия шөлінде қаңғыған аргонавттар "Океан әулетінің қасиетті нимфаларына" "тастан судың бұлағын немесе жерден ағып жатқан қасиетті ағысты" көрсетуді сұрайды. Океанидтерді оңай жіктеу қиын, оларды қандай да бір функциямен шектеуге болмайды, тіпті олар міндетті түрде сумен байланысты емес. Нимфалардың көпшілігі кіші құдайлар саналса да, көптеген Океанидтер маңызды тұлғалар болды. Ақылдың бейнесі Метис – Зевстің бірінші әйелі, Зевс оны Афинамен жүкті етіп, содан кейін жұтып қойды. Океанид Дорис, анасы Тетис сияқты, маңызды теңіз құдайы болды. Олардың ағалары, Потамой, ірі өзендердің бейнесі болғанмен, Стикс (Гесиодтың айтуынша, ең үлкен және ең маңызды Океанид) сонымен қатар үлкен өзеннің, әлемдегі Стикстің бейнесі болды. Ал Еуропа мен Азия сияқты кейбіреулері су емес, жермен байланысты көрінеді. Океанидтер жас ұрпақты күзетуге де жауапты болды. Гесиод оларды "әдемі білезік киген, Океанның ұлдары мен қыздары, құдайлар арасында даңқты" деп сипаттаған, олар "қасиетті қыздардың тобы, Аполлон мен Өзендермен бірге жастарды осы міндетке тағайындады". Метис сияқты, Океанидтер де көптеген құдайлардың әйелдері (немесе сүйіктелгендері) және осы құдайлардың аналары ретінде қызмет етті. Дорис – теңіз құдайы Нерейдің әйелі және елу теңіз нимфасының, Нереидтердің анасы. Стикс – Титан Палластың әйелі, Зелус, Нике, Кратос және Бияның анасы. Эвринома, Зевстің үшінші әйелі, Хариттердің анасы болды. Климена – Титан Иапеттің әйелі, Атлас, Меноэций, Прометей және Эпиметейдің анасы. Электра – теңіз құдайы Таумастың әйелі, Ирис пен Гарпиялардың анасы болды. Басқа да белгілі Океанидтер: Персеида, Титанның күн құдайы Гелиостың әйелі және Кирке анасы, Колхиданың патшасы Ээтес; Идия, Ээтес әйелі және Медеяның анасы; және Каллирхо, Хризаордың әйелі және Герионның анасы. Теңізшілер Океанидтерді құрметтеп, оларға дұғалар, құрбандықтар мен сый-сияпаттар арнап, дауылдар мен теңіз қауіптерінен сақтауды сұрап жалбарынды. Алтын жүнді іздеу үшін Колхидаға саяхатқа шығар алдында аргонавттар мұхит құдайларына ұн, бал және теңіз сыйлап, бұқалар құрбан етіп, сапардағы қауіп-қатерден қорғауларын сұрады. Олар Персефонаны Хадес ұрлап кеткен кездегі серіктері ретінде де танылды. Артемида тәңірі алпыс Океанидті тоғыз жастағы жеке хоры етіп, оған жеке қызметшілері ретінде қызмет етуді және бойдақ болуды сұрады.

The Oceanids' father Oceanus was the great primordial world encircling river, their mother Tethys was a sea goddess, and their brothers the Potamoi (also three thousand in number) were the personifications of the great rivers of the world. Like the rest of their family, the Oceanid nymphs were associated with water, as the personification of springs. Hesiod says they are "dispersed far and wide" and everywhere "serve the earth and the deep waters", while in Apollonius of Rhodes' Argonautica, the Argonauts, stranded in the desert of Libya, beg the "nymphs, sacred of the race of Oceanus" to show them "some spring of water from the rock or some sacred flow gushing from the earth". The Oceanids are not easily categorized, nor confined to any single function, not even necessarily associated with water. Though most nymphs were considered to be minor deities, many Oceanids were significant figures. Metis, the personification of intelligence, was Zeus' first wife, whom Zeus impregnated with Athena and then swallowed. The Oceanid Doris, like her mother Tethys, was an important sea goddess. While their brothers, the Potamoi, were the usual personifications of major rivers, Styx (according to Hesiod the eldest and most important Oceanid) was also the personification of a major river, the underworld's river Styx. And some, like Europa, and Asia, seem associated with areas of land rather than water. The Oceanids were also responsible for keeping watch over the young. According to Hesiod, who described them as "neat ankled daughters of Ocean children who are glorious among goddesses", they are "a holy company of daughters who with the lord Apollo and the Rivers have youths in their keeping—to this charge Zeus appointed them". Like Metis, the Oceanids also functioned as the wives (or lovers) of many gods, and the mothers, by these gods, of many other gods and goddesses. Doris was the wife of the sea god Nereus, and the mother of the fifty sea nymphs, the Nereids. Styx was the wife of the Titan Pallas, and the mother of Zelus, Nike, Kratos, and Bia. Eurynome, Zeus' third wife, was the mother of the Charites. Clymene was the wife of the Titan Iapetus, and mother of Atlas, Menoetius, Prometheus, and Epimetheus. Electra was the wife of the sea god Thaumas and the mother of Iris and the Harpies. Other notable Oceanids include: Perseis, wife of the Titan sun god Helios and mother of Circe, and Aeetes the king of Colchis; Idyia, wife of Aeetes and mother of Medea; and Callirhoe, the wife of Chrysaor and mother of Geryon. Sailors routinely honored and entreated the Oceanids, dedicating prayers, libations, and sacrifices to them. Appeals to them were made to protect seafarers from storms and other nautical hazards. Before they began their legendary voyage to Colchis in search of the Golden Fleece, the Argonauts made an offering of flour, honey, and sea to the ocean deities, sacrificed bulls to them, and entreated their protection from the dangers of their journey. They were also recorded as the companions of Persephone when she was abducted by Hades. The goddess Artemis requested that sixty Oceanids of nine years be made her personal choir, to serve her as her personal handmaids and remain virgins.

