Том Реган – американдық философ, жануарлар құқығын қорғаушы. Оның «Жануарлар құқығы үшін» еңбегі жануарларға қатысты этикалық көзқарастарға үлкен әсер етті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық философ және жануарлар құқықтары жөніндегі ғалым (1938–2017)
American philosopher and animal rights scholar (1938–2017)
Том Риган (28 қараша 1938 – 17 ақпан 2017) – жануарлар құқықтары теориясына маманданған американдық философ. Ол Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінде 1967 жылдан 2001 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін философия профессоры болып жұмыс істеді. Риган жануарлар құқықтарының философиясы туралы көптеген кітаптардың авторы, оның ішінде 1983 жылғы «Жануарлар құқықтарының негізі», қазіргі жануарлар құқықтары қозғалысына елеулі әсер еткен маңызды зерттеулердің бірі. Ол бұл еңбектерінде адам емес жануарларды адамдар сияқты «өмірдің иесі» деп атады және егер біз барлық адамдарға олардың рационалды ойлау қабілетіне қарамастан құндылық тағайындағымыз келсе, онда дәйектілік үшін оны адам емес жануарларға да тағайындауымыз керек деді. 1985 жылдан бастап Риган әйелі Нэнсимен бірге «Мәдениет және жануарлар қоры» атты коммерциялық емес ұйымды құрды және оның президенті болды. Бұл ұйым «жануарларға деген жағымды көзқараспен біріктірілген интеллектуалдық және көркемдік ізденістердің дамуын қолдауға» міндеттенді. Вегандық қоғам оны «берік веган және белсенді» деп еске алады.
Tom Regan ('/r//eɪ//g//ən/; November 28, 1938 – February 17, 2017) was an American philosopher who specialized in animal rights theory. He was professor emeritus of philosophy at North Carolina State University, where he had taught from 1967 until his retirement in 2001. Regan was the author of numerous books on the philosophy of animal rights, including The Case for Animal Rights (1983), one of a handful of studies that have significantly influenced the modern animal rights movement. In these, he argued that non human animals are what he called the "subjects of a life", just as humans are, and that, if we want to ascribe value to all human beings regardless of their ability to be rational agents, then to be consistent, we must similarly ascribe it to non humans. From 1985, Regan served with his wife Nancy as co founder and co president of the Culture and Animals Foundation, a nonprofit organization "committed to fostering the growth of intellectual and artistic endeavors united by a positive concern for animals". The Vegan Society remembers him as "a stalwart vegan and activist".
Білім және мансап
Риган 1960 жылы Тиль колледжін бітірді, 1962 жылы магистр, ал 1966 жылы Вирджиния университетінен докторлық дәрежесін алды. 1967 жылдан 2001 жылға дейін Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінде философия пәнінен сабақ берді. Реган 1986 жылы "Біз бәрі Нұх" фильмін түсірді, ол VHS видеокассетінде қолжетімді.
Regan graduated from Thiel College in 1960, receiving his M. A. in 1962 and his PhD in 1966 from the University of Virginia. He taught philosophy at North Carolina State University from 1967 until 2001. Regan directed the 1986 film We Are All Noah, which is available on VHS videotape.
Жануарлардың құқықтары
