Луи Кутура: Логик, математик және тіл біліміндегі зерттеулер мен еңбектері

Кіріспе

Француз логигі, математигі, философы және тіл білгісі Луи Кутура (Louis Couturat; 17 қаңтар 1868 – 3 тамыз 1914) – француз логигі, математигі, философы және тіл білгісі. Кутурат Идо жасалма тілінің негізін қалаушылардың бірі болды.

Өмірі және білімі

Парижде туған. 1887 жылы философия және математиканы оқу үшін École Normale Supérieure мектебіне түсті. 1895 жылы Тулуза университетінде философиядан дәріс берді, ал 1897 жылы Каен Нормандия университетінде математика философиясынан дәріс берді, сонда ол трансфинит сандарының пайдасына ұстаным алды. Лейбництің еңбектерін зерттеу үшін Ганноверде болғаннан кейін, 1905 жылы Франция колледжінде Анри Луи Бергсонның ассистенты болды.

Мансап

Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Шарль Сандерс Пирс, Джузеппе Пеано және олардың мектебінің жазбалары, әсіресе Кутураның досы және корреспонденті Бертран Расселдің «Математика қағидалары» еңбегінің арқасында пайда болған символикалық логиканың француз жақтаушысы болды. Рассел сияқты, Кутура символикалық логиканы математика мен математика философиясын дамыту құралы деп қарастырды. Осы тұста, Анри Пуанкаре оған қарсылық көрсетті, француз ғалымдарын символикалық логикаға қызықтыруға жасаған Кутураның тыранына айтарлықтай қарсылық білдірді. Көптен кейін, Кутураның Расселдің логицизмімен келісетінін, ал Пуанкаренің Брауэрдің интуиционизмін болжағанын көре аламыз. Оның алғашқы маңызды жарияланымдарының бірі – «De Platonicis mythis» (1896). 1901 жылы ол Лейбництің логикасын егжей-тегжейлі зерттеген «Лейбництің логикасы» атты еңбегін жариялады. Лейбниц 1716 жылы қайтыс болғанмен, оның «Нахлас» жинағы тек 1895 жылы тізімделді. Содан ғана Лейбництің логика саласындағы жарияланбаған жұмыстарының ауқымын анықтау мүмкін болды. 1903 жылы Кутура осы жұмыстардың көп бөлігін тағы бір үлкен томда, «Лейбництің жарияланбаған шығармалары мен фрагменттері» деген атпен жариялады, онда ол «Лейбництің логикасы» еңбегін жазған кезде зерттеген көптеген құжаттар қамтылған. Осылайша, Кутура Аристотельден Джордж Буль мен Август Де Морганға дейінгі 2000 жылдан астам уақыт ішінде Лейбництің ең ұлы логик екенін бірінші болып мойындады. XX ғасырдағы Лейбництің қайта жандануының маңызды бөлігі Кутураның редакциялық және түсіндіру жұмысына негізделген. Лейбниц туралы бұл жұмыс Расселге де ұнады, ол 1900 жылы Лейбниц туралы кітаптың авторы болды, осылайша олардың кәсіби хат алмасуы мен достығы басталды. 1905 жылы Кутура логика және математика негіздері туралы еңбек жариялады (Канттың математика философиясы туралы қосымшасымен), ол бастапқыда Расселдің «Математика қағидалары» еңбегінің аудармасы ретінде жоспарланған. Сол жылы ол Буль алгебрасына және К.С. Пирс пен Эрнст Шрёдердің еңбектеріне классикалық кіріспе болып табылатын «Логика алгебрасы» атты еңбегін жариялады. 1907 жылы Кутура эсперантоның бір тармағы – Идо тілін құруға көмектесті және өмірінің соңына дейін Идоның басты жақтаушысы болды. Логикалық принциптерге сүйенетін және еуропалық тілдерден алынған сөздікпен құрылған жасанды халықаралық тілді қолдау арқылы Кутура Пеаноның Интерлингва тілін қолдауымен паралельдік тартты. Идоны дамыту арқылы Кутура Лейбництің ізімен жүрді; Лейбниц универсалды символикалық және ұғымдық тіл құруды қалаған, оны characteristica universalis деп атаған. Кутура, бекем пацифист болғандықтан, Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кезеңінде француз армиясын жұмылдыруға қатысты бұйрықтарды тасымалдаған көлік оның көлігіне шағылысып, қаза тапты. Ол Джозеф Скибеллдің 2010 жылғы «Емделуге болатын романтик» романында кейіпкер ретінде бейнеленген.

He was the French advocate of the symbolic logic that emerged in the years before World War I, thanks to the writings of Charles Sanders Peirce, Giuseppe Peano and his school, and especially to The Principles of Mathematics by Couturat's friend and correspondent Bertrand Russell. Like Russell, Couturat saw symbolic logic as a tool to advance both mathematics and the philosophy of mathematics. In this, he was opposed by Henri Poincaré, who took considerable exception to Couturat's efforts to interest the French in symbolic logic. With the benefit of hindsight, we can see that Couturat was in broad agreement with the logicism of Russell, while Poincaré anticipated Brouwer's intuitionism. His first major publication was De Platonicis mythis (1896). In 1901, he published La Logique de Leibniz, a detailed study of Leibniz the logician, based on his examination of the huge Leibniz Nachlass in Hanover. Even though Leibniz had died in 1716, his Nachlass was cataloged only in 1895. Only then was it possible to determine the extent of Leibniz's unpublished work on logic. In 1903, Couturat published much of that work in another large volume, his Opuscules et Fragments Inedits de Leibniz, containing many of the documents he had examined while writing La Logique. Couturat was thus the first to appreciate that Leibniz was the greatest logician during the more than 2000 years that separate Aristotle from George Boole and Augustus De Morgan. A significant part of the 20th century Leibniz revival is grounded in Couturat's editorial and exegetical efforts. This work on Leibniz attracted Russell, also the author of a 1900 book on Leibniz, and thus began their professional correspondence and friendship. In 1905, Couturat published a work on logic and the foundations of mathematics (with an appendix on Kant's philosophy of mathematics) that was originally conceived as a translation of Russell's Principles of Mathematics. In the same year, he published L'Algèbre de la logique, a classic introduction to Boolean algebra and the works of C. S. Peirce and Ernst Schröder. In 1907, Couturat helped found the constructed language Ido, an offshoot of Esperanto, and was Ido's principal advocate over the remainder of his life. By advocating a constructed international language, constructed along logical principles and with a vocabulary taken from existing European languages, Couturat was paralleling Peano's advocacy of Interlingua. By pushing Ido, Couturat walked in Leibniz's footsteps; Leibniz called for the creation a universal symbolic and conceptual language he named the characteristica universalis. Couturat, a confirmed pacifist, was killed when his car was hit by a car carrying orders for the mobilization of the French Army, in the first stage of World War I. He appears as a character in Joseph Skibell's 2010 novel, A Curable Romantic.