Аттар

Гесиод 41 Океаниданың атын айтады, ал басқа ежелгі көздер одан да көп санды атап көрсетеді. Олардың кейбіреулері маңызды тұлғалар болғанмен, көпшілігі солай емес. Кейбіреулері, мүмкін, нақты көздердің аттары болса, ал басқалары поэзиялық ойдан туған. Океанидалардың "өзінде сақтайтын жастар" деген міндетіне сәйкес, кейбір аттар ата-аналар балаларына тілейтін нәрселерді көрсетеді: Плуто ("Байлық"), Тихе ("Сәттілік"), Идия ("Талғам"), және Метис ("Ақыл"). Ал басқалары Еуропа, Азия, Эфира (Коринт) және Родос (Родос) сияқты географиялық атаулар болып табылады. Океанидалардың бірнеше аты Нереидаларға да берілген.

Суреттер

Океанидтер тобы ежелгі грек трагедиясы «Зындандағы Прометей» (Prometheus Bound) хорын құрайды, жер астындағы үңгірінен шығып, тізбектелген Титан Прометейді жұбатуға келеді. Онда олардың жылдам қозғалысы, қаһарманның қимылсыздығынан өзгеше екені сипатталған. Грек пьесасының жалғасы «Босатылған Прометей» (Prometheus Unbound, 1820) атты жаңа түсіндірмесінде Перси Биши Шелли өзінің кейіпкерлерінің арасына үш Океанидті қосты. Иона мен Пантея азап шеккен батырға ілесіп, оның сүйіктісі Азия да қосылады. Оқиға Кавказ тауларында өтеді, Шелли осы кейіпкерлерді қанатты жандар ретінде бейнелейді. 19 ғасырдың екі суретшісі Прометейдің тізбектелген жартасының үстінде Океанидтердің аза тұтуын бейнеледі, бұл жағдайда жартас мұхиттың ортасынан көтерілгендей түсіндірілді. Олардың біріншісі – Анри Леманның «Океанидтердің қайғысы» (La Désolation des Océanides, 1850) суреті, қазір Гап департаменттік мұражайында сақталуда. Екіншісі, Густав Доре салған, қарапайым «Океанидтер» (The Oceanids / The Naiads of the Sea, 1869) деп аталады. Леманның суреті Салон сыншылары тарапынан классикалық әдептіліктен мүлдем айырылған деп сыналып, Прометейге тізбектелген теңіз жағасындағы жартастың айналасына жиналған нимфалар «жағаға шығып келе жатқан еңкейіп жүретін түлендер тобымен» салыстырылды. Дорэнің осы кәсіппен айналысатын наядтары кейін Доротеа Таннинг тарапынан теңіз қыздарына ұқсас екені анықталды. Кейінгі суретшілер екі суретшінің бейнелегендей толқындар арасында құлап жатқан нимфаларды қайта қарастырып, Океанидтерді теңіз көбігінің әйелдік бейнесі ретінде көрсетуге тырысты. Мысалы, Вильгельм Трубнердің «Океанида» (1872) деп атаған көбікті толқындағы әйел бейнесін зерттеуі; және Уильям Адольф Бугероның «Океанида» (1904) суреті, толқынның қозғалысымен жағаға жақындап келе жатқан су тасқынының ізінде жалаңаш әйелді бейнелейді, оның туралы 1905 жылғы Салонның бір сыншысы суретшінің дененің әдемілігін теңіз толқындарымен салыстыруға қаншалықты құштар екенін атап өтті. Манчестерде туған Энни Суиннертонның «Океанида» (Oceanid) суреті сол жылы салынды және қазір Брэдфордтағы Картрайт Холл өнер галереясында сақталуда.