"Жануарлар құқығын қорғау" еңбегінде Реган адам емес жануарлардың моральдық құқықтары бар екенін дәлелдеді. Оның философиясы негізінен Иммануил Канттың дәстүрімен үйлеседі, бірақ ол Канттың құрметтің тек рационалды жандарға ғана тиесілі деген ойын қабылдамайды. Реган біздің әдетте санасыз жандарға, оның ішінде нәрестелерге және ауыр психикалық кемістігі бар адамдарға да табиғи құндылық пен, демек, құрметпен қарау құқығын жүйелі түрде тағайындайтынымызды атап көрсетеді. Оның пікірінше, барлық адамдардың ортақ ерекшелігі – рационалдылық емес, әрқайсымыз үшін өміріміздің маңызды болуы; яғни, бізге не болса, ол бізге маңызды, ол басқа біреуге маңызды болсын болмасын. Реганның терминологиясымен айтқанда, біз әрқайсымыз "өмірдің субъектісі" ретінде өмір сүреміз. Егер осының өзі жеке тұлғаларға табиғи құндылық тағайындаудың нағыз негізі болса, онда біз адам немесе адам емес, өмірдің барлық субъектілеріне табиғи құндылықты, сондай-ақ моральдық құқықтарды тағайындауымыз керек. Оның пікірінше, табиғи құндылыққа ие барлық жандар тек басқалардың мақсаттарына құрал ретінде пайдаланылмауға құқылы. Реганның ойынша, құрал ретінде пайдаланбау – құрметпен қарау құқығын білдіреді, ол зиян келтірмеу құқығын да қамтиды. Дегенмен, бұл құқық абсолютті емес, себебі кейде біреудің зиян келтірмеу құқығын құрметтеу үшін басқа біреудің зиян келтірмеу құқығын жою қажет болады. Оның философиясы осындай жағдайларды шешу үшін ең аз басымдық принципі (яғни, басымдықтарды азайту принципі) және нашар жағдай принципі сияқты принциптерді қолданады. Ең аз басымдық принципіне сәйкес, көптеген кінәсіз жандардың құқықтары мен аздаған кінәсіз жандардың құқықтары теңескен жағдайда, біз аздаған жандардың құқықтарын жоюымыз керек. Нашар жағдай принципіне сәйкес, егер белгілі бір әрекеттің нәтижесінде қатысушы жандарға салыстырмалы түрде бірдей зиян келмесе, біз жағдайы нашарлағандардың жағдайын жеңілдетуіміз керек. Сондықтан, егер аздаған кінәсіз жандарға келтірілген зиян көптеген кінәсіз жандарға келтірілген зияннан артық болса, көпшіліктің құқығын жою дұрыс әрекет болады. Жануарлар құқығын қорғауға қатысты Реган жануардың өліміне келтірілген зиянды қалыпты, сау адамның өліміне келтірілген зиянмен салыстыруға болмайды деп мәлімдейді. Бұл себебі жануардың өмірін тоқтату қалыпты, сау адамның өмірін тоқтатуға қарағанда азырақ мүмкіндіктерді жоғалтуды білдіреді. Реганның айтуынша, қалыпты, сау иттің өлімі қайталанбайтын комадағы адамның өліміне қарағанда көбірек зиян келтіреді, себебі иттің қайталанбайтын комадағы адамға қарағанда қанағаттануға көбірек мүмкіндігі бар. Қолдаушылар Реганның жануарлар құқығын қорғау жөніндегі аргументі этиканың жаңа теориясына сүйенбейтінін, бірақ көптеген адамдардың адамдарға қатысты этикалық қарым-қатынасқа қатысты ұстанып жүрген моральдық принциптер мен түсініктерді дәйекті қолданудан туындайтынын айтады. Дегенмен, басқалар Реганның "табиғи құндылығы" немесе "өмірдің субъектісі" мәртебесін анықтаудың нақтылығының жетіспеушілігін сынап, ол тізімдеген жеткілікті шарттар – мысалы, сезімдік қабылдау, сенім, тілектер, ниеттер және есте сақтау – іс жүзінде "адамдарға ұқсастыққа" дейін төмендейді деп санайды. Реганның пікірінше, жануарларға құрметпен қараудың негізгі құқығын тағайындаудан жануарларды азық-түлік үшін өсіру, жануарлармен тәжірибе жүргізу және коммерциялық аң аулау тоқтатылуы керек. Теріден киім киіп, циркті аралап, ет жеуші болған ол бірқатар ойлар, тәжірибелер мен түсініктердің нәтижесінде жануарларды ет, киім немесе олардың құқықтарын құрметтемейтін кез келген мақсатта пайдалануды моральдық тұрғыдан мүмкін емес деп санады.