As a group, the Oceanids form the chorus of the ancient Greek tragedy Prometheus Bound, coming up from their cave beneath the ground to console the chained Titan Prometheus. There they are described as moving with haste, in contrast to the hero's immobility. In his new interpretation of the Greek play's continuation, Prometheus Unbound (1820), Percy Bysshe Shelley included three Oceanids among his characters. Ione and Panthea accompany the suffering hero and are joined by his lover, Asia. The setting is in the Caucasus mountains and Shelley describes these characters as winged beings. Two 19th century artists depicted the mourning of the Oceanids about the rock on which Prometheus is chained, which was interpreted in this case as rising mid ocean. The first of these was La Désolation des Océanides (1850) by Henri Lehmann, presently in the Musée départemental de Gap. The other, titled simply The Oceanids (The Naiads of the Sea) (1869), was by Gustave Doré. Lehmann’s painting was savaged as lacking in Classical decorum by the critics of the Salon at which it was exhibited; in particular, the nymphs clustered about the sea girt rock on which Prometheus is chained were compared to “a troop of young seals clambering onshore”. Doré's naiads, engaged in the same occupation, were eventually identified more elegantly by Dorothea Tanning as akin to mermaids. Later artists reinterpreted the nymphs tumbling among the waves, as depicted by both painters, in order to portray individual Oceanids as female manifestations of sea foam. Examples include Wilhelm Trübner’s study of a female form in a frothy wave (Weiblicher Akt im Schaum einer Welle), which he titled "Oceanide" (1872); and William Adolphe Bouguereau’s Océanide (1904), portraying a nude extended on the shore in the track of the incoming tide, of which a more sympathetic critic of the 1905 Salon noted how the artist delights in comparing a lissom body to the sea's undulations. Manchester born Annie Swynnerton’s "Oceanid" emerging from the sea was painted the same year and is presently in the Cartwright Hall Art Gallery, Bradford.

Мүсіндер

Суретшілердің мүсіндері кейбір жағынан суреттермен салыстыруға болады. Иоганн Эдуард Мюллердің "Прометей мен Океанидтер" (1868–79) атты мәрмәр мүсінінде нимфалар Титанның азабын жеңілдету үшін Леманнның суретіндегідей жоғары қарай асығады. Огюст Роденнің кішігірім "Океанидтер" (1905) мүсіні таудың түбіндегі толқындар сияқты жиынтықталып, "қалың мәрмәрден шығатын икемді әйелдік бейнелерді" көрсетеді. Мүсіннің үлкен нұсқасы 1925 жылы қоладан құйылды және Филадельфиядағы Родин мұражайында сақталады. Йорк Хаустағы фонтан, Твикенхэм, таза теңіз тақырыбына арналған және одан да кең ауқымды. Бұл ғасыр басындағы мүсінші Оскар Спальмахқа (1864–1917) мәрмәр Океанидтерін каскадтың жартастарына әртүрлі кескіндемелік поздарда бейнелеуге мүмкіндік берді. Анри Лоранс 1933 жылы ашық ауада көрсетуге қолайлы "Океанид" мүсінін қоладан жасады. Көбінесе абстрактілі болғандықтан, теңізбен байланысы оның бір аяғын тіреп тұрған, қабықша тәрізді толқын пішінімен көрсетілген. Мүсіннің бірнеше көшірмелері бар, олар Антверпеннің сыртындағы Миддельхайм ашық аспан астындағы мүсін мұражайында, Германияның Staatliche Kunsthalle Karlsruhe және Париждегі Центр Помпидуда қойылған. Австралияда Хелен Лите 1997 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің Манли қаласының жағалауындағы жартастарға орнату үшін "Океанидтер" атты сондай абстрактілі топты жасады.

Таңдау өлеңі

Бұл мифтік бейнелердің музыкалық түсіндірілуі Жан Сибелиустің 1914 жылы АҚШ-қа сапарының нәтижесі болды, сапардан бұрын оған симфониялық поэма жазуға тапсырыс берілген еді. Бұл шығарма көбінесе "Океанидтер" (Opus 73) деп аталса да, Сибелиус оны күнделігінде "Ааллоттарет" деп атаған – бұл фин тілінде "толқындардың нимфалары" деген мағынаны білдіреді.