In The Case for Animal Rights, Regan argued that non human animals bear moral rights. His philosophy aligns broadly within the tradition of Immanuel Kant, although he rejects Kant's idea that respect is due only to rational beings. Regan points out that we routinely ascribe inherent value, and thus the right to be treated with respect, to humans who are not rational, including infants and the severely mentally impaired. The crucial attribute that all humans have in common, he argues, is not rationality, but the fact that each of us has a life that matters to us; in other words, what happens to us matters to us, regardless of whether it matters to anyone else. In Regan's terminology, we each experience being the "subject of a life". If this is the true basis for ascribing inherent value to individuals, to be consistent we must ascribe inherent value, and hence moral rights, to all subjects of a life, whether human or non human. The basic right that all who possess inherent value have, he argues, is the right never to be treated merely as a means to the ends of others. In Regan's view, not to be used as a means entails the right to be treated with respect, which includes the right not to be harmed. This right, however, is not absolute, as, there are times when to respect someone' s right not to be harmed, another' s right not to be harmed must be overridden. His philosophy employs principles such as the miniride principle (a. k. a. minimize overriding) and the worse off principle to deal with these situations. The miniride principle is that when faced with overriding the rights of many innocent beings versus the rights of few innocent beings—when each individual involved would be equally harmed—we should override the rights of the few. The worse off principle states that, when individuals involved are not harmed in a comparable way given a certain course of action, we should mitigate the situation of those who would be worse off. Thus, if the harm of a few innocent beings is greater than the harm to many innocent beings, the right action is to override the rights of the many. As this relates to animal rights, Regan asserts the harm in the death of an animal is not tantamount to the harm in the death of a normal, healthy human. This is supposedly because the ending of an animal life entails the loss of fewer opportunities when compared to the loss of a normal, healthy human. According to Regan, there would be more harm in the death of a normal, healthy dog than there would be in the death of a person who was irreversibly comatose, as the dog would have more opportunities for satisfaction than the irreversibly comatose human. Supporters argue that Regan's argument for animal rights does not rely on a radical new theory of ethics, but that it follows from a consistent application of moral principles and insights that many of us already hold with respect to the ethical treatment of human beings; however, others criticize the lack of certainty with which Regan's "inherent value" or "subject of a life" status can be determined, and note that the sufficient conditions he lists—for example, having sense perceptions, beliefs, desires, motives, and memory—in effect reduce to "similarity to humans". According to Regan, it follows from the ascription to animals of the basic right to be treated with respect that we should abolish the breeding of animals for food, animal experimentation, and commercial hunting. Starting as a leather wearing, circus visiting meat eater, a series of musings, experiences, and insights led him to conclude he was morally unable to use animals for meat, clothing, or any other purpose that does not respect their rights.
Г. Э. Мур стипендиясы
1980 жылдары Риган Г. Э. Мурдың философиясы туралы үш кітап жариялады. Бірінші кітап, Г. Э. Мур: Ертедегі эсселер, 1897-1903 жылдар аралығында жарияланған эсселер жинағы болып табылады, олардың ешқайсысын Мур антологияға енгізбеген. Риган бұл еңбектер Мурдың ертедегі спекулятивтік метафизикаға деген ынтасын көрсетеді деп санайды. Мысалы, "Үкімнің табиғаты" атты еңбегінде Мур "дүние тұжырымдамалардан тұрады" десе, оның ішінде өзінің болмысы да "тұжырымдама" болып табылады. Осылайша, барлық нәрсе бір-бірімен белгілі бір тәсілдермен байланысты тұжырымдамалардан және болмыстың тұжырымдамасынан тұрады. "Бостандық" атты тағы бір мақаласында Мур Ф. Х. Брэдлимен келісетінін ынтамен растап, былай деп жазады: "Брэдли мырзаның Уақыттың нақты еместігін дәлелдеуге тырысқан аргументтері маған толыққанды сенімді көрінеді". Реганның екінші кітабы, "Этика элементтері", Мурдың 1898 жылы оқыған он лекциядан тұрады. Бұл лекциялардың көп бөлігі Мур "Principia Ethica" еңбегіне енгізілген, және Реган бұл лекциялар "Principia" беттеріне маңызды жарық түсіреді деп санайды. Реганның үшінші кітабы, "Блумсберидің пайғамбары: Г. Э. Мур және оның моральдық философиясының дамуы", Мур туралы зерттеулерге Реганның маңызды үлесін білдіреді. Көрнекті рецензиялардың бірінде Э. Д. Клемке "Блумсберидің пайғамбары" – "тамаша кітап" деп жазса, ал Аурум Стролл "Реганның Мурдың берген портреті бірегей ғана емес, сонымен қатар жақсы жасалған" деп бағалаған. Бұл кітапта Реган Кембридж университетінің Мур архивінде сақталған жарияланбаған материалдарға сүйенеді, оның ішінде Мурдың Канттың моральдық философиясы бойынша екі диссертациясы, Мурдың жазған және алған хаттарынан тұратын хат алмасу, Кембриджтің Conversazione қоғамының (Апостолдар деп те аталады) және жексенбілік эссе қоғамында оқыған көптеген мақалалары, сондай-ақ Мурдың 1916 жылдың 19 сәуірінде тоқтатылған, қалыптасу кезеңіндегі күнделігі бар. Осы материалдарды пайдаланып, Реган "Principia" еңбегінің басты мақсаты (Мурдың сөзімен айтқанда) "этика ғылымын мойынсұндыру" болғанын, "ғылыми этикашылдар" айтқан "жалғандықты" әшкерелеу арқылы болғанын айтады ("Өнер, мораль және дін", 5 мамыр 1901). Мурдың пікірінше, нағыз ғылыми этика құндылықтар, ережелер, міндеттер және ізгіліктер туралы аз ғана дәлелдей алады. Құндылықтарға қатысты: мұндай этика өзінен-өзі жақсы нәрсеге қатысты ештеңе жасай алмайды. Бұл мәселе жеке адамдардың өздеріне қалдырылуы керек, олар тиісті сақтық шараларын сақтап, әлемде жалғыз нәрсе болғанда қандай нәрселер жақсы болар еді деп сұрайды. Жүргізу ережелеріне қатысты: нағыз ғылыми этика ең көп дегенде "бірнеше ережелерді" (Principia, xxii, түпнұсқада курсивті) әрқашан сақтау керек деп белгілей алады. Тіпті Common Sense мақтаған барлық ережелер де жарамды емес: тек "Common Sense-тің ең көп танылғандарының көпшілігі" ғана мүмкін үміткерлер болып табылады, тіпті олардың жағдайында Мур тек қана талап етілетін негіздеу түрі "мүмкін болуы мүмкін" деп айтады (б. xxii, түпнұсқада курсивті). Осылайша, біздің көптеген шешімдеріміз кез келген ережеге сүйенбей қабылдануы керек: Мур жазғандай, "әрекет ережелерін мүлдем сақтамау керек" (осы жерде, xiii б.). Мұндай жағдайларда әркім өз таңдауын "әрекеттің салдарына тікелей қарастырып" (XX б.) жасасын, өзінің мүддесін қолдайтын нәрсені жасасын, өйткені бұл басқалардың өмірімен кеңейтіледі, "көпшікке ең үлкен игілік" талаптарын қанағаттандыруға тырысудың орнына "өз мүддесін" (осы жердегі, XX) қамтамасыз етсін. Ал мақсат етілген игіліктердің ішінде, жақын маңдағысы, әдетте, алыс маңдағыға қарағанда артықшылыққа ие. Қысқасы, күнделікті өмірдегі барлық іс-әрекеттерімізде біз моральдық ережелер түріндегі міндетіміздің талаптарын орындап жатырмыз ба деп уайымдамастан, өмір сүруге және таңдау жасауға еркіндікке иеміз. Ізгіліктерге қатысты: нағыз ғылыми этика ақыл-кеңес, ұстамдылық және еңбекқорлық сияқты жеке ізгіліктерді (Мур Principia-да талқылаған жалғыз ізгіліктер) насихаттауы керек, ал (осылай аталған) игілік, қайырымдылық, азаматтық ойлау, әлеуметтік әділдік, патриотизм, тақуалық, құрмет немесе альтруизм сияқты ізгіліктер емес. Мұндай этика саналы азаматтың емес, шығармашылық адамның ізгі қасиеттерін насихаттауы керек. Осы негізде Реган Мур шынымен "Блумсберидің пайғамбары" екенін айтады, ол "Блумсбери" атауымен синоним болатын құндылықтарды, мінез-құлық ережелерін және ізгіліктерді қолдайды. Реган айтқандай, "олардың үйіндегі анархия, көшеде емес". Library Journal журналында жарияланған рецензиясында Леон Х. Броди бұл еңбекті былай бағалады: "Реганның тезисі – Г. Э. Мурдың этикалық философиясын толыққанды түсіну үшін оны Блумсберидің аясында қарастыру керек, яғни 1905-1920 жылдар аралығында Лондонда апта сайын кездесетін еркін рухты авангардтық топтың (оның ішінде Литтон Страчи, Вирджиния Вульф және Джон Мейнард Кейнс) аясында қарастыру керек. Осы тұрғыдан қарағанда, Реган Мурдың "Principia Ethica" еңбегіндегі ойлары – "жеке адамның таңдау жасау еркіндігін радикалды түрде қорғау", емес, әдеттегідей статус-квоға сәйкес болуды қорғау екенін айтады. Тақырыбына лайық жарыққа келген және философиялық тұрғыдан да ұқыпты жазылған бұл кітап публично және академиялық кітапханалардың философия және мәдени тарих коллекцияларында орын алуға лайық".
In the 1980s, Regan published three books on G. E. Moore's philosophy. The first book, G. E. Moore: The Early Essays, is a collection of essays that were originally published between 1897 and 1903, none of which Moore himself anthologized. Regan argues that these papers reveal Moore's early taste for speculative metaphysics; in "The Nature of Judgment", for example, Moore maintains that "the world consists of concepts", including existence, "which is itself a concept Thus, all that exists is composed of concepts necessarily related to one another in specific manners, and likewise to the concept of existence." In another paper, "Freedom", Moore enthusiastically affirms his agreement with F. H. Bradley, writing: "I can only say that the arguments by which Mr. Bradley has endeavoured to prove the unreality of Time appear to me perfectly conclusive." Regan's second book, The Elements of Ethics, is a series of ten lectures Moore delivered in 1898. Large parts of these lectures were carried over by Moore into Principia Ethica and, Regan maintains, these lectures cast important light on Principia pages. Regan's third book, Bloomsbury's Prophet: G. E. Moore and the Development of His Moral Philosophy, represents Regan's major contribution to Moorean scholarship. Representative reviews include E. D. Klemke writing that Bloomsbury's Prophet is "a marvelous book", while Aurum Stroll writes "[t]he portrait of the man Moore that Regan gives us is not only unique but it is well done, indeed." In this book, Regan relies on a trove of unpublished material, housed in the Moore Archive at the University of Cambridge, including Moore's two dissertations, on Kant's moral philosophy; correspondence, consisting of letters that Moore wrote as well those he received; scores of papers he read at meetings of the Cambridge Conversazione Society, also known as the Apostles, and at the Sunday Essay Society; and a diary Moore kept throughout his formative years, breaking off on April 19, 1916. Using these materials, Regan argues that Principias primary purpose was (as Moore wrote) to "humble the Science of Ethics" by exposing the "lies" told by "would be scientific ethicists" ("Art, Morals, and Religion": May 5, 1901). In Moore's view, a truly scientific ethic is able to prove very little concerning values, rules, duty, and virtues. Regarding values: such an ethic cannot establish anything concerning what has intrinsic value—what is good in itself. That must be left to the judgment of individuals who, taking due precautions, ask themselves what things would be good if they were the only things to exist in the world. Regarding rules of conduct: a truly scientific ethic can at most establish that "a very few rules" (Principia, xxii, italics in the original) ought always to be followed. Not even all the rules commended by Common Sense qualify: only "most of those most universally recognized by Common Sense" are possible candidates, and even in their case Moore maintains only that the requisite type of justification "may be possible" (p. xxii, italics in the original). That being so, almost all our decisions will need to be made without relying on any rule: in almost all cases, Moore writes, "rules of action should not be followed at all" (Ibid., p. xiii). In all cases of this sort, individuals should guide their choice "by a direct consideration of the effects which the action may produce" (p. XX), doing what one thinks will promote one' s own interests, as these are enlarged by the lives of others in whom one has "a strong personal interest" (Ibid., XX) instead of attempting to satisfy the demands of "a more extended beneficence," as in "the greatest good for the greatest number." And of the goods to be aimed at, the more immediate are generally to be preferred to the more distant. In short, in virtually all our activities in our day to day life we are at liberty to live and choose without troubling ourselves about whether we are doing what duty, in the form of the rules of morality, requires. Regarding virtues: a truly scientific ethic should promote the private virtues of prudence, temperance, and industry (the only virtues Moore discusses in Principia), not the (so called) virtues of beneficence, charity, civic mindedness, social justice, patriotism, piety, reverence, or altruism. Such an ethic should promote the virtues of the creative self, not the virtues of the conscientious citizen. On this basis Regan argues that Moore genuinely is "Bloomsbury' s prophet," advocating, as he does, the values, the rules of conduct, and the virtues that are synonymous with the name, "Bloomsbury." As Regan notes, "theirs was an anarchy of the bedroom, not the streets." Writing in the Library Journal, Leon H. Brody assessed the work as follows. "Regan's thesis is that an adequate understanding of Moore's ethical philosophy can be achieved only when seen against the backdrop of Bloomsbury—the avant garde group of free spirits (among whom were Lytton Strachey, Virginia Woolf, and John Maynard Keynes) who met weekly in London between 1905 and 1920. When seen in that light, Regan argues, Moore's thought as expressed in Principia Ethica is a "radical defense of the freedom of the individual to choose," rather than a defense of conformity to the status quo, as is usually assumed. Written with the verve appropriate to its subject, and yet philosophically scrupulous, this book deserves a place in philosophy and cultural history collections in both public and academic libraries."
Жеке өмір
Реган мен оның әйелі Нэнсидің Брайан мен Карен деген екі баласы болды. Реган 2017 жылдың 17 ақпанында Солтүстік Каролинадағы үйінде пневмониядан көз жұмды.
Regan and his wife Nancy had two children, Bryan and Karen. Regan died of pneumonia at his home in North Carolina on February 17, 2